IV SA/Gl 534/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 16 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego, w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W treści skargi z dnia 16 lipca 2009 r. H. K. wniósł o ustanowienie fachowego pełnomocnika powołując się na zły stan zdrowia oraz podnosząc, że jedynym źródłem dochodu są dla niego świadczenia z pomocy społecznej. Ponieważ żądanie powyższe nie zostało wyrażone w wymaganej przepisami formie, pismem z dnia 10 sierpnia 2009 r. skarżącego wezwano do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru. H. K. złożył rzeczony formularz w dniu 6 września 2009 r. precyzując, iż zakres jego żądania obejmuje ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu ponownie wskazał, że jest osobą schorowaną z [...], utrzymuje się wyłącznie ze świadczeń otrzymywanych w ramach pomocy społecznej i dlatego nie jest w stanie pokryć kosztów, jakie wiążą się z udziałem w sprawie profesjonalnego pełnomocnika. Równocześnie oświadczył, iż gospodaruje samotnie, nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości (zamieszkuje w lokalu [...] stanowiącym własność gminy). Nadto określił, że osiąga miesięczny dochód z tytułu [...] w kwocie [...]. Dodał również, że wydatkuje za zużycie gazu i prądu około [...] miesięcznie, natomiast czynsz i koszty zakupu leków pokrywa mu Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku uznano za niewystarczające do oceny sytuacji materialnej skarżącego, pismem z dnia 11 września 2009 r. wezwano go do uprawdopodobnienia danych, na które się powołał. W tym zakresie zwrócono się do wnioskodawcy o nadesłanie kopii aktualnych decyzji administracyjnych, mocą których przyznano mu [...] oraz inne świadczenia otrzymane w ramach pomocy społecznej (pomoc na zakup leków, opłacenie czynszu itp.). Wezwano go również o nadesłanie kopii [...] oraz kopii zeznania podatkowego za rok 2008 (o ile zeznanie takie składał). W treści wezwania wyznaczono termin 7 dni, licząc od daty jego doręczenia. W terminie tym skarżący nie udzielił jakiejkolwiek odpowiedzi. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku H. K. należy podnieść, iż zgodnie z zasadą sformułowaną w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, po myśli art. 245 §3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W tym kontekście uznano, że skarżący nie zachował wymogu warunkującego uwzględnienie zgłoszonego żądania. Należy bowiem raz jeszcze zaakcentować, że pomimo wyraźnego wezwania zawartego w zarządzeniu z dnia 11 września 2009 r., nie uprawdopodobnił on w żaden sposób danych, na które powołał się w swym wniosku. W tym miejscu godzi się odnotować, że doręczenie wezwania, o którym mowa wyżej nastąpiło na zasadach określonych w art. 73 §1 - 4 p.p.s.a., to jest w trybie tzw. doręczenia zastępczego. Zgodnie z treścią przywołanego unormowania, w razie niemożności doręczenia pisma adresatowi będącemu osobą fizyczną w sposób przewidziany w art. 67 §1 p.p.s.a., pismo składa się na okres siedmiu dni w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy, a zawiadomienie o tym wraz z informacją o możliwości odbioru w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa wyżej, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia wspomnianego czternastodniowego okresu. W niniejszej sprawie wezwanie do uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku wysłane na wskazany w formularzu "PPF" adres ([...]) awizowano w dniu 17 września 2009 r. oraz powtórnie w dniu 25 września 2009 r. (vide: adnotacje umieszczone na zwróconej przesyłce). Przesyłka nie została jednak podjęta. W świetle przedstawionych wyżej uregulowań, skutek doręczenia omawianego wezwania nastąpił więc w dniu 1 października 2009 r. (czternaście dni od daty pierwszego awizowania), zaś wyznaczony w jego treści siedmiodniowy termin upłynął odpowiednio w dniu 8 października 2009 r. W terminie tym skarżący nie udzielił jakiejkolwiek odpowiedzi. Nie nadesłał mianowicie decyzji administracyjnych, na mocy których przyznano mu prawo do świadczeń stanowiących formę pomocy społecznej a tym samym nie uprawdopodobnił okoliczności pozostawania w trudnej sytuacji materialnej (udokumentowany fakt pobierania takich świadczeń stanowiłby niewątpliwie potwierdzenie jego trudnego położenia życiowego). Nie przedłożył także kopii zeznania podatkowego za ostatni rok, która umożliwiłaby ustalenie, jaki dochód osiągał w niedalekiej przeszłości ani nie sprecyzował, czy w ogóle zeznanie takie składał (a tym samym, czy osiągał jakikolwiek dochód objęty podatkiem dochodowym od osób fizycznych). Nie nadesłał również kopii aktualnego orzeczenia, która potwierdziłaby jego wywody o legitymowaniu się [...] i pozwoliłoby na ustalenie, czy jego stan zdrowia uniemożliwia wykonywanie pracy (w aktach administracyjnych niniejszej sprawy znajduje się wprawdzie kopia orzeczenia [...] z dnia [...]., jednak został on na jego mocy zaliczony do [...] a nadto w jego treści podano, że może wykonywać pracę bez dużego wysiłku fizycznego. Nie sposób zatem na podstawie tego dokumentu sformułować wniosek, aby skarżący nie mógł świadczyć pracy, a co za tym idzie osiągać z omawianego tytułu dochodu. Wobec powyższego podnieść przyjdzie, że strona nie zobrazowała swego aktualnego stanu majątkowego i sytuacji życiowej w stopniu pozwalającym na ustanowienie dla niej adwokata. Należy bowiem podnieść, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia wszystkich istotnych informacji dotyczących sytuacji materialnej wnioskodawcy. Brzmienie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Warto również dodać, iż brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd (w tym przypadku referendarz sądowy) nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Mając na uwadze powyższe uznano, że skoro skarżący nie nadesłał jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wywody podniesione we wniosku, to nie sposób przyjąć, aby wykazał w sposób dostatecznie wiarygodny, że uiszczenie wydatków, jakie wiążą się z udziałem w sprawie adwokata (o ile udział takiego pełnomocnika w postępowaniu uważa za niezbędny) może narazić go na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Dlatego postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie przywołanego art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy.