IV SA/Gl 558/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka Sędzia NSA Tadeusz Michalik Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy z tytułu niepłacenia alimentów oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] wydaną na podstawie art. 5 ust. 3b i ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.) oraz w oparciu o art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego Inspektor w Wydziale Komunikacji Urzędu Miejskiego w B., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta B. zatrzymał J.M. dokument prawa jazdy kategorii B nr [...], wydany przez ten organ w dniu 1 lipca 2011 r. W uzasadnieniu podniesiono, że rozstrzygnięcie podjęto w następstwie stosownego wniosku Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., złożonego w związku z faktem, iż decyzja o uznaniu wskazanego wyżej dłużnika alimentacyjnego za osobę uchylającą się od alimentów stała się ostateczna. W odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. J.M. dał wyraz swojemu niezadowoleniu z rozstrzygnięcia zapadłego w pierwszej instancji wywodząc, iż zostało ono podjęte z naruszeniem przepisów nakazujących zbadanie indywidualnej sytuacji dłużnika alimentacyjnego. W tym miejscu podniósł, że wykonywana przezeń praca polegająca na codziennym transporcie odpadów związana jest z koniecznością prowadzenia pojazdów mechanicznych. W rezultacie, odebranie prawa jazdy uniemożliwi mu dalsze zatrudnienie, a tym samym nie przyczyni się do realizacji celu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jakim jest poprawa skuteczności egzekucji zobowiązań alimentacyjnych lecz przeciwnie - doprowadzi do wzrostu zadłużenia z tego tytułu. Równocześnie odwołujący się wskazał, iż brak uiszczania alimentów nie został przezeń zawiniony lecz stanowił skutek utraty pracy. Jednak od podjęcia nowego zatrudnienia, co miało miejsce w październiku 2012 r., wywiązuje się na bieżąco z obowiązku alimentacyjnego jak również spłaca istniejące z tego tytułu zaległości. Decyzją z dnia [...] r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przywołał treść art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wywodząc, że organ właściwy dłużnika alimentacyjnego kieruje do starosty powiatowego wniosek o zatrzymanie jego prawa jazdy, gdy wydana wobec tego dłużnika decyzja o uznaniu za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna. Zgodnie przy tym z treścią art. 5 ust. 5 przywołanej ustawy z dnia 7 września 2007 r., na podstawie tego wniosku, starosta powiatowy wydaje decyzję o zatrzymaniu dokumentu prawa jazdy. W tym miejscu Kolegium wywiodło, że J. M. został uznany za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych mocą decyzji Prezydenta M. z dnia [...] r. nr [...]. Doręczenie tej decyzji stronie nastąpiło w trybie art. 44 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego ze skutkiem na dzień 27 kwietnia 2012 r. i wobec braku złożenia przez stronę odwołania stała się ostateczna z dniem 12 maja 2012 r. W konsekwencji okoliczności sprawy obligowały organ pierwszej instancji do wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. Kategoryczne sformułowanie art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie budzi bowiem wątpliwości, że decyzja ta ma charakter związany, co oznacza, że w sytuacji spełnienia wskazanych wyżej przesłanek starosta powiatowy ma obowiązek podjąć takie rozstrzygnięcie. Nadto, odnosząc się do podnoszonej przez odwołującego się argumentacji, gdzie podkreślał on, że od października 2012 r. opłaca alimenty, Kolegium zaakcentowało, że - jak wskazano w piśmie organu pierwszej instancji z dnia 18 lutego 2013 r. - wpłaty dokonywane przez wyżej wymienionego w okresie od 15 października 2012 r. do 14 stycznia 2013 r. nie były uiszczane w pełnej wysokości (to jest co najmniej 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów przez okres ostatnich 6 miesięcy) i dlatego brak było podstaw do wycofania złożonego przez ten organ wniosku, o którym mowa w art. 5 ust. 3b ustawy z dnia 7 września 2007 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J.M. oświadczył, iż nie zgadza się z decyzją organu odwoławczego wywodząc, iż narusza ona zasady sformułowane w art. 6, art. 7, art. 8 i art. 11 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zdaniem skarżącego, podejmując to rozstrzygnięcie organ drugiej instancji nie wziął pod