IV SA/Gl 534/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2013 r. sprawy ze skargi E.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] nr [...]. Decyzją z dnia [...], nr [...] Prezydent Miasta W. działając na podstawie art. 4, art. 5, art. 6 , art. 7 i art. 8, art. 20, art. 23, 24, 25 i 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 104, art. 130 § 4 i art. 162 K.p.a. przyznał E.K. prawo do zasiłku rodzinnego na D.K. oraz J.K. w kwotach po [...] zł miesięcznie oraz prawo do jednorazowego dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego [...] na D.K. oraz J.K. w kwotach po [...] zł. Następnie organ, po zawiadomieniu wnioskodawczyni o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie weryfikacji uprawnień do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku na okres [...] do [...], [...] do [...] oraz od [...] do [...], decyzją z dnia [...], nr [...] uchylił w wyżej wskazanych okresach prawo do świadczeń rodzinnych na rzecz D. i J.K. działając na podstawie art. 32, art. 30, art. 3, art. 5, art. 6, art. 8, art. 20 ust. 1-3, art. 23, art. 24, art. 25 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Podstawę rozstrzygnięcia stanowił przedłożony przez stronę dokument z którego wynikało, że mąż strony – P.K. w okresie od [...] do [...] był zatrudniony na podstawie umowy zlecenia w A w J. Organ uznał, że okoliczność ta ma wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych bowiem ustalony jednostkowy dochód rodziny w miesiącu [...], a więc w pierwszym pełnym przepracowanym przez P.K. miesiącu wyniósł [...] zł, a zatem przekroczył kwotę 504 zł stanowiącą kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania świadczeń rodzinnych. Organ pomocy społecznej wskazał dodatkowo, że w sytuacji rodziny zaistniała zarówno utrata, jak i uzyskanie dochodu bowiem P.K.: - w dniu [...] utracił zatrudnienie w zakładzie pracy B; - w dniu [...] podjął zatrudnienie w [...] C Sp. z o.o., gdzie pracował do dnia [...]; - następnie w dniu [...] zatrudniony został na podstawie umowy zlecenia w A, gdzie pracował do dnia [...]; - w dniu [...] zatrudniony został w D Sp. J. , gdzie świadczył pracę do dnia [...]. - w dniu [...] podjął pracę w E Sp. z o.o. w Ł. Organ wskazał ponadto, że E.K. w dniu [...] uzyskała prawo do urlopu wychowawczego na okres 12 miesięcy. Ustalono więc, że jednostkowy dochód rodziny wynosił: - w miesiącu [...] - [...] zł; - w miesiącu [...] – [...] zł; - w miesiącu [...] – [...] zł; - w miesiącu [...] – [...] zł. Mając powyższe na uwadze organ cytując treść art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych uznał, że strona w czasie trwania okresu zasiłkowego [...] nie poinformowała organu wypłacającego świadczenia rodzinne o zmianie sytuacji dochodowej rodziny to jest o podjęciu przez P.K. zatrudnienia. W odwołaniu od tej decyzji E.K. wskazała, że jej mąż uzyskał dochód z tytułu zatrudnienia w A w J. jedynie w okresie od [...] do [...]. Podała, że od miesiąca [...] do [...] mąż nie wykonywał żadnych czynności za rzecz tego pracodawcy. Decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy opisał dotychczasowy przebieg postępowania oraz przytoczył treść art. 5 oraz art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Mając na uwadze ustalony stan faktyczny Kolegium uznało, że organ I instancji uprawniony był do zastosowania art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a tym samym do uchylenia we wskazanym w sentencji decyzji przyznanych stronie świadczeń rodzinnych na synów D. i J.K. Organ wyjaśnił dodatkowo, że niniejsze postępowanie zostało wszczęte w związku z dostarczeniem przez wnioskodawczynię dokumentów potwierdzających zawarcie przez jej męża umowy zlecenia nr [...] na okres od dnia [...] do [...] i uzyskania dochodu z tego tytułu. Kolegium wskazało, że w związku z podjęciem przez męża odwołującej pracy zarobkowej rodzina uzyskała dochód, który w przeliczeniu na jednego członka rodziny przekracza kwotę uprawniającą do otrzymania zasiłku rodzinnego to jest kwotę 504 zł o kwotę większą niż odpowiadająca najniższemu zasiłkowi rodzinnemu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach E.K. przywołała argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji podnosząc dodatkowo, że istotnie mąż nie dopilnował aby "rozwiązać" umowę zlecenia bowiem w rzeczywistości od dnia [...] do dnia [...] nie uzyskał żadnego dochodu z tytułu tejże umowy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy przytoczył argumenty powołane w skarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z regulacją art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, iż jej przedmiotem jest ocena prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Sąd administracyjny ocenia, czy wydana w sprawie decyzja narusza przepisy prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle wyżej przytoczonych kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z przyczyn innych, niż wskazane w skardze. W rozpoznawanej sprawie kontroli Sądu poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. utrzymująca w mocy decyzję organu I Instancji z dnia [...], nr [...] w przedmiocie uchylenia w okresie od [...], do [...], od [...] do [...] i od [...] do [...] świadczeń rodzinnych na rzecz D. i J.K. przyznane ostateczną decyzją administracyjną z dnia [...], nr [...]