IV SA/Gl 548/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2011 r. sprawy ze skargi K.T. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie inspekcji pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Inspektora Pracy Państwowej Inspekcji Pracy Oddział w B. z dnia [...], nr [...]. 2) zasądza od organu na rzecz strony skarżącej kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z dnia [...] K.T. zwrócił się do Okręgowego Inspektoratu Pracy w B. z wnioskiem o zweryfikowanie poprawności klasyfikacji zajmowanego przez niego stanowiska pracy dokonanej przez pracodawcę pod kątem charakteru i warunków jej wykonywania. Wskazał, że pracodawca w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze nie przyjął zagrożeń występujących na jego stanowisku pracy – operatora linii formierskich. Decyzją z dnia [...], nr [...] Inspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy w B. postanowił umorzyć postępowanie zainicjowane wyżej wskazanym wnioskiem. W motywach swego rozstrzygnięcia wskazał, że po przeprowadzeniu kontroli pracodawcy ustalono, że strona zatrudniona jest na stanowisku operatora linii formierskich na podstawie umowy zawartej na czas nieokreślony z dnia [...] w pełnym wymiarze czasu pracy. Organ wyjaśnił, że pracodawca A Sp. z o.o. w S. okazał dokumenty dotyczące oceny ryzyka zawodowego związanego z pracą na zajmowanym przez wnioskodawcę stanowisku. Zgodnie z tymi dokumentami do obowiązków pracownika należy obsługa automatycznych linii formierskich, nadzór nad automatycznym cyklem pracy linii formierskich – obchody linii, kontrola na monitorach komputerów sterujących pracą poszczególnych linii parametrów ich pracy, wymiana płyt modelowych na obsługiwanych liniach formierskich, usuwanie usterek zaistniałych w czasie prowadzonego cyklu produkcyjnego, przeprowadzanie konserwacji i regulacji obsługiwanych linii, doraźna obsługa elektrowciągu, doraźna obsługa wózków widłowych silnikowych elektrycznych i spalinowych, wykonywanie ręcznych prac transportowych, wprowadzanie danych produkcyjnych do systemu komputerowego oraz prowadzenie w wersji papierowej ewidencji produkcyjnej i wykonywanych konserwacji, sprawowanie nadzoru nad procesem technologicznym i podległymi pracownikami oraz wykonywanie innych prac według potrzeby. Inspektor ustalił również, że pracownik ma kontakt z substancjami chemicznymi podczas przelewania z beczek do zbiorników natryskowych znajdujących się na liniach formierskich. Substancje te to [...] oraz [...]. Praca wykonywana jest w systemie trójzmianowym, w tym w porze nocnej. Organ wskazał nadto, że praca wykonywana jest w pozycji stojącej i w ruchu w trakcie sporządzania dokumentacji w pozycji siedzącej. Ustalono, że wnioskodawca zatrudniony jest w warunkach mikroklimatu gorącego. Dalej organ podał, że zgodnie z dokumentacją fotograficzną dnia roboczego rozkład poszczególnych czynności wygląda następująco: prace o charakterze biurowym w tym z użyciem komputera 60 minut w ciągu zmiany, nadzór nad pracą linii formierskich – 360 minut w ciągu zmiany, wymiana płyt modelowych – 30 minut w ciągu zmiany, prace transportowe – 15 minut w ciągu zmiany oraz przerwy socjalne – 15 minut w ciągu zmiany. Obciążenie statystyczne wynikające z wymuszonej pozycji ciała przy wykonywaniu czynności związanych z wymianą płyt modelowych oraz przy pracach transportowych zostało zidentyfikowane. Nadto organ wskazał, że na stanowisku występuje przekroczenie wartości dopuszczalnych zapylenia – pył całkowity – 1,88 NDS. Zaznaczono, że pracodawca nie potwierdził występowania warunków mikroklimatu gorącego. Organ stwierdził, że wizytacja stanowiska pracy potwierdziła zakres czynności oraz ocenę ryzyka zawodowego występującego na tym stanowisku. Inspektor przywołał treść art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. 237, poz. 1656) zgodnie z którym prace w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku; wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy. Dlatego podstawowym kryterium zaliczenia prac do wykonywanych w szczególnych warunkach jest umieszczenie ich w załączniku nr 1 do cytowanej ustawy. Natomiast w myśl art. 3 ust. 3 omawianej ustawy prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy. Zatem w ocenie organu podstawowym wyznacznikiem pracy w szczególnym charakterze jest umieszczenie jej w załączniku nr 2 do omawianej ustawy. Organ uznał więc, że K.T. nie wykonuje żadnych prac wymienionych we wspomnianych załącznikach do ustawy o emeryturach pomostowych brak jest więc podstaw do zaliczenia pracy przez niego wykonywanej do prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W odwołaniu od wyżej przywołanej decyzji K.T. wskazał, że w zależności od czynników ryzyka istnieją dwa rodzaje prac