IV SA/Gl 522/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2015 r. sprawy ze skargi W. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia [...] roku [...]. Wnioskiem złożonym w dniu 16 stycznia 2014 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. W. T. zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem – M. T. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456 ze zm.), Prezydent Miasta T. odmówił przyznania wyżej wymienionemu żądanego świadczenia. W uzasadnieniu wskazał, że małżonka wnioskodawcy ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad drugim synem – M. T., a tym samym, przyznanie mu tego świadczenia jest wykluczone z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. W.T. dał wyraz swojemu niezadowoleniu z rozstrzygnięcia wydanego w pierwszej instancji oraz wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podkreślił bowiem, że w przeszłości pobierał świadczenie pielęgnacyjne na syna M., przyznane mu w dniu 20 kwietnia 2005 r., co oznacza, iż wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie tego świadczenia zostały spełnione. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia Kolegium zacytowało pełną treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, określającego wymogi warunkujące nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaznaczyło przy tym, że zgodnie z ust. 5 pkt 4 tego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie przysługuje, jeżeli członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 wspomnianej ustawy, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego. W tym kontekście organ drugiej instancji podkreślił, że okoliczności sprawy uzasadniały odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia. Z akt sprawy wynika bowiem, że w przypadku W. T. zachodzi opisana wyżej przesłanka negatywna, gdyż jego małżonka ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad M. T. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach W. T. oświadczył, iż nie zgadza się z decyzją organu odwoławczego oraz zażądał ponownego rozpatrzenia sprawy. Skarżący powołał się na trudną sytuację życiową swej rodziny wywodząc, iż obaj jego synowie są niepełnosprawni. Jego małżonka, mimo iż sama uskarża się na problemy zdrowotne, pobiera świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad młodszym synem – M. który nie chodzi i wymaga pomocy przy wielu prostych czynnościach życiowych. Równocześnie brak jest możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką na drugim synem, choć przecież także on wymaga stałej diagnostyki i leczenia. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie i powtarzając argumentację, którą podniosło w swojej decyzji stwierdziło, iż nie znajduje podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 przywołanej ustawy wynika natomiast, że w przypadku gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec wzruszeniu jedynie wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na względzie powyższe uznano, że skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) wykazała bowiem, iż zarówno zaskarżone rozstrzygnięcie jak i poprzedzająca je decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem należało je wyeliminować z obrotu prawnego. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem – M. T. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114. W dacie wydania zaskarżonej decyzji obowiązywał tekst jednolity opublikowany w Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.). Stosownie zatem do treści art. 17 ust. 1 tej regulacji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 tej ustawy). Z dołączonego do akt niniejszej sprawy orzeczenia z dnia 14 grudnia 2001 r. wynika, że syn skarżącego – M.T. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającą stałej opieki drugiej osoby, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od urodzenia. Przyjdzie jednak zauważyć, że w art. 17 ust. 5 wspomnianej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. określony został katalog przesłanek negatywnych, uniemożliwiających przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jedna z takich okoliczności, wskazana została w pkt 4 tego przepisu, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo między innymi do świadczenia pielęgnacyjnego. Organy obydwu instancji uznały, że przesłanka ta miała w niniejszej sprawie miejsce, jako że żona skarżącego ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na drugiego syna – M. T., które zostało jej przyznanie mocą odrębnej decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia [...] r., nr [...] na okres od 1 lipca 2013 r. - bezterminowo (decyzja ta stanowi karę nr 4 akt administracyjnych). Zdaniem Sądu stanowisko takie nie może zostać uznane za prawidłowe. Trzeba w tym miejscu zwrócić uwagę, że wyrokiem z dnia 18 listopada 2014 r., sygn. akt SK 7/11 (Dz. U. poz. 1652) Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym do 13 października 2011 r., w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rodzicowi (opiekunowi faktycznemu), który rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, nad niepełnosprawnym dzieckiem, w sytuacji, gdy drugi z rodziców (opiekunów faktycznych) ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na inne dziecko w