IV SA/Gl 543/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R.J. na decyzję Rektora Wyższej Szkoły [...] w B. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata postanawia: umorzyć postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy; Postanowieniem z dnia 26 września 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę w niniejszej sprawie. R.J. złożył na to orzeczenie zażalenie, które zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 9 grudnia 2016 r. (sygn. akt I OZ 1756/16). Nadto postanowieniem z dnia 19 stycznia 2017 r. (sygn. akt I OPP 107/16) NSA oddalił złożoną przez R.J. skargę na przewlekłość postępowania sądowego. Następnie, to jest w dniu 27 lutego 2017 r. skarżący złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu powołał się na trudną sytuację materialną, brak jakichkolwiek dochodów i poważne problemy zdrowotne oraz zakwestionował prawidłowość zapisów umowy zawartej przezeń z wyższą uczelnią, na której studiował. Równocześnie oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką pobierającą emeryturę, w kwocie 1.116,00 zł, nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości (poza mieszkaniem o powierzchni 43,70 m2 - prawo spółdzielcze przysługujące żonie). Wymienił także obciążające go koszty utrzymania. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Z brzmienia powyższego unormowania wynika zatem, że ustawodawca przewidział - co do zasady - możliwość złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy wyłącznie do momentu zakończenia sprawy prawomocnym wyrokiem lub postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie. Zgodnie przy tym z wyrażonym w judykaturze poglądem, który rozpoznający niniejszy wniosek w pełni podziela, użyte w przywołanym przepisie pojęcie "tok postępowania" trzeba rozumieć nieco szerzej, a mianowicie, jako obejmujące swoim zakresem także postępowanie, które zostało zainicjowane przez stronę po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, to jest takiego postępowania, które ma doprowadzić do wzruszenia tego prawomocnego orzeczenia np. poprzez złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt I OZ 347/06 – dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – zwanej dalej CBOSA). Innymi słowy, skuteczne ubieganie się przez stronę postępowania sądowoadministarcyjnego o przyznanie prawa pomocy jest możliwe zasadniczo do uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie, natomiast po tym fakcie - wyłącznie wówczas, gdy wnioskodawca zainicjuje tryb zmierzający do wzruszenia tego orzeczenia, bądź przynajmniej zasygnalizuje skonkretyzowany zamiar wszczęcia takiego trybu. Tylko wtedy bowiem wniosek taki byłby dopuszczalny w świetle art. 243 § 1 p.p.s.a. i tylko wtedy ewentualne uwzględnienie wniosku korespondowałoby z celem prawa pomocy, jakim jest umożliwienie osobom ubogim dochodzenie swoich praw przed sądem. W niniejszej sprawie opisane wyżej wymogi nie zostały zachowane. Nie budzi bowiem wątpliwości, że wniosek R.J. został złożony 27 lutego 2017 r., czyli po uprawomocnieniu się postanowienia kończącego niniejsze postępowanie sądowe, rozstrzygającego o odrzuceniu skargi. Przedmiotowe postanowienie uprawomocniło się z dniem 9 grudnia 2016 r., to jest z datą oddalenia przez NSA zażalenia na to orzeczenie. Równocześnie z akt sprawy, jak i z samego wniosku nie wynika, aby skarżący zainicjował postępowanie zmierzające do wzruszenia tego prawomocnego postanowienia. Wnioskodawca nie zgłaszał także skonkretyzowanego zamiaru w przedmiotowym zakresie ani wskazywał, aby chciał w tym celu skorzystać z jakichkolwiek bliżej sprecyzowanych środków prawnych. W tym stanie rzeczy jego wniosek nie mógł zostać merytorycznie rozpoznany, a postępowanie z tego wniosku należało umorzyć na postawie art. 249a p.p.s.a. (por. postanowienia Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Warszawie, z dnia 2 marca 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 4550/15 oraz we Wrocławiu, z dnia 3 marca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 761/15 i w Poznaniu, z dnia 3 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Po 1142/16 - dostępne w CBOSA). W tym miejscu trzeba zwrócić uwagę, że w orzecznictwie dość szeroko reprezentowany jest pogląd, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony w opisanych wyżej warunkach podlega oddaleniu. Przyjdzie jednak wskazać, że stanowisko takie zostało uznane za wadliwe przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 12 czerwca 2015 r., sygn. akt I OZ 590/15 oraz z dnia 10 lipca 2015 r., sygn. akt II OZ 666/15 (oba dostępne w CBOSA). W orzeczeniach tych NSA stwierdził, iż wniosek taki należy nie oddalić lecz odrzucić. Równocześnie trzeba jednak mieć w polu widzenia, że wspomniane postanowienia NSA wydane zostały w stanie prawnym sprzed nowelizacji ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, która weszła w życie z dniem 15 sierpnia 2015 r. Tymczasem, rzeczona nowelizacja wprowadziła do cytowanej ustawy instytucję umorzenia postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy, przewidzianą w art. 249a nakazującym wydanie takiego rozstrzygnięcia w przypadku, gdy rozpoznanie wniosku stało się zbędne. Z uwagi na okoliczności, które zaprezentowano powyżej, rozpoznanie wniosku R.J. złożonego przezeń w dniu 27 lutego 2017 r. stało się zbędne, gdyż jest on niedopuszczalny w świetle art. 243 § 1 p.p.s.a. W konsekwencji postanowiono jak sentencji, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 w związku z art. 249a tej ustawy.