IV SA/Gl 55/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo - wychowawczej 1. oddala skargę w części dotyczącej ustalenia opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo - wychowawczej; 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] roku nr [...] w części dotyczącej odstąpienia w części od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo - wychowawczej. Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...]r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 194 ust. 3 w zw. z art. 193 ust. 1 pkt 2-3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. nr 149, poz. 887 ze zm.) oraz § 2 i 4 Uchwały nr XX/446/12 Rady Miasta K. z dnia 28 marca 2012 r., odmówił M.P. odstąpienia w całości od ustalenia opłaty za pobyt dziecka strony w pieczy zastępczej, ustalił opłatę za pobyt dziecka J.T. od dnia 1 kwietnia 2012r. do dnia 30 kwietnia 2012r. w wysokości 4550,48zł oraz odstąpił w części od ustalenia opłaty za pobyt dziecka J.T. umieszczonego w placówce opiekuńczo - wychowawczej od dnia 1 kwietnia 2012r. do 30 kwietnia 2012r. Ostatecznie kwota opłatności wyniosła 1415,54zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że miesięczny koszt utrzymania dziecka w Domu Dziecka "[...]" w K. wynosi 4550,48 zł. Natomiast M.P. dysponuje dochodem dziecka umieszczonego w tej placówce opiekuńczo-wychowawczej w postaci renty rodzinnej w kwocie 1415,54 zł. W związku z tym, na podstawie § 2 ust. 3 oraz § 3 ust. 2 uchwały nr XX/446/12 Rady Miasta K. z dnia 28 marca 2012 r. strona jest zobowiązana do ponoszenia opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej w wysokości nie niższej niż wysokość tego dochodu. M.P. wniosła od tego orzeczenia odwołanie, w którym argumentowała, że nie jest w stanie ponieść opłaty za pobyt dziecka w placówce, ze względu na niski dochód wynoszący 687 zł. Jak dodatkowo podkreśliła, mieszka z niepełnosprawną córką, która utrzymuje się z zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153 zł. Rodzinie brakuje środków na utrzymanie, między innymi na energię elektryczną oraz buty. Organy pomocy społecznej nie udzielają jej niezbędnego wsparcia. Ponadto od maja 2012 r. nie pobiera renty rodzinnej w kwocie 1390 zł, a w kwietniu i maju miała potrącenia komornicze. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Na wstępie przedstawiono stan faktyczny sprawy. Kolegium wskazało, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego [...] w K. Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich z dnia [...]r. Sygn. akt [...] umieszczono małoletniego J.T. w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Dziecko zostało skierowane na pobyt całodobowy od 29 lipca 2010r. do Oddziału Domu Dziecka "[...]" w K., przy ul. [...]. W związku ze zmianą przepisów prawa i wejściem w życie z dniem 1 stycznia 2012r. ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, poinformowano M.P. o wszczęciu postępowania w sprawie opłaty rodziców naturalnych za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Ustalono, że pobiera ona rentę z ZUS, której wysokość w miesiącu wrześniu 2012r. wyniosła 799,18zł brutto (687,13zł netto), w tym 195,67 zł dodatku pielęgnacyjnego. Dodatkowo postanowieniem Sądu akt [...] z dnia [...]r. został ustanowiony kurator majątku małoletniego J.T. w osobie A.N., który od maja 2012 r. dysponuje jego dochodem. Podkreślono jednak, że do dnia 30 kwietnia 2012 r. M.P. była odbiorcą świadczenia z ZUS dla J.T. W dniu 8 października 2012r. M.P. złożyła wniosek o całkowite odstąpienie od odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, ze względu na trudną sytuację bytową. Dochód jej oraz córki wynosi łącznie 1039,92 zł. Natomiast stałe wydatki rodziny (gaz, żywność, środki czystości i opłaty komornicze) wynoszą łącznie 859,79zł. Następnie organ odwoławczy przytoczył treść art. 193 ust. 1 i 194 ust. 1-3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, które między innymi regulują kwestię ponoszenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej oraz ustalają zasady umorzenia, rozłożenia na raty lub odroczenia płatności tej opłaty. W tym zakresie powołano się również na uchwałę Rady Miasta K. nr XX/446/12 z dnia 28 marca 2012r. (§ 2, 3 i 4) Po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy Kolegium stwierdziło, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Wskazana uchwała Rady Miasta K. nie daje bowiem możliwości całkowitego zwolnienia rodzica z odpłatności za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, jesli rodzic dysponuje dochodem dziecka i gdy dysponując dochodem dziecka nie czyni dodatkowych wydatków na szczególne potrzeby dziecka. Natomiast częściowe zwolnienie z opłat jest możliwe z zastrzeżeniem, że opłata nie może być niższa niż dochód dziecka. Strona została zobowiązana do uiszczenia opłaty jedynie ze środków należnych dziecku, nie angażując jej własnych i córki środków. M.P. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach ponownie wskazała, że ze względu na złą sytuację finansową nie jest w stanie zapłacić 1415,54 zł za pobyt J.T. w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Dodatkowo zarzuciła organowi błędne ustalenie wysokości renty jaką otrzymuje jej syn. Według niej jest to kwota 1390 zł. miesięcznie, a nie 1415,54 zł. Skarżąca zaakcentowała, że pomimo ciężkiej sytuacji finansowej ma na utrzymaniu niepełnosprawną córkę. Dodatkowo negatywnie odniosła się do opieki sprawowanej nad jej synem w placówce opiekuńczej. Jej zdaniem jest on niedożywiony, ma problemy zdrowotne i nikt nie sprawuje nad nim odpowiedniej pieczy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powołując się na stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się bezpośrednio do zarzutów skargi wskazano, że do marca 2012 r. M.P. uiszczała opłatę za pobyt syna w placówce w wysokości 1332,10 zł. Ze środków otrzymywanych z renty rodzinnej dziecka mogła więc uiścić również opłatę za kwiecień 2012 r. Natomiast od maja 2012 r. skarżąca jest już zwolniona od tej opłaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie w części. