IV SA/Gl 550/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2007r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] nr [...] Decyzją z dnia [...] Nr [...] Prezydent Miasta B. uchylił z dniem [...] decyzję nr [...] z dnia [...] przyznającą B.S. prawo do zaliczki alimentacyjnej na córkę M.S. W uzasadnieniu wskazał, że w wyniku złożenia wniosku przez zainteresowaną w dniu [...], decyzją z dnia [...] przyznano jej prawo do zaliczki alimentacyjnej. Jednakże wobec dostarczenia w dniu [...] zaświadczenia Prezesa Sądu Okręgowego w K. informującego, że dłużnik E.S. opuścił H. w [...], a jego nowe miejsce pobytu nie jest znane i w związku z powyższym nie będą podejmowane żadne czynności urzędowe, należy uznać, iż egzekucja w rozpatrywanej sprawie nie jest prowadzona. Dlatego też, powołując się na art. 10a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732) który stanowi, iż organ właściwy wierzyciela może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do zaliczki, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa mająca wpływ na prawo do zaliczki albo osoba nienależnie pobrała zaliczkę, orzeczono jak w sentencji. W odwołaniu od tej decyzji B.S. podniosła, iż nie ma możliwości nawiązania kontaktu z ojcem dziecka, który jest nieosiągalny. Dodała, że nadal posiada prawomocny wyrok, nie może w inny sposób uzyskać egzekucji alimentów, nie może także liczyć na ich dobrowolne uiszczanie. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U z 2001 r., Nr 79 poz. 856 ze zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego orzekło utrzymać zaskarżoną decyzję w całości. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, iż na podstawie art.163 Kodeksu postępowania administracyjnego organ może zmienić lub uchylić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, o ile przewidują to przepisy szczególne, czyli art. 10a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, przewidujący możliwość uchylenia lub zmiany ostatecznej decyzji, na mocy której strona nabyła prawo, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny, mająca wpływ na prawo do zaliczki albo strona pobrała nienależne świadczenia rodzinne. Z akt sprawy wynika, że w październiku stronie przyznano prawo do zaliczki alimentacyjnej na rzecz M.S. Jednakże z pisma Wiceprezesa Sądu Okręgowego w K. przedstawionego przez wnioskodawczynię w [...] w organie, wynika, że dłużnik opuścił H. i jego nowe miejsce pobytu nie jest znane, w związku z czym nie będą podejmowane żadne czynności w sprawie alimentacyjnej. Wobec powyższego Kolegium, po przeanalizowaniu obowiązujących w sprawie uregulowań prawnych, stwierdziło, iż warunkiem koniecznym dla ubiegania się o prawo do zaliczki alimentacyjnej jest stwierdzenie bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego w sprawie należności alimentacyjnych. W ocenie Kolegium na podstawie przedłożonego pisma nie można stwierdzić, iż egzekucja alimentów na rzecz małoletniej M.S. jest bezskuteczna, gdyż postępowanie to w ogóle obecnie nie jest prowadzone. Nadto wobec braku informacji o aktualnym miejscu pobytu dłużnika nie można ustalić, według jakich przepisów niniejsze postępowanie winno być prowadzone. Uznając zatem, że strona nie spełnia jednej z przesłanek do pobierania zaliczki alimentacyjnej Kolegium uznało, że brak jest podstaw do zmiany decyzji organu pierwszej instancji. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca B.S. zarzuciła organom orzekającym w sprawie działanie niezgodne z Konwencją Nowojorską. Wskazała, iż dopełniła wszystkich czynności wymaganych prawem aby uzyskać świadczenie alimentacyjne. Dodała, że jednostronna interpretacja przepisów praktycznie uniemożliwia uzyskanie świadczeń alimentacyjnych od dłużników, którzy ukrywają się przed wymiarem sprawiedliwości przebywając poza granicami kraju. Podkreśliła, iż wykonała niezbędne czynności dla uruchomienia egzekucji w trybie opisanym w Konwencji Nowojorskiej. Fakt opuszczenia przez dłużnika alimentacyjnego H. i brak jego aktualnego miejsca pobytu nie zmienia w jej odczuciu tego, że egzekucja nadal jest bezskuteczna. Skoro bowiem egzekucja jest niemożliwa, to przecież także jest bezskuteczna. Interpretacja przeprowadzona przez organy administracyjne pozostaje natomiast w sprzeczności z ideą wprowadzenia przepisów Konwencji Nowojorskiej, które mają w sposób humanitarny rozwiązywać trudne sytuacje