rodzinie, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W myśl wskazanej zasady konstytucyjnej, rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Trybunał Konstytucyjny dostrzegł, iż rodziny wychowujące dzieci niepełnosprawne, zwłaszcza więcej niż jedno takie dziecko, znajdują się niewątpliwie w trudnej sytuacji społecznej i z reguły także - w trudnej sytuacji materialnej, a co za tym idzie, mają prawo do szczególnej, to jest ponadstandardowej, pomocy, której istotnym instrumentem jest świadczenie pielęgnacyjne. Podmiotem uprawnionym do tego świadczenia jest ojciec, matka, opiekun faktyczny, lecz jego beneficjentem jest cała rodzina, a w szczególności jej niepełnosprawny członek mający zapewnioną opiekę osoby najbliższej. Świadczenie pielęgnacyjne ma być częściową rekompensatą dochodu utraconego z powodu rezygnacji z pracy zarobkowej. Jest ono przy tym, co bardzo ważne, powiązane z kontynuowaniem ubezpieczenia społecznego - emerytalnego i rentowego, jak również zdrowotnego, ze środków publicznych. Równocześnie Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że sytuacja materialna, a także życiowa i społeczna rodzin, w których niepełnosprawność dotyka więcej niż jednego dziecka, jest znacznie trudniejsza niż rodzin mających jedno dziecko niepełnosprawne. Rodziny te ponoszą bowiem większe wydatki na koszty utrzymania, leczenia, rehabilitacji i nauczania takich dzieci. Koszty te rosną bardziej niż tylko wprost proporcjonalnie do liczby dzieci niepełnosprawnych. Niepełnosprawność kilkorga dzieci implikuje zazwyczaj konieczność rezygnacji (tak jak w rozpoznawanej sprawie) obojga rodziców lub opiekunów prawnych z pracy zarobkowej, bo sprawowanie opieki nad niepełnosprawnymi dziećmi i ich pielęgnowanie, przerasta fizyczne możliwości jednego z rodziców, czy opiekuna faktycznego. "Szczególna" sytuacja takich rodzin wymaga, zatem odpowiedniej regulacji prawnej, która pozwalałaby na uwzględnienie przypadków, w których w rodzinie wychowywane jest kilkoro niepełnosprawnych dzieci. Żadne z rodziców niepełnosprawnego dziecka nie powinno być pozbawione możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że drugie z rodziców ma przyznane takie świadczenie ze względu na opiekę nad innym dzieckiem. Skoro jedno i drugie z rodziców wywiązuje się ze swoich obowiązków - moralnych i prawnych - wobec ciężko chorego dziecka, a wymaga to od niego rezygnacji z zarobkowania, to każde z nich powinno w swych działaniach otrzymywać odpowiednie wsparcie państwa. Trzeba odnotować, że przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczy wprawdzie innego brzmienia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych - obowiązującego do 13 października 2011 r., zgodnie z którym "świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli (...) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie", jednak nie budzi wątpliwości, że stanowisko wyrażone w tym orzeczeniu należy traktować jako wyraźną wskazówkę interpretacyjną w zakresie wykładni tego przepisu w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Trzeba podkreślić, że w dacie tej, wspomniany przepis nie zawierał już zwrotu "na to lub inne dziecko w rodzinie", a tym samym nie określał w sposób kategoryczny, czy określona w nim przesłanka negatywna ma miejsce w sytuacji, gdy świadczenie pielęgnacyjne jest pobierane przez członka rodziny wnioskodawcy na którekolwiek dziecko czy też tylko wówczas, gdy jest ono pobierane na to samo dziecko, na które świadczenie chce uzyskać wnioskodawca. Równocześnie, skoro w świetle stanowiska Trybunału - które skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela - skutkiem zastosowania przywołanego unormowania nie może być zablokowanie uzyskania prawa do drugiego świadczenia w jednej rodzinie, to wskazany przepis należy rozumieć w ten sposób, że ogranicza on możliwość uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę nad dzieckiem wyłącznie wtedy, gdy członek rodziny tej osoby ma ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w związku z opieką nad tym samym dzieckiem. W ocenie Sądu, tylko taka wykładnia powyższego przepisu uwzględnia wskazania sformułowane w zaprezentowanym wyżej wyroku TK oraz daje się pogodzić z zasadą wyrażoną w 71 ust. 1 ustawy zasadniczej, jak również koresponduje z celem ustawy o świadczeniach rodzinnych polegającym między innymi na realizacji tej zasady. Orzekające w niniejszej sprawie organy zinterpretowały jednak wspomniany przepis w sposób odmienny, a tym samym naruszyły rzeczoną normę w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Jedynym powodem odmowy przyznania spornego świadczenia skarżącemu był bowiem fakt, iż jego małżonka pobierała świadczenie pielęgnacyjne na ich drugie dziecko, tymczasem w świetle przywołanych wyżej rozważań prawnych, okoliczność ta nie może stanowić przesłanki negatywnej, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W toku ponownego rozpoznania organ pierwszej instancji raz jeszcze rozpatrzy wniosek strony, czyniąc to z uwzględnieniem wskazań sformułowanych w niniejszym wyroku. Zważywszy wszystkie podniesione wyżej okoliczności Sąd orzekł jak w sentencji działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. O wykonalności uchylonej decyzji, będącej rozstrzygnięciem o odmowie przyznania świadczenia Sąd nie orzekał z uwagi na jej charakter.