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...], utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta K., z dnia [...]r. nr [...], ustalającą wobec M.P. odpłatność za pobyt syna- J.T. w pieczy zastępczej w wysokości 4 550,48 zł od dnia 1 do 30 kwietnia 2012 r. oraz odstąpienia w części od ustalenia tej opłaty w wysokości 3 134,94 zł. Przepis art. 193 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. Nr 149, poz. 887, z późn. zmian.,dalej: ustawa), stanowiący materialnoprawną podstawę wydania decyzji w niniejszej sprawie, wprowadza zasadę ponoszenia opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej przez jego rodziców. W przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym wysokość tych opłat jest równa wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym (art. 193 ust. 1 pkt. 2 ). Stosownie do art. 194 ust. 3 powyższej ustawy starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę rady powiatu określającą szczegółowe warunki umorzenia, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, może umorzyć opłatę w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od jej ustalenia. Analiza treści przywołanych wyżej przepisów prowadzi do kilku istotnych konkluzji: po pierwsze – rozstrzygnięcie w kwestii odstąpienie od opłaty, umorzenia czy rozłożenia na raty stanowi odrębne, od decyzji ustalającej wysokość opłaty, rozstrzygnięcie ze względu na odrębną podstawę prawną, przesłanki (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 25 kwietnia 3013 r., II SA/Bk 41/13, LEX nr 1326958) oraz inny przedmiot; po drugie - uprawnienie starosty do umarzania, odraczania terminu płatności, rozkładania na raty oraz odstępstwa od ustalenia opłaty ma charakter kompetencji uznaniowej, na co wskazuje zwrot użyty przez ustawodawcę w art. 194 ust. 3 ustawy: "Starosta.......może umorzyć..." ; po trzecie – zakres przedmiotowy uznania obejmuje instytucje wskazane w tym przepisie (umorzenie, odstąpienie itd.); po czwarte – starosta podejmując decyzję na podstawie art. 194 ust. 3 będzie zobligowany do uwzględnienia "szczegółowych warunków" zastosowania tych instytucji, określonych w uchwale rady powiatu; po piąte – ustawodawca rozróżnia odstąpienie od ustalenia opłaty od jej umorzenia, mimo tego, że skutki tych instytucji są identyczne (zobowiązany nie uiszcza opłaty w całości albo w części), co może prowadzić do wniosku o możliwości ich zastosowania na różnych etapach postępowania; jeśli rozstrzygnięcie jest podejmowane na etapie ustalania opłaty, to w grę wchodzi kwestia odstąpienia, jeśli na etapie późniejszym to w grę wchodzi umorzenie. Jak wynika z wniosku skarżącej, odnotowanego w protokole z "przyjęcia klienta" przez pracownika MOPS w K. z dnia 10 sierpnia 2012 r., znajdującego się w aktach sprawy administracyjnej (k. 13), wnosiła ona o "całkowite odstąpienie" od odpłatności za pobyt dziecka z pieczy zastępczej. Odpłatność dotyczy pobytu jej dziecka – J.T. w placówce opiekuńczo-wychowawczej w dniach 1 – 30 kwiecień 2012 r. Wobec tego, przedmiotem postępowania ze względu na treść żądania skarżącej, jak i czas w jakim żądanie to zostało skierowane do organu i podlega rozpatrzeniu, powinna być kwestia umorzenia zobowiązania wynikającego z decyzji w sprawie odpłatności. Na podstawie tej delegacji ustawowej Rada Miasta K. przyjęła uchwałę z dnia 28 marca 2012 r. Nr XX/446/12 w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka lub osoby pełnoletniej, która osiągnęła pełnoletniość przebywając w pieczy zastępczej, w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu specjalizacyjnego, interwencyjnego lub specjalistyczno-terapeutycznego, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej, interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym oraz w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu rodzinnego, w spokrewnionej rodzinie zastępczej, niezawodowej rodzinie zastępczej, zawodowej rodzinie zastępczej oraz rodzinnym domu dziecka (dale: uchwała). Jak zauważono wyżej, sprawa ta powinna być rozpatrywana w oparciu o normę zawartą w art. 194 ust.3 ustawy w związku z odpowiednimi postanowieniami uchwały, tyczącymi szczegółowych warunków umarzania opłat w całości lub w części, a nie, jak uczyniły to organy orzekające w sprawie, warunkami odnoszącymi się do odstępowania od ustalania opłat. Wobec powyższego nie budzi wątpliwości, iż tak zaskarżona decyzja, jak i decyzja ja poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego mającym istotny wpływ na wynik sprawy ze względu na zastosowanie w przedmiotowej sprawie przepisów odnoszących się do odstąpienia od opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, podczas gdy podstawą rozstrzygnięcia powinny być przepisy regulujące kwestie umorzenia opłaty. W ponownie prowadzonym postępowaniu organy administracji zastosują się do oceny prawnej zaprezentowanej w niniejszym wyroku. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 152 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.