osób pozostających w potrzebie. Wskazując na swoją trudną sytuację rodzinną i finansową wniosła o pozytywne załatwienie swej sprawy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie i nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska, powtórzyło argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując sprawę zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, w świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm. ) że tylko ustalenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 cytowanej ustawy sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Przeprowadzając, w oparciu o powyższe uregulowania, ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, że uchybia ona przepisom prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, rzutującym również na poprawność zastosowania przepisów prawa materialnego, co uzasadniało konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. W rozpatrywanej sprawie Sąd zetknął się z sytuacją, w której organy administracji wydały decyzje odmawiające przyznania skarżącej zaliczki alimentacyjnej na córkę. Jak wynika z akt sprawy ojciec dziecka skarżącej przebywał w H., a skarżąca dysponuje wyrokiem wydanym przez Sąd Okręgowy w K. z dnia [...], mocą którego zasądzono od ojca jej córki alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie. Do wniosku o zaliczkę skarżącą dołączyła zaświadczenie Prezesa Sądu Okręgowego w K. z dnia [...], z którego wynika, że egzekucja alimentów jest bezskuteczna. Na tej podstawie decyzją z dnia z dnia [...] przyznano wnioskującej zaliczkę alimentacyjną na córkę M. Jednakże w skutek przedłożenia informacji Prezesa Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] powiadamiającej, że dłużnik opuścił H. i jego miejsce pobytu nie jest znane, organ uchylił wcześniej wydaną decyzję przyznająca zaliczkę. Dla oceny prawidłowości wydanych decyzji niezbędne będzie przywołanie obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa. Stosownie do postanowień art. 7 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej ( Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo, w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia, a dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 583,00 zł. Przez osobę uprawnioną rozumie się osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli: osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych; osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę pozostającą w związku małżeńskim z osobą, która przebywa w zakładzie karnym powyżej 3 miesięcy albo jest całkowicie ubezwłasnowolniona; jest osobą uczącą się, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Natomiast przez bezskuteczność egzekucji rozumie się egzekucję, w wyniku, której nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. Stosownie do postanowień art. 10 ust. 1a w przypadku, gdy świadczenia alimentacyjne dochodzone są od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, osoba mająca prawo do świadczeń alimentacyjnych składa do organu właściwego wierzyciela wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej łącznie z informacją sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczeniem zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy oraz wymaganą dokumentacją. Osobie takiej zaliczka przysługuje począwszy od miesiąca, w którym osoba złożyła wniosek do sądu okręgowego o wykonanie wyroku, ustalającego prawo do świadczeń alimentacyjnych, w państwie zamieszkania dłużnika alimentacyjnego. Z kolei organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję administracyjną o przyznaniu zaliczki na podstawie: wniosku o przyznanie zaliczki; zaświadczenia komornika sądowego o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych i wysokości wyegzekwowanych świadczeń alimentacyjnych; informacji sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczenia zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych; oświadczeń wnioskodawcy i po złożeniu innych niezbędnych dokumentów. W świetle przedstawionego stanu prawnego podstawowym zatem zagadnieniem jest ustalenie, czy skarżąca spełnia wymogi do otrzymania wnioskowanej zaliczki alimentacyjnej. Jak wykazano powyżej skarżąca dysponuje wyrokiem zasądzającym na rzecz jej córki od ojca dziecka alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie. Ojciec dziecka zamieszkuje poza granicami kraju, czyli w tym