IV SA/Gl 555/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Protokolant sekr. sąd. Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2007r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...]r., nr [...] 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych MOPR w Z., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Z., na podstawie art. 32 ust. 2 i 48 ust. 3 oraz art. 20 w związku z art. 3 pkt.11 oraz art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.) ustalił A. F. kwotę nienależnie pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania D. T. pobranego na mocy decyzji nr [...] z dnia [...]r. w wysokości [...]zł, a także zażądał zwrotu w/w nienależnie pobranego dodatku oraz ustawowych odsetek w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu na wstępie przywołano treść art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dalej wskazano, iż decyzja z dnia [...]r. przyznająca stronie zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania została uchylona od dnia [...]2004 r. i na nowo ustalono stronie uprawnienia, odmawiając przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowania dziecka. W związku z tym, iż za okres od [...]2004 r. do [...]2005 r. strona nienależnie pobierała przedmiotowy dodatek, organ zobowiązał ją do jego zwrotu. W dniu [...]r. do organu I instancji wpłynęło pismo datowane na ten sam dzień zatytułowane "prośba" w którym strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy celem umorzenia spłaty wskazując na swą ciężką sytuację finansową. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu zacytowano treść art. 30 ust. 1 i 2 o świadczeniach rodzinnych. W dalszej kolejności podano, iż decyzją z dnia [...]r. organ I instancji w wyniku wznowienia postępowania uchylił decyzję przyznającą stronie zasiłek rodziny wraz z dodatkiem na dziecko oraz ponownie ustalił uprawnienie strony do świadczeń rodzinnych. Decyzją tą nie przyznano stronie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka zatem kwota, która została wcześniej stronie wypłacona z tego tytułu jest świadczeniem nienależnie pobranym. Wskazano także, iż przedmiotowa sprawa była już przedmiotem postępowania przez Kolegium, które już wówczas stwierdziło wystąpienie przesłanek do ustalenia nienależnie pobranych świadczeń w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, natomiast zapadłe wówczas rozstrzygnięcie w postaci uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia, zostało wydane z uwagi na błędy formalne popełnione przez ten organ, które zostały następnie przez niego usunięte. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca wyraziła niezadowolenie z otrzymanej decyzji. Podniosła, iż była nieświadoma faktu, że nie należy się jej dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Podała nadto, iż przez cały czas była wprowadzana w błąd przez pracowników socjalnych co do zasadności otrzymywanego przez nią dodatku. Na koniec wniosła o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja nie może się ostać, bowiem zapadła z naruszeniem przepisów postępowania, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mianowicie w zakresie przesłanek umożliwiających żądanie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych sprawa nie została należycie wyjaśniona, co uchybia przepisom art. 7 i 77 § 1 kpa. Organy obu instancji ograniczyły się do przytoczenia treści niektórych ustępów art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie wskazując jednak, na którym konkretnie przepisie oparły swoje rozstrzygnięcie. W szczególności art. 30 ust. 2 przewiduje dwie sytuacje, w których świadczenie rodzinne uważa się za nienależnie pobrane. Są one ujęte w dwóch odrębnych punktach o całkowicie różnych hipotezach. Oznacza to, że nakładając obowiązek zwrotu świadczenia organ administracyjny nie może poprzestać na przytoczeniu treści całego ustępu 2 art. 30, lecz musi wskazać, która z owych dwóch sytuacji zachodzi w sprawie i uargumentować swoje stanowisko. W niniejszym przypadku tak się nie stało, w związku z czym zaskarżona decyzja narusza też art. 107 § 3 kpa, bowiem nie wyjaśnia prawidłowo zastosowanej podstawy prawnej, a nawet nie przytacza wyraźnie skonkretyzowanego przepisu prawa. Są to uchybienia istotne, bowiem sąd administracyjny nie może zastępować organów administracyjnych w zakresie ustalenia stanu faktycznego, ani też domniemywać normy prawnej, na podstawie której mogło dojść do wydania decyzji. Z uwagi na objęcie nakazem zwrotu świadczeń za okres od początku ich przyznania można jedynie przypuszczać, że organy rozpatrywały sprawę na gruncie art. 30 ust. 2 pkt.2 cyt. ustawy. O ile jednak organy te uznały, iż skarżąca świadomie wprowadziła je w błąd, to niezbędne było przedstawienie takiego ustalenia w decyzji i wyjaśnienia okoliczności, które uzasadniały jego dokonanie. Należy także zaznaczyć, iż swoje oświadczenie, o nie wychowywaniu dziecka razem z jego ojcem, skarżąca składała w czasie, gdy pojecie samotnego wychowywania dziecka było zdefiniowane w art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który w wyroku z dnia 18 maja 2005 r., sygn. akt K 16/04, Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodny z Konstytucją. W wyroku tym Trybunał stwierdził wręcz, że użyte w art. 3 pkt 17 sformułowanie nie pozwala na jednoznaczne określenie sytuacji, w której spełnione jest kryterium nie wychowywania dziecka wspólnie z jego ojcem lub matką. Skoro zatem kryterium to było niejasne dla Trybunału Konstytucyjnego, to zachodzi zasadnicza wątpliwość, czy było ono zrozumiałe dla skarżącej, a tym bardziej, czy w czasie składania oświadczenia świadomie wprowadziła ona organ w błąd. Ponieważ we wskazanym wyżej zakresie sprawa nie została wyjaśniona, musi to nastąpić przy ponownym jej rozpatrzeniu. Wydając kolejną decyzję organ orzekający zadba, by spełniała ona wszystkie wymogi przewidziane w art. 107 kpa. Wobec powyższego stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Konstatacja ta nakazuje, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 135 tej ustawy uchylić decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego i utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...]r. nr [...] działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Z., Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych MOPR w Z.. Rozstrzygnięcie dotyczące wykonalności zaskarżonej decyzji wydano w oparciu o art. 152 powołanej ustawy.