w szczególnych warunkach. Determinowane siłami natury oraz determinowane procesami technologicznymi w tym prace w warunkach gorącego mikroklimatu, a więc prace wykonywane w pomieszczeniach w których wartość wskaźnika obciążenia termicznego WBGT wynosi 28 º C i powyżej przy wartości metabolizmu powyżej 130 W/m2. Takie właśnie warunki panują na zajmowanym przez odwołującego się stanowisku pracy. Po rozpoznaniu odwołania Okręgowy Inspektor Pracy w K. decyzją z dnia [...], nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przytoczył ustalenia stanu faktycznego zawarte w decyzji organu I instancji i zaznaczył, że zgodnie z regulacją art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych dla uznania pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze niezbędne jest umieszczenie prac w załącznikach nr 1 i 2 do powołanej ustawy oraz koniecznym jest aby pracy tej towarzyszyły czynniki ryzyka, które w rozumieniu ustawy związane są z następującymi rodzajami prac: prace pod ziemią, prace na wodzie, prace pod wodą, prace w powietrzu, prace w warunkach gorącego mikroklimatu, prace w warunkach zimnego mikroklimatu, bardzo ciężkie prace fizyczne, prace w warunkach podwyższonego ciśnienia atmosferycznego, ciężkie prace fizyczne związane z bardzo dużym obciążeniem statycznym wynikającym z konieczności pracy w wymuszonej, niezmiennej pozycji ciała; przy czym ciężkie prace fizyczne to prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 6.300 kJ, a u kobiet - powyżej 4.200 kJ, a prace w wymuszonej pozycji ciała to prace wymagające znacznego pochylenia i (lub) skręcenia pleców przy jednoczesnym wywieraniu siły powyżej 10 kG dla mężczyzn i 5 kG dla kobiet (wg metody OWAS pozycja kategorii 4) przez co najmniej 50 % zmiany roboczej. W ocenie organu w niniejszej sprawie nie jest spełniony jeden z ustawowych warunków uznania pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Organ odwoławczy wskazał również, że w niniejszej sprawie zachodziły przesłanki umorzenia postępowania na podstawie art. 104 K.p.a. bowiem stało się ono bezprzedmiotowe. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie skarżonej decyzji w całości zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania – art. 77 § 1 K.p.a., art. 7 K.p.a. oraz art. 80 K.p.a. polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu sprawy. W obszernym uzasadnieniu skargi wskazał, że organ odwoławczy dał w całości wiarę dokumentacji fotograficznej dnia roboczego strony skarżącej. Nie dokonał analizy faktycznie wykonywanej przez skarżącego pracy. Dokumentacja natomiast fotograficzna nie odzwierciedla rzeczywistego charakteru pracy. Wskazał, że skarżący cały dzień pracy spędza przy linii formierskiej, a więc przy produkcji materiałów formierskich i pracę tą wykonuje w warunkach mikroklimatu gorącego. Ponadto praca świadczona jest w hałasie, przy przekroczeniu wartości dopuszczalnej zapylenia. Podał również, że skarżący nie wykonuje pracy przy komputerze w warunkach biurowych. Praca ta polega bowiem na wprowadzaniu ustawień i danych bezpośrednio do komputera każdej obsługiwanej maszyny znajdującej się na hali produkcyjnej, a więc również jest wykonywana bezpośrednio przy linii produkcyjnej. Jednocześnie praca wykonywana jest na różnych liniach produkcyjnych bowiem pracodawca posiada 3 linie i w zależności od potrzeby skarżący pracuje przy jednej z nich. Jeżeli chodzi o obowiązki nadzorcze skarżącego pełnomocnik zaznaczył, że nadzór ten polega na bezpośredniej obsłudze maszyn przy linii formierskiej, wprowadzaniu doraźnych poprawek do maszyn oraz bieżącej obsługi linii. Nadzór nie polega więc na pilnowaniu całości produkcji wykonywanej przez inne osoby czy maszyny. Zaznaczył również, że prace transportowe wykonywane przez skarżącego polegają na dostarczaniu i instalowaniu w maszynach produkcyjnych płyt modelowych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy przytoczył argumenty powołane w skarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z regulacją art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, iż jej przedmiotem jest ocena prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Sąd administracyjny ocenia czy wydana w sprawie decyzja narusza przepisy prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle wyżej przytoczonych kryteriów Wojewódzki Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych przyczyn niż w niej przytoczone. W sprawie konieczne jest uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z uwagi na naruszenie przez organy art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.). Zgodnie bowiem z tym przepisem organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania wówczas, gdy postępowanie to z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania występuje wówczas, gdy odpadł jeden z koniecznych elementów sprawy administracyjnej. Zachodzi więc wówczas, gdy podmiot tego postępowania, jego przedmiot czy podstawa prawna, umożliwiająca załatwienie sprawy administracyjnej odpada. Zatem brak któregokolwiek z wyżej wymienionych elementów koniecznych skutkuje tym, że nie można załatwić sprawy poprzez jej rozstrzygnięcie co do istoty. Obowiązkiem organów administracji jest rozstrzygnąć sprawę merytorycznie, jeżeli istnieją ku temu postawy. Bezprzedmiotowość postępowania zachodzi wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych oraz faktycznych do rozpoznania merytorycznego sprawy. Decyzja bowiem o umorzeniu postępowania jest rozstrzygnięciem formalnym nie rozpoznaje sprawy co do istoty. Decyzja wydawana w trybie art. 105 K.p.a. winna być stosowana tylko wówczas, gdy rzeczywiście nie ma możliwości merytorycznego rozpoznania sprawy. Jeżeli natomiast z przepisów wynika, że w sprawie wymagane jest podjęcie rozstrzygnięcia przez organ administracji w indywidualnej sprawie wówczas wymagane jest wydanie decyzji rozstrzygającej sprawę, co do jej istoty zgodnie z dyspozycją art. 104 § 2 K.p.a. Niniejsza sprawa wiąże się natomiast z koniecznością prowadzenia przez pracodawcę ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnym charakterze lub w szczególnych warunkach. Materialnoprawną podstawą tego obowiązku jest regulacja art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. nr 237, poz. 1656). W przypadku natomiast nieumieszczenia pracownika w tej ewidencji pracownikowi służy skarga do państwowej inspekcji pracy w myśl art. 41 ust. 6 omawianej ustawy. Kompetencje właściwych organów w tym zakresie normuje natomiast ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o państwowej inspekcji pracy (Dz. U. nr 89, poz. 589 ze zm.). Zgodnie z art. 11a i 19 ust. 1 pkt 5 tejże ustawy właściwe organy państwowej inspekcji pracy uprawnione są do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, wykreślenia go z takiej ewidencji oraz do skorygowania dokonanego w tej materii wpisu. Istnieje więc prawny obowiązek weryfikacji prawidłowości prowadzenia takiej ewidencji przez pracodawcę, na wniosek uprawnionych podmiotów. Organami właściwymi w tym zakresie są Inspektorzy Pracy, a w drugiej instancji Okręgowy Inspektor Pracy. Zatem rozstrzygnięcie takiej sprawy wymaga merytorycznego jej rozpoznania. Dokonuje się bowiem oceny warunków pracy wykonywanej na danym stanowisku pracy, a następnie w wyniku dokonanej oceny uznaje się, że istnieją lub nieistnieją podstawy do umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników świadczących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Wynik tej oceny winien więc być odzwierciedlony w decyzji rozstrzygającej sprawę co do jej istoty. W sytuacji uwzględnienia przez organy wniosku pracownika dokonuje się przecież wpisu do ewidencji zatem w sytuacji, gdy organy uznają, że pracownik nie spełnia przesłanek do umieszczenia go w omawianej ewidencji wówczas winien wydać decyzję o odmowie dokonania takiego wpisu. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić przyjdzie, że pomiędzy treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia a jego uzasadnieniem istnieje sprzeczność. Stwierdzono bowiem bezprzedmiotowość postępowania pomimo istnienia sprawy administracyjnej wymagającej władczego działania organów inspekcji i dokonania merytorycznej oceny zgłoszonego wniosku. W uzasadnieniu organy obu instancji uznają, że wniosek strony skarżącej jest bezzasadny nie natomiast bezprzedmiotowy dlatego nie można było umarzać tego postępowania. Wskazane naruszenia art. 105 § 1 K.p.a. miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy zatem obligowały Sąd do uchylenia skarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Wyjaśnić na koniec należy, że Sąd nie był zobligowany badać zasadność żądania skarżącego bowiem ewentualne naruszenie prawa materialnego będącego podstawą umieszczenia pracownika w omawianej ewidencji mogą być dopiero przedmiotem rozpoznania po usunięciu przez organy administracji uchybień procesowych mających wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji winny wziąć pod uwagę konieczność merytorycznego rozpoznania sprawy, a więc orzeczenia co do istoty żądania umieszczenia skarżącego w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Koszty zastępstwa procesowego od organu na rzecz skarżącego zasadzono na podstawie § 18 uat. 1 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwość z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.). Na koszty te składają się kwota 240 zł jako wynagrodzenie pełnomocnika oraz kwota 17 zł uiszczona tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.