IV SA/Gl 522/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w następującym składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego w kwestii rozpoznania sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 czerwca 2016 r. sygn. akt IV SA/Gl 522/15 o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach postanowieniem z dnia 21 czerwca 2016 r. sygn. akt IV SA/GI 522/15 oddalił wniosek A. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W motywach tego postanowienia wskazał, iż przyznanie prawa pomocy następuje wtedy, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nadto wskazał, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej przed wojewódzkim sądem administracyjnym i skierowane jest do osób ubogich, czyli takich, dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Zdaniem orzekającego referendarza wnioskodawca nie należy do tej kategorii osób, ponieważ wspólnie z żoną dysponuje dochodem z tytułu wynagrodzeń w kwocie netto ponad 3 000 zł, a dochód na osobę w rodzinie przekracza kwotę 1 000 zł. Ponadto wnioskodawca poza zajmowanym lokalem mieszkalnym dysponuje szeregiem nieruchomości rolnych. W konsekwencji orzekający referendarz przyjął, że wnioskodawca posiada majątek umożliwiający mu pozyskanie środków na opłacenie adwokata. Powoływanie się przez wnioskodawcę na niezbędność spłaty licznych kredytów nie może stanowić przesłanki przyznania prawa pomocy, ponieważ zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Pismem z dnia 24 lipca 2016 r. A. M. wniósł sprzeciw od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 21 czerwca 2016 r. sygn. akt IV SA/GI 522/15. W piśmie tym podniósł, iż nie dysponuje zdolnością kredytową i z tego powodu nie jest w stanie uzyskać kredytu na pokrycie kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata czy radcę prawnego. Ponadto zaznaczył, iż z uwagi na uwarunkowania formalne nie jest w stanie zbyć części posiadanych nieruchomości celem uzyskania środków na opłacenie kosztów pomocy prawnej udzielanej przez profesjonalnego pełnomocnika. Nadto zauważył, że koszty utrzymania rodziny i ponoszone stałe opłaty wyczerpują wszystkie środki, którymi rodzina dysponuje. W końcowej części sprzeciwu zaznaczył, iż państwo Polskie jest winne jego ojcu kwotę 85 000 zł, z tytułu zadośćuczynienia. Kolejnym pismem z dnia 27 lipca 2016 r. wnioskodawca wskazał na emocjonalny stosunek do posiadanych nieruchomości, które stanowią mienie rodzinne oddane mu w opiekę. Dodatkowo przybliżył wadliwe, w jego ocenie działania wobec jego ojca, w związku z jego zatrudnieniem w A. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje; Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Zgodnie z art. 245 wyżej wymienionej ustaw przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika, przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, jednakże z uwagi na to, że z mocy prawa jest zwolniony od kosztów postępowania, zatem rozpoznaniu podlega wyłącznie wniosek o przyznanie adwokata, czyli o prawo pomocy w zakresie częściowym. Tym samym do przyznania prawa pomocy konieczne jest uznanie, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, skarżący nie wykazał bowiem w sposób dostateczny, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Wysokość jego dochodów a także jego żony oraz posiadane aktywa w postaci nieruchomości pozwalają stwierdzić, że dysponuje on środkami pozwalającymi w sposób samodzielny pokryć koszta postępowania przed sądem administracyjnym, a w tym przypadku pomocy profesjonalnego pełnomocnika. W sprzeciwie uwypuklono fakt braku zdolności kredytowej, jak również podniesiono, że z uwagi na uwarunkowania nie jest możliwym uzyskanie środków finansowych z tytułu zbycia części posiadanych nieruchomości rolnych. Podnoszone argumenty nie mogą zostać uwzględnione, ponieważ na ocenę zdolności kredytowej wpływ posiada również wcześniejsze zaciągnięcie kredytów. Korzystanie z tej formy źródeł środków finansowych jest prawem każdego, ale negatywna ocena w zakresie zdolności kredytowej nie może stanowić o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nadto deklarowane trudności ze zbyciem posiadanej nieruchomości są jedynie w części zasadne, ponieważ akcentowana długość oczekiwania na sporządzenie umowy notarialnej nie jest zgodna z rzeczywistym stanem w tym zakresie. Ponadto sygnalizowane względy emocjonalne związane z posiadanymi nieruchomościami są istotne, jednakże w kontekście prawa pomocy nie odgrywają żadnej roli, ponieważ względy emocjonalnego przywiązania do nieruchomości jak również składane deklaracje nie mogą mieć pierwszeństwa przed obowiązkami wynikającymi z unormowań publicznoprawnych związanych z kosztami postepowania sądowoadministracyjnego. Referendarz sądowy, słusznie przyjął, że zobowiązania prywatnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przez zobowiązaniami publicznoprawnymi, a tym samym skarżący nie może przenosić na Państwo kosztów zastępstwa procesowego przez adwokata w sytuacji, gdy dysponuje środkami umożliwiającymi mu równocześnie zaspokajać zobowiązania prywatnoprawne wynikające z zawartych umów. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 § 1 i 3 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.