IV SA/Gl 548/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński, , po rozpoznaniu w dniu 10 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy z tytułu niepłacenia alimentów w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi M.G. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który wyraził w piśmie procesowym datowanym na 19 czerwca 2013 r., gdzie podał, iż jest bezrobotnym i nie posiada żadnego majątku ani dochodów, pozostając na utrzymaniu rodziców. Ponieważ żądanie powyższe nie zostało zgłoszone w wymaganej przepisami formie, zarządzeniem z dnia 27 czerwca 2013 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru. Równocześnie w treści wspomnianego wezwania z dnia 27 czerwca 2013 r. zwrócono się do wnioskodawcy o uzupełnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które powołał się w przywołanym piśmie z dnia 19 czerwca 2013 r. (oraz w dołączonym do tego pisma "oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania", jakie składa się w postępowaniu przed sądami powszechnymi). W tym zakresie stronę wezwano o nadesłanie zaświadczenia właściwego organu gminy, wskazującego wszystkie osoby zameldowane pod jego adresem zamieszkania oraz podanie orientacyjnej kwoty kosztów związanych z zamieszkiwaną przezeń nieruchomością (czynsz i opłaty za tzw. media), jak również ponoszonych na zakup żywności, środków czystości, leków itp. Podano przy tym, że wydatki z tytułu czynszu i innych opłat związanych z zamieszkiwaną nieruchomością należy udokumentować stosownymi fakturami VAT, paragonami lub dowodami wpłaty. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, M.G. w dniu 10 lipca 2013 r. nadesłał urzędowy formularz "PPF", w którym powtórnie oświadczył, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do pobierania zasiłku, nie posiada żadnego majątku ani dochodów, uskarża się na poważną chorobę i pozostaje na utrzymaniu rodziców wraz z którymi zamieszkuje. Równocześnie, w wyznaczonym terminie wnioskodawca nie udzielił wyjaśnień co do kosztów swojego utrzymania ani nie nadesłał żadnych dokumentów wymienionych w wezwaniu z dnia 27 czerwca 2013 r. Bierność procesowa skarżącego w tym zakresie stanowiła powód wydania przez referendarza sądowego postanowienia z dnia 23 lipca 2013 r., mocą którego oddalił on niniejszy wniosek. W dniu 27 sierpnia 2013 r. M.G. złożył sprzeciw od powyższego postanowienia z dnia 23 lipca 2013 r., powtórnie wywodząc, że jest na całkowitym utrzymaniu rodziców, u których "mieszka kątem". Oświadczył przy tym, iż nie ma zamiaru "mieszać ich" do niniejszej sprawy, zaś dochody rodziców są "ich prywatną sprawą" i "nie życzą sobie" oni ich ujawniania. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec braku podstaw do odrzucenia sprzeciwu złożonego w dniu 27 sierpnia 2013 r., tutejszy Sąd przystąpił do rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na wstępie należy zaznaczyć, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Stąd też, jak również z uwagi na kryteria sformułowane w przepisie art. 246 §1 p.p.s.a., zasadnicze znaczenie ma możliwie najbardziej dokładne ustalenie kondycji finansowej strony. Ustosunkowując się do wniosku M.G. należy podkreślić, iż w myśl normy wyrażonej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, które zgodnie z art. 245 §3 tej ustawy może obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki, następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie przywołanego unormowania nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Trzeba bowiem przyjąć, że ustawodawca formułując ten przepis, użył terminu "wykazać" w znaczeniu udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r., s. 805). Strona powinna więc podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą wątpliwości co do złożonych we wniosku oświadczeń, to stronie powinno zależeć na ich wyjaśnieniu. Zważywszy powyższe uznano, że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania. Jakkolwiek M.G. powołał się w swoim wniosku na trudną sytuację materialną, która mogłyby uzasadniać przyznanie mu prawa pomocy, (na co może wskazywać udokumentowany przezeń fakt, iż jest osobą bezrobotną, bez prawa do pobierania zasiłku), to jednak pomimo stosownego wezwania nie uzupełnił swoich oświadczeń w sposób umożliwiający pełną i precyzyjną ocenę tej sytuacji. Nie udzielił bowiem odpowiedzi na zawarte w zarządzeniu referendarza z dnia 27 czerwca 2013 r. wezwanie nie