IV SA/Gl 530/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędziowie WSA Beata Kalaga –Gajewska (spr.) NSA Wiesław Morys Protokolant st. ref. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r. Nr [...]; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana S. H. wnioskiem z dnia [...] 2004 r. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. o przyznanie jej zasiłku rodzinnego na córkę A. oraz dodatku z tytułu samotnego jej wychowywania, rozpoczęcia roku szkolnego i podjęcia przez córkę nauki w szkole poza miejscem zamieszkania. Z danych zawartych we wniosku i oświadczeniu o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym z dnia [...] 2004 r. wynika, iż strona jest mężatką i w roku podatkowym 2002 jej rodzina osiągnęła dochód w wysokości [...]- zł., który po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości [...]- zł. wyniósł [...]–zł., co w przeliczeniu na osobę stanowi kwotę [...]- zł. Nadto, strona na podstawie decyzji ZUS-u z dnia [...] r. korzysta z funduszu alimentacyjnego w wysokości miesięcznie [...],- zł., a to z powodu bezskutecznej egzekucji alimentów od ojca córki – M. H.. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...], Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C., działając z upoważnienia Burmistrza Miasta C., po rozpatrzeniu wniosku strony, przyznał jej zasiłek rodzinny na córkę A. od dnia [...] 2004 r. do dnia [...] 2005 r. w wysokości [...]–zł. miesięcznie, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka od [...] 2004 r. do dnia [...] 2005 r. w wysokości [...],- zł. miesięcznie i jednorazowy dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w miesiącu wrześniu w wysokości [...], - zł. Przedmiotowa decyzja wydana została w oparciu o art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, a jej materialnoprawną podstawę stanowił przepis art. 4, art. 5, art. 6 ust. 1 oraz art. 8 pkt 4 i 6, art. 12 ust. 1-6, art. 14 i art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.) oraz § 2 i § 5 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 5 marca 2004 r. w sprawie sposobu i warunków wypłaty świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 45, poz. 433). W jej uzasadnieniu wskazał, iż dodatki przyznające świadczenia od miesiąca [...] 2004 r. będą wypłacane pod warunkiem dołączenia stosownych zaświadczeń. Natomiast w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych strona jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz, że nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają zwrotowi w oparciu o treść art. 30 tej samej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wezwaniem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z dnia [...] 2005 r, wydanym na podstawie § 14 pkt 2 i 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 27 września 2004 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 213, poz. 2162), strona została zobowiązana do złożenia pisemnego oświadczenia w celu wyjaśnienia zaistniałych wątpliwości co do faktu samotnego wychowywania dziecka. W złożonym w dniu [...] 2005 r. oświadczeniu strona, pouczona o odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 Kodeksu karnego za składanie fałszywych zeznań w trybie art. 75 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego podała, iż nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z mężem, chociaż na polecenie pracownika socjalnego ujęła męża we wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego oraz poinformowała, że jej mąż i zarazem ojciec córki A. nie jest pozbawiony praw rodzicielskich i uczestniczy w jej wychowaniu. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C., działając z upoważnienia Burmistrza Miasta C. z dniem [...] 2005 r., na podstawie art. 8 pkt 4, art. 12, art. 60 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz § 14 pkt 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 27 września 2004 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne, wstrzymał stronie wypłatę dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia powołał się na treść przepisów powołanych w jego podstawie prawnej i uznał, iż skoro strona jest mężatką to nie może być uznana za osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, a warunkiem który wcześniej umożliwił jej przyznanie, na okres jednego roku, tego świadczenia była okoliczność, iż do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych pozostając w związku małżeńskim otrzymywała świadczenie z funduszu alimentacyjnego. W tej sytuacji, zdaniem organu pierwszej instancji, dalsza kontynuacja wypłaty zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka była uzależniona od spełnienia przez stronę warunków określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, które nie zostały spełnione z uwagi na treść oświadczenia z dnia [...] 