przypadku w sprawie ma zastosowanie art. 10 ust. 1a cytowanej ustawy. Zgodnie z tym przepisem osoba uprawniona składa do organu właściwego łącznie z wnioskiem informację sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczenie zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. Z brzmienia przywołanego przepisu wynika, że osoba taka by uzyskać zaliczkę alimentacyjną winna przedłożyć jeden z dwu wymaganych dokumentów, a mianowicie informację sądu okręgowego lub zaświadczenie zagranicznej instytucji o stanie egzekucji. W sprawie tej skarżąca wraz z wnioskiem złożyła zaświadczenie wystawione przez Prezesa Sądu Okręgowego w K. Z zaświadczenia tego wynika, że żadne czynności urzędowe w niniejszej sprawie nie będą podejmowane, w związku z nie znanym miejscem pobytu ojca dziecka, wobec opuszczenia H. W oparciu o wskazaną treść przedłożonego zaświadczenia organy administracji odmówiły skarżącej zaliczki alimentacyjnej. W zaistniałej sytuacji należy jednak dokonać wykładni wskazanego przepisu w kontekście całościowych unormowań analizowanej ustawy. Podstawowym celem ustawy jest przyznawanie i wypłacanie zaliczek alimentacyjnych, czyli kwot na poczet należnego świadczenia alimentacyjnego, ustalonego na podstawie tytułu wykonawczego, jeżeli egzekucja jest bezskuteczna. Egzekucja bezskuteczna jest wówczas, gdy nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. Zatem osoba uprawniona winna się legitymować nie tylko zasądzonymi alimentami, ale ich dochodzenie powinno okazać się bezskuteczne. W ustawowej definicji zawartej w przywołanym powyżej art. 2 pkt 1 ustawy wskazuje się, że bezskuteczną egzekucją jest taka, która nie pozwoliła uzyskać należnego świadczenia alimentacyjnego. Z tego może wynikać, że o bezskuteczności egzekucji można mówić jedynie wówczas, gdy zostanie ona uruchomiona i okazała się bezskuteczna. W takim ujęciu pojęcie bezskuteczności egzekucji ujmują organy administracji. Jednakże powyższe rozumienie bezskuteczności zdaniem składu orzekającego jest zbyt wąsko ujęte, ponieważ nie uwzględnia sytuacji, z jaką spotkamy się w rozpatrywanej sprawie. Otóż występują przypadki, i tak jest w niniejszej sprawie, kiedy uruchomienie postępowania egzekucyjnego z przyczyn niezależnych od osoby uprawnionej nie jest możliwe, co zostaje potwierdzone nie w oświadczeniu osoby zainteresowanej uzyskaniem zaliczki, lecz dokumentem pochodzącym od uprawnionego do tego organu państwa, który stwierdza, że nie jest możliwe uruchomienie takiego postępowania. W takiej sytuacji, gdyby uznać, że nie zostały spełnione przesłanki uzyskania wnioskowanego świadczenia, to osoba wnioskująca byłaby podwójnie doświadczona, a mianowicie nie tylko nie miałaby możliwości dochodzenia należnych jej alimentów, ale także pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z zaliczki alimentacyjnej. W ocenie Sądu w rozpatrywanym przypadku zachodzi nie tylko bezskuteczność samej egzekucji, ale także bezskuteczność możliwości dochodzenia na drodze prawnej wyegzekwowania wyroku sądu powszechnego, a zatem sytuacja takiej osoby jest znacznie trudniejsza od sytuacji osoby, która dysponuje możliwością uruchomienia postępowania egzekucyjnego i przy wykorzystaniu aparatu państwowego skutecznego dochodzenia egzekucji zasądzonych alimentów. Dlatego w tej konkretnej sytuacji treść art. 10 ust. 1a, mówiącą o informacji sądu okręgowego o stanie egzekucji należy ujmować szeroko, to znaczy obejmować zarówno sytuacje, gdy postępowanie egzekucyjne jest uruchomione jak również i takie, gdy jego skuteczne uruchomienie nie jest możliwe, z podaniem przyczyn niemożliwości jego uruchomienia i czy osoba uprawniona jest w stanie, przy wykorzystaniu własnych uprawnień, w sposób skuteczny takie postępowanie uruchomić. W świetle przedstawionej wykładni cytowanych przepisów ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej przyjdzie zgodzić się ze skarżącą, że organy administracji w sposób niewłaściwy zinterpretowały treść art. 10 ust. 1a ustawy. Tym samym wyczerpana została przesłanka uwzględnienia wniesionej skargi sformułowana w art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a mianowicie naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Sąd nie orzekał o wykonalności zaskarżonej decyzji po myśli art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z tego powodu, że mocą tej decyzji odmówiono skarżącej zaliczki alimentacyjnej.