nadsyłając zaświadczenia właściwego organu gminy wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod jego adresem zamieszkania (pozwalającego między innymi na ustalenie, czy zamieszkuje razem z rodzicami, czy też osobno korzystając jedynie z ich pomocy), nie podając kwoty miesięcznych kosztów utrzymania, ani też nie przedstawiając jakichkolwiek dokumentów, które potwierdzałyby wysokość tych kosztów. Jakkolwiek w sprzeciwie wnioskujący udzielił w powyższym zakresie pewnych wyjaśnień, to nie usunęły one wątpliwości co do jego faktycznej sytuacji materialnej. Wnioskujący sprecyzował mianowicie, że rodzice zamieszkują wraz z nim oraz podał, że koszty jego utrzymania (które ponoszą) to około 1.000 zł miesięcznie. Tymczasem trzeba podkreślić, że oświadczenie to pozostaje w sprzeczności z zawartym we wniosku (rubryka nr 6 formularza PPF) twierdzeniem, jakoby skarżący gospodarował samotnie. Nie budzi bowiem wątpliwości, że skoro wyżej wymieniony zamieszkuje wraz z rodzicami - będącymi przecież dla niego osobami najbliższymi, a równocześnie pozostaje na ich całkowitym utrzymaniu, to tworzy wraz z nimi wspólne gospodarstwo domowe. Pomimo to, M.G. nie wskazał rodziców, jako osób z którymi wspólnie gospodaruje. Ponadto, w treści sprzeciwu odmówił podania ich dochodów, stwierdzając w sposób kategoryczny, że dochody te są "ich prywatną sprawą" i "nie życzą sobie" oni ich ujawniania. Tymczasem należy zaakcentować, że z art. 252 §1 p.p.s.a. wynika wprost, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach strony, a także o jej stanie rodzinnym. Pojęcie "stanu majątkowego i dochodów strony" nie jest przy tym tożsame z "jej majątkiem". Zakres tego sformułowania jest bowiem zbliżony do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości płatnicze (patrz: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt I OZ 657/06, publ.: LEX Nr 181557). W tym kontekście, samo oświadczenie wnioskodawcy o prowadzeniu odrębnego gospodarstwa domowego nie może być podstawą odmowy ujawnienia dochodu osób najbliższych zamieszkujących z nim pod wspólnym dachem. Rzadko bowiem zdarza się, aby osoby zamieszkujące w jednym lokalu mieszkalnym prowadziły odrębne gospodarstwa domowe, zwłaszcza w przypadku, gdy są to osoby powiązane bliskim stopniem pokrewieństwa (utrwalone stanowisko orzecznictwa sądowego wyrażone między innymi w postanowieniach: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2006 r., II OZ 569/06, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 czerwca 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 330/12 oraz z 26 czerwca 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 406/12, a także postanowienia tutejszego Sądu: z dnia 28 września 2012 r., sygn. akt III SA/Gl 874/12 i z 20 grudnia 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 1407/11 - wszystkie orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W takiej sytuacji, fakt prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych musi być udowodniony w sposób nie budzący wątpliwości i poparty powołaniem się na konkretne okoliczności, które by to potwierdzały. Tymczasem skarżący nie zdołał dostatecznie uprawdopodobnić faktu, jakoby on i rodzice gospodarowali odrębnie. Wręcz przeciwnie, skoro oświadczył, że nie tylko z nimi mieszka, lecz jest na ich utrzymaniu, to jego twierdzenia świadczą jednoznacznie o wspólnym gospodarowaniu. W tym stanie rzeczy, sytuacja dochodowa rodziców wnioskodawcy wymagała w niniejszym przypadku oceny, jako że wywiera ona niewątpliwy wpływ na jego możliwości płatnicze, zwłaszcza że przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące stosunki między rodzicami i dziećmi, a w szczególności art. 128 w związku z art. 133 §2 tego Kodeksu nakładają na rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne, dotyczące także dziecka pełnoletniego, które znajduje się w niedostatku. W konsekwencji, odmowa złożenia przez skarżącego oświadczenia o wysokości dochodów uzyskiwanych przez jego rodziców wyklucza akceptację zgłoszonego żądania. Nie sposób bowiem uznać, aby wykazał on w sposób dostatecznie przekonujący, aby nie był w stanie ponieść pełnych kosztów niniejszego postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, skoro nie sprostał spoczywającemu na nim obowiązkowi wykazania zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Mając na względzie powyższe Sąd postanowił jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.