. Jako podstawę prawną tejże decyzji organ przyjął regulację między innymi art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zmianami), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa". Stosownie natomiast do treści przywołanego przepisu organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. Wzruszenie decyzji administracyjnej na podstawie cytowanej normy następuje poprzez wydanie decyzji o charakterze konstytutywnym. Decyzja taka wpływa bowiem na dotychczasowy zakres uprawnień strony. Pogląd ten jest już utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2009 r., sygn. akt I OSK 353/08 dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). Przepis cytowanego art. 32 ust. 1 ustawy określa nadzwyczajny tryb dopuszczający zmianę lub uchylenie decyzji administracyjnej, stanowi zatem odstępstwo od zasady trwałości tychże decyzji, a co się z tym wiąże winien być stosowany jedynie w ściśle w nim określonych sytuacjach. Zatem wystąpienie przesłanek wskazanych w tej normie uprawnia właściwy organ do wydania decyzji zmieniającej lub uchylającej przyznane stronie świadczenia rodzinne, bądź też modyfikacji okresu, na jaki świadczenia te zostały przyznane, a działanie takie jest dopuszczalne jedynie ze skutkiem na przyszłość z wyjątkiem sytuacji, o której mowa w art. 32 ust. 1 in fine. Decyzja taka może więc wywoływać jedynie skutki ex nunc, a zatem od chwili obecnej. Gdy bowiem upłynął już okres, na który świadczenia zostały przyznane nie istnieją podstawy do uchylania lub zmiany decyzji przyznającej świadczenia rodzinne na podstawie art. 32 ust. 1 omawianej ustawy. Jak już bowiem wyżej zaznaczono decyzja taka ma oddziaływać na przyszłość, a nie można mówić o takich jej skutkach, jeżeli okres na który świadczenia zostały przyznane już upłynął. Uchylenie natomiast decyzji przyznającej świadczenia rodzinne ze skutkiem ex tunc może nastąpić wyłącznie wówczas, gdy w sprawie spełnione są przesłanki uznania, że świadczenia rodzinne zostały nienależnie pobrane, a co się z tym wiąże strona zobowiązana jest do ich zwrotu. W rozpoznawanej sprawie organy administracji dokonały zmiany ostatecznej decyzji administracyjnej w sytuacji, gdy okres na jaki mocą tego rozstrzygnięcia przyznano skarżącej prawo do świadczeń rodzinnych już upłynął, a co się z tym wiąże brak było podstaw prawnych do wydania takiej decyzji. Jak już bowiem wyżej zaznaczono, gdy okres na który przyznano świadczenia już upłynął, a w sprawie zachodzi którakolwiek z przesłanek uzasadniających zmianę lub uchylenie decyzji wobec zmiany sytuacji rodzinnej lub dochodowej wnioskodawcy wówczas znajduje zastosowanie materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Tymczasem z uzasadnień decyzji organów administracji nie wynika, aby badały one zaistnienie w sprawie przesłanek nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu art. 30 ust. 2 ustawy. Zgodnie ze wskazanym przepisem za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Analizując motywy podjętych przez organy pomocy społecznej rozstrzygnięć można uznać, że w istocie ich podstawą było uznanie, że nastąpiła zmiana w sytuacji rodzinnej mająca wpływ na prawo do tych świadczeń. Organy bowiem, uznały, że zmieniła się sytuacja dochodowa rodziny wobec podjęcia przez męża skarżącej pracy zarobkowej, a co się z tym wiąże uzyskania dochodu, a skoro tak, to organ nie miał podstawy do wydawania decyzji w trybie art. 32 ust. 1 ustawy, jak już wyżej zaznaczono. Organy nie dokonywały analizy wystąpienia przesłanek z art. 30 ust. 2 ustawy, nie powołały go również, jako podstawy rozstrzygnięcia (organ I instancji wskazał jedynie ogólnie regulację art. 30 ustawy) aby można było uznać, że w istocie ustaliły, że świadczenia rodzinne zostały nienależnie pobrane. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że organy dokonały błędnej wykładni art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W przypadku bowiem upływu okresu na jaki świadczenia rodzinne zostały przyznane organ, mógł uchylić czy zmienić decyzję przyznającą te świadczenia na zasadzie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, lecz jedynie w związku z ustaleniem zaistnienia przesłanek świadczenia nienależnie pobranego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 1208/09 dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). Mając powyższe na uwadze przyjdzie stwierdzić, że zarówno decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I Instancji naruszają przepisy prawa materialnego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a zatem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) Sąd orzekł , jak w sentencji. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji uwzględnią wyżej zaprezentowaną wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, oraz rozważą, czy w sprawie zaistniały przesłanki stwierdzenia nienależnie pobranego świadczenia, a jeżeli tak to wydadzą w tym zakresie odpowiednia decyzję, w której motywach zostanie należycie wykazane, że świadczenie zostało pobrane, mimo zaistnienia jednej z okoliczności wymienionych w treści art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.