2005 r., wskazującą na to, iż strona wychowuje córkę A. razem z jej ojcem i mężem strony, wymienionym przez stronę we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków, jako wspólnie z nią zamieszkałego i nie pozbawionego praw rodzicielskich. W związku z tym strona, jak i jej mąż mają prawo i obowiązek razem wychowywać córkę A.. W odwołaniu wniesionym w dniu [...] 2005 r. strona wyraziła niezadowolenie z otrzymanej decyzji i domagała się wypłaty dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania córki, jej zdaniem niesłusznie wstrzymanego, bowiem ojciec dziecka mieszka pod tym samym adresem, co strona, ale prowadzi odrębne gospodarstwo domowe i nie łoży na utrzymanie ich wspólnej córki, co potwierdza ugoda z dnia [...] r. zawarta przed Sądem Rejonowym w B. zobowiązująca M. H. do płacenia alimentów na rzecz małoletniej córki A. w kwocie [...],- zł. miesięcznie płatne z góry do rąk strony. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W jej uzasadnieniu wskazało, iż w oparciu o art. 60 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, jeżeli osoba spełnia warunki określone w tej ustawie i mimo pozostawania w związku małżeńskim, do dnia wejścia w życie tej ustawy otrzymywała świadczenie z funduszu alimentacyjnego, nabywa prawo do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, o którym mowa w art. 12, przez okres jednego roku. Tym samym strona tylko wówczas spełniłaby powołane warunki, gdyby nie wychowywała dziecka wraz z jego ojcem, o czym poinformowała w oświadczeniu z dnia [...] 2005r. Dlatego w związku z § 14 pkt 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 27 września 2004 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne w przypadku, gdy osoba otrzymująca świadczenie rodzinne udzieliła informacji o zmianie liczby członków rodziny lub o innej zmianie sytuacji rodziny, powodującej ustanie prawa do świadczenia rodzinnego, organ administracji wstrzymuje wypłatę od najbliższego terminu płatności. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca oświadczyła, iż nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu odwoławczego i domagała się przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Powołała się jeszcze raz na okoliczność, że jej zdaniem, czym innym jest utrzymanie dziecka, a czym innym uczestniczenie we wspólnym wychowaniu dziecka, jak również zamieszkiwanie pod tym samym adresem i prowadzenie odrębnego gospodarstwa domowego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska i powtórzyło argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Tylko w przypadku naruszeń prawa, określonych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. powoływanej dalej jako "ustawa p.p.s.a."), Sąd może zaskarżoną decyzje uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Kwestię uprawnień do świadczeń rodzinnych reguluje obecnie ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.), a przepisy mają charakter bezwzględnie obowiązujący. W rozpoznawanej sprawie należy mieć przede wszystkim na względzie to, iż skarżąca przedmiotem zaskarżenia uczyniła decyzję organu odwoławczego z dnia [...] r. nr [...], która utrzymała w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z dnia [...] r. Nr [...] wstrzymującą skarżącej wypłatę zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Z analizy akt administracyjnych bezspornie wynika, że jedynym powodem wydania powołanych decyzji było oświadczenie skarżącej złożone w dniu [...] 2005 r., iż mieszka z mężem, ojcem córki A., który nie jest pozbawiony praw rodzicielskich i uczestniczy w jej wychowaniu. W ocenie Sądu oświadczenie to nie jest argumentem uzasadniającym wydanie w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia o wstrzymaniu wypłaty zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Nie ulega wątpliwości, że skarżącej decyzją Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z dnia [...] r. Nr [...] przyznano na okres od dnia [...] 2004 r. do dnia [...] 2005r. zasiłek rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania córki A. w wysokości [...]–zł. miesięcznie. Zatem skarżącej do końca miesiąca [...] 2005 r. przysługiwał powołany zasiłek, a jego wstrzymanie było możliwe tylko wówczas, gdyby skarżąca odmówiła udzielenia lub nie udzieliła, w wyznaczonym terminie, wyjaśnień co do okoliczności mających wpływ na prawo do tego świadczenia. Stanowi o tym art. 28 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, obowiązujący w dacie wydania zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu pierwszej instancji, ale taki stan rzeczy nie miał miejsca. Jednocześnie przepisy powołane w podstawie prawnej wydanych w sprawie decyzji nie mogły być podstawą do wydania takich rozstrzygnięć, jak podjęte w rozpoznawanej sprawie, gdyż nie zostały wypełnione ich dyspozycje. W tym miejscu zauważyć trzeba, iż przykładowo na podstawie art. 152 Kodeksu postępowania administracyjnego organ administracji właściwy w sprawie wznowienia postępowania może z urzędu wstrzymać wykonanie decyzji, ale w formie postanowienia i tylko wówczas, jeżeli okoliczności sprawy wskazują na prawdopodobieństwo uchylenia decyzji w wyniku wznowienia postępowania. Warunkiem koniecznym jest w tym przypadku wznowienie postępowania i to nawet po wydaniu postanowienia o wstrzymaniu decyzji przyznającej określone świadczenie. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić przede wszystkim należy, że z akt administracyjnych sprawy nie wynika, aby wznowienie postępowania miało w niej miejsce. Skoro zatem organy administracji obu instancji niewłaściwie oceniły dopuszczalność wstrzymania skarżącej wypłaty zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania córki A. w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, to obie decyzje organów administracji, będące przedmiotem kontroli Sądu, wydane zostały bez oparcia w przepisach prawa obowiązujących w dacie ich wydania, a naruszenie to niewątpliwie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Niezależnie od powyższego, Sąd stwierdza, że uzasadnienia zaskarżonych decyzji nie spełniają wymogów określonych w art. 107 § 3 K.p.a., który stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, uzasadnienie prawne natomiast wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W uzasadnieniach obu decyzji, zdaniem Sądu, nie wyjaśniono stanu faktycznego sprawy, a w szczególności okoliczności, czy w dacie złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie jej m.in. zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania córki tj. dnia [...] 2004 r. istniały podstawy do uznania za wiarygodne okoliczności podniesione w jej oświadczeniu z dnia [...] 2005 r., przy uwzględnieniu wówczas obowiązującej ustawowej definicji osoby samotnie wychowującej dziecko (art. 3 pkt 17 w związku z art. 23 ust. 1 i art. 60 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych), a ma to znaczenie dla rozstrzygnięć podjętych w sprawie, jak i wyboru trybu (zwyczajnego czy wznowieniowego) ponownego jej rozpatrzenia. Takie postępowanie jest niezrozumiałe, bowiem całość argumentacji uzasadniającej rozstrzygnięcie organu winna znaleźć się w uzasadnieniu decyzji. Tym samym nie ustalono od kiedy ojciec córki skarżącej uczestniczy w jej wychowaniu i od kiedy nastąpiła rzeczywista zmiana okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie i wpływ na prawo skarżącej do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania córki. W tym miejscu zauważyć trzeba, iż w dacie wydania zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu pierwszej instancji, przepis art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowił, że samotne wychowywanie dziecka - oznacza to wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji, orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. Tym samym skarżąca , jako pozostająca w związku małżeńskim nie spełniała przesłanek do uzyskania wnioskowanego świadczenia na podstawie art. 12 w związku z art. 60 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednakże wyrokiem z dnia 18 maja 2005 r. sygn. K 16/04 (publ. OTK-A 2005/5/51) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 3 pkt 17, art. 8 pkt 3 i 4, art. 11 i art. 12 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 oraz z 2004 r. Nr 35, poz. 305, Nr 64, poz. 593 i Nr 192, poz. 1963) są niezgodne z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 27 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 oraz z 2000 r. Nr 2, poz. 11), a nadto określił, że przepisy te tracą moc z dniem 31 grudnia 2005 r. Stosownie do brzmienia art. 190 ust. 4 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia, na zasadach i w trybie określonym dla danego postępowania. Stanowi on zatem zasadę wzruszalności orzeczeń, rozstrzygnięć i decyzji wydanych na podstawie aktów normatywnych uznanych za sprzeczne z Konstytucją RP. Tym samym podjęte w sprawie rozstrzygnięcia nie stają się nieważne z mocy prawa, ale konieczne jest przeprowadzenie odpowiedniego postępowania, by wykazać uchylenie, zmianę lub ich unieważnienie. W odniesieniu do decyzji administracyjnych właściwy tryb ich wyeliminowania z obrotu prawnego, w razie orzeczenia niezgodności z Konstytucją RP aktu normatywnego, na podstawie którego wydana została decyzja, określa art. 145 a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis ten stanowi, że można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją RP. Reasumując, stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny utrata mocy obowiązującej powołanych w jego orzeczeniu przepisów stanowi naruszenie prawa będące podstawą do wznowienia postępowania administracyjnego w trybie art. 145 a § 1 K.p.a. i powoduje uwzględnienie skargi, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik rozpatrywanej sprawy. W tym stanie rzeczy, mając na uwadze również wskazane braki zaskarżonej decyzji, która nie wyeliminowała dotkniętego wyżej opisanymi wadami rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c ustawy p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji, a zakres, w jakim uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu, ustalono zgodnie z art. 152 ustawy p.p.s.a.