IV SA/Gl 544/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Wójt Gminy K., działając na podstawie art. 104 k.p.a. (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 2 ust. 1 art. 3 ust. 3 i 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, ust. 3, art. 39 ust. 1 oraz art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), decyzją z dnia [...] r. Nr [...], odmówił J.D. przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów remontu - ocena stanu technicznego, projekt przebudowy domu i realizacja projektu. W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 2 marca 2012 r. strona złożyła wniosek o udzielenie pomocy na pokrycie kosztów remontu domu w postaci oceny stanu technicznego domu (zatrudnienia rzeczoznawcy), projektu przebudowy i realizacji projektu. W wyniku przeprowadzonej aktualizacji wywiadu środowiskowego ustalono, że strona jest osobą samotnie gospodarującą w rozumieniu art. 6 pkt 10 ustawy o pomocy społecznej, w dalszym ciągu mieszka w domu jednorodzinnym szwagra, gdzie zajmuje jeden pokój. Dochód strony, ustalony zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, stanowi emerytura w wysokości 634,64 zł i przekracza określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, tj. 477,00 zł. Ponadto strona nie spełnia żadnej z przesłanek wymienionych w art. 7 pkt 2 – 15 wskazanej ustawy. Podniesiono, że organ z urzędu rozważył możliwość udzielenia pomocy na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej zaznaczając przy tym, że decyzją nr [...] z dnia [...] r. przyznano stronie świadczenie z pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego na pokrycie części kosztów przebudowy budynku mieszkalnego w wysokości 200 zł. Następnie podkreślono, że zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, zaś GOPS w K. posiada obecnie ograniczone środki finansowe na udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych, przy znacznej i rosnącej liczbie osób ubiegających się o przyznanie tego świadczenia. W odwołaniu od tej decyzji J.D. wskazywała, że szkody w domu powstały w wyniku podtopień w 2010 r. Twierdziła, że środki przeznaczone na pomoc zostały przez miejscowe władze roztrwonione, a starania o pomoc "zakonspirowane". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] r., wydaną m.in. na zasadzie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ ustalił, że J. D. jest osobą w wieku 74 lat, samotnie gospodarującą, nie ma osób zobowiązanych do alimentacji. Ze względu na bardzo złe warunki mieszkaniowe (dom od lat nieremontowany, zdewastowany, dziury w ścianach, brak łazienki, wc w podwórzu), obecnie mieszka w domu szwagra, gdzie zajmuje jeden pokój. Dochód strony stanowi emerytura w wysokości 634,64 zł. i przekracza kryterium dochodowe, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł. Następnie Kolegium wskazało, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a nadto, że potrzeby takich osób oraz rodzin powinny zostać uwzględnione jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 2 ust. 1 oraz 3 ust 4 ustawy o pomocy społecznej). Organ odwoławczy przytoczył także treść art. 39 ww. ustawy, zgodnie z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zaznaczył jednocześnie, że ustawa dla osób i rodzin nie spełniających kryterium dochodowe przewiduje pomoc pieniężną określoną w art. 41 pkt 1 w postaci specjalnego zasiłku celowego, który może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi, podkreślając przy tym wyjątkowość okoliczności przyznawania tego rodzaju świadczeń. W ostateczności Kolegium nie znalazło podstaw do zakwestionowania stanowiska organu I instancji wskazując, że ośrodki pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi przy dużej ilości oczekujących na pomoc osób i rodzin o dochodzie niższym niż kryterium dochodowe lub go nie posiadającym. Jednocześnie stwierdziło, że zły stan techniczny domu nie jest wynikiem podtopień, tylko wieloletnich zaniedbań. Dom wymaga remontu kapitalnego a nie doraźnego. W ocenie Kolegium udzielenie zasiłku celowego specjalnego jest niecelowe bo nie zaspokoi potrzeby i nie poprawi warunków mieszkaniowych odwołującej się. J.D. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podnosząc, że jej dom ma uszkodzone ściany przyziemia, fundamenty podmyła woda, natomiast ściany domu wykonane z drewnianych belek zgniły, a GOPS w K. unika dopuszczenia wypowiedzi fachowców co do przyczyny uszkodzenia domu. W związku z czym skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz dopuszczenie rzeczoznawcy do wydania opinii na temat uszkodzeń domu w zakresie istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy wystąpieniem powodzi w maju 2010 r. a tymi uszkodzeniami. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze przytoczyło argumentację powołaną w uzasadnieniu skarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269 ze zm.) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przeprowadzając ocenę zaskarżonej decyzji co do jej zgodności z prawem, Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów remontu obejmujących ocenę stanu technicznego, projekt przebudowy domu i realizację projektu. Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) regulujące rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania. Nie ulega żadnym wątpliwościom, że w świetle regulacji tej ustawy świadczenia pieniężne, w tym zasiłek celowy, który przyznawany jest na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych (art. 39 ustawy), co do zasady wymagają spełnienia kryterium dochodowego, o jakim mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł. Tymczasem z ustaleń organów wynika, że miesięczny dochód skarżącej, na który składa się emerytura wynosi 634,64 zł., a tym samym kryterium to przekracza. W takiej sytuacji organ prawidłowo rozważył wniosek skarżącej w kontekście art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z treścią tegoż uregulowania w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Świadczenie to winno być traktowane jako pomoc szczególna, doraźna ukierunkowana na konkretny cel z zakresu pomocy społecznej, najczęściej z przeznaczeniem na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osób korzystających z tej pomocy. Ustawodawca nie wyjaśnia pojęcia szczególnie uzasadnionego przypadku, jednakże w ocenie Sądu należy je odnosić do zaspokajania podstawowych potrzeb bytowych. Wąskie ujęcie szczególnych przypadków uzasadnia również fakt, że ustawodawca nie uzależnił przyznania świadczenia na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej od kryterium dochodowego. Jest to więc świadczenie o charakterze szczególnym, wyjątkowym, związanym z pewnymi nadzwyczajnymi okolicznościami. Tak jak i w przypadku przyznawania zasiłku celowego, w oparciu o art. 39 ustawy o pomocy społecznej, tak i w tym szczególnym przypadku decyzja wydawana przez organ pomocy społecznej ma charakter uznaniowy, co powoduje, że nawet w sytuacji spełnienia ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania Orzekając w przedmiocie przyznania zasiłku celowego specjalnego (tak jak i zasiłku celowego) organ ma bowiem obowiązek w pierwszej kolejności wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy, co do zasad udzielania pomocy społecznej. Przyznanie bądź odmowa przyznania przedmiotowego świadczenia, ze względu na jego uznaniowy charakter, uzależnione jest zatem dodatkowo od oceny organu dokonanej w ramach art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Stosownie do treści art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z kolei w myśl art. 3 ust. 4 cyt. ustawy potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Nie ulega zatem wątpliwości, że badanie zasadności wniosku pod kątem uprawnienia do otrzymania zasiłku celowego specjalnego musi nastąpić z uwzględnieniem wyrażonej w art. 3 ust. 4 tej ustawy zasady, że uwzględnieniu podlegają te potrzeby osób uprawnionych, które odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Celami pomocy społecznej określonymi w art. 2 i 3 wyżej wskazanej ustawy jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie samodzielnie pokonać, umożliwienie osobie lub rodzinie życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Przepis art. 39 ust. 2 ustawy wymienia wprawdzie tylko przykładowo owe cele jak: pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu, jednakże to przykładowe wyliczenie wskazuje, iż chodzi tu o zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych, a więc takich, bez zaspokojenia których osoba nie może egzystować, zagrożone są warunki jej istnienia, a w szczególności życia lub zdrowia. Zgodnie z art. 3 powołanej ustawy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Pomoc społeczna udzielana jest bowiem osobom, czy rodzinom między innymi z powodu ich ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, ciężkiej choroby. Ocena potrzeb wnioskowanych przez skarżącą wymagała zatem w pierwszej kolejności skonfrontowania z celami pomocy społecznej i jej możliwościami finansowymi. Przy czym te ostatnie uniemożliwiają partycypację w zaspokajaniu potrzeb remontowych właścieli budynków mieszkalnych, zwłaszcza gdy chodzi o ich znaczny zakres. Natomiast skarżąca występuje o pomoc na realizację zamierzeń inwestycyjnych dotyczących przebudowy budynku mieszkalnego. Udzielona jej wcześniej pomoc w wysokości 200 zł z pewnością nie pozwala zrealizować tych zamierzeń, natomiast odzwierciedla możliwości organu pomocy społecznej. Nie ulega bowiem wątpliwości, na co słusznie wskazano w zaskarżonej decyzji, że posiadane środki finansowe w pierwszej kolejności organ pomocy społecznej musi przeznaczać na zasiłki służące zaspokojeniu elementarnych potrzeb w zakresie bieżącego utrzymania osób i rodzin nie osiągających dochodów powyżej ustawowego kryterium, przekroczonego w przypadku skarżącej. Sytuacja finansowa skarżącej z pewnością nie jest łatwa, niemniej jednak należy zauważyć, że korzysta ona ze wsparcia rodziny w zaspokojeniu jej potrzeb mieszkaniowych, co wynika z aktualizacji wywiadu środowiskowego. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie zebrano materiał dowodowy pozwalający na rozstrzygnięcie sprawy, co do jej istoty. Organy w oparciu o posiadane dokumenty oraz informacje podane przez skarżącą dokonały właściwych ustaleń i wyjaśniły okoliczności, które przesądziły, że wnioskowana przez skarżącą pomoc nie została jej przyznana. W toku postępowania administracyjnego rozważono wszelkie okoliczności uzasadniające przyznanie zasiłku celowego jak i zasiłku celowego specjalnego. Zaskarżona decyzja została wydana w wyniku właściwej oceny materiałów sprawy i prawidłowych rozważań prawnych. Odnosząc się do twierdzeń skarżącej, iż szkody w budynku powstały na skutek podtopień z 2010 r. można tylko zauważyć, że na usuwanie skutków powodzi z maja 2010 r. przeznaczone były specjalne fundusze, których przyznawanie nastąpiło w oparciu o ustalenia komisji ds. szkód powodziowych, dokonywane bezpośrednio po wystąpieniu powodzi. Skarżąca takich szkód wówczas nie zgłaszała, skoro dopiero we wniosku wskazuje na potrzebę oceny stanu technicznego jej budynku a w skardze domaga się powołania rzeczoznawcy do wydania opinii co do związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy wystąpieniem powodzi a uszkodzeniami. Natomiast wystąpienie z żądaniem dopiero 2 lata po powodzi wyklucza skorzystanie przez skarżącą z owych specjalnych środków. Można tyko nadmienić, że nawet w przypadku programu pomocy dla rodzin rolniczych poszkodowanych przez powódź w 2010 r. określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 13 lipca 2010 (Dz. U. Nr 132, poz. 889), termin do składania wniosków przewidziano tylko do dnia 30 września 2010 r. ( § 9 ust. 1 ). W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, jak również przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i nie została podjęta z przekroczeniem granic uznania administracyjnego, skargę - jako pozbawioną uzasadnionych podstaw - należało oddalić, co orzeczono na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.