uwagę faktu, iż na skutek egzekucji komorniczej prowadzonej od 15 października 2012 r. wywiązuje się on z obowiązku alimentacyjnego. Dodatkowo zaakcentowano, iż rzeczona decyzja nie uwzględnia wskazań sformułowanych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 września 2009 r. (sygn. akt P 467/07), albowiem nie poprzedzono jej zbadaniem indywidualnej sytuacji dłużnika alimentacyjnego. Skarżący raz jeszcze bowiem podkreślił, że wykonywana przezeń praca wiąże się z koniecznością prowadzenia pojazdów mechanicznych, a w rezultacie odebranie prawa jazdy spowoduje utratę tego zatrudnienia, a co za tym idzie uniemożliwi mu opłacanie tak zaległych jak i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i powołując się na argumentację analogiczną do zawartej w uzasadnieniu swojej decyzji wywiódł, iż nie znajduje podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Zaznaczył przy tym, iż przedmiotem niniejszego postępowania było jedynie zbadanie, czy decyzja uznająca dłużnika alimentacyjnego stała się ostateczna, natomiast poza jego zakres wykracza zagadnienie, w jaki sposób odebranie prawa jazdy wpłynie na możliwości płatnicze strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, iż rozstrzygnięcie stanowiące jej przedmiot odpowiada wymogom prawa. Problematyka związana z rozstrzyganiem o zatrzymaniu dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy została uregulowana w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.). W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że od dnia 1 stycznia 2012 r., to jest w wyniku nowelizacji wprowadzonej na mocy ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz.1212), uległa zmianie obowiązująca w omawianym zakresie procedura. Począwszy od wspomnianej daty, wszczęcie postępowania w sprawie zatrzymania dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy, uwarunkowane jest ostatecznym zakończeniem postępowania w sprawie uznania tego dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Stosownie do treści 4 ust. 1 cytowanej ustawy, organ właściwy dłużnika, po otrzymaniu od organu właściwego wierzyciela stosownego wniosku, o którym mowa w art. 3 ust. 5 przywołanej regulacji, dokonuje w tym zakresie oceny jego sytuacji materialnej zdrowotnej i życiowej, ustalanej w ramach wywiadu alimentacyjnego oraz złożonego przezeń oświadczenia majątkowego. W przypadku zaistnienia jednej z przesłanek wskazanych w art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r., a mianowicie, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, odmawia złożenia oświadczenia majątkowego lub zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, lub też bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, odmówił przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych, organ obowiązany jest wszcząć postępowanie dotyczące uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Przed wydaniem takiej decyzji organ zobligowany jest zbadać, czy nie zachodzi przesłanka negatywna określona w art. 5 ust. 3a ustawy. Zgodnie bowiem z tym unormowaniem, decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się jeżeli przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się on w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Z art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika jednoznacznie, że dopiero wówczas, gdy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje do starosty wniosek o zatrzymanie mu prawa jazdy, dołączając do niego odpis rzeczonej decyzji, a nadto składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego. Po myśli art. 5 ust. 5 wspomnianej ustawy, na podstawie takiego wniosku właściwy starosta powiatowy wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Z akt niniejszej sprawy wynika, że J.M. został uznany za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych mocą decyzji z dnia [...] r., nr [...] wydanej przez Zastępcę Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., działającego z upoważnienia Prezydenta tego Miasta (vide: karta nr 2 akt administracyjnych pierwszej instancji). Decyzja ta została skutecznie doręczona skarżącemu na zasadach określonych w art. 44 § 1-4 Kodeksu postępowania administracyjnego, to jest w trybie tzw. doręczenia zastępczego. Zgodnie z treścią przywołanego unormowania, w razie niemożności doręczenia pisma adresatowi w sposób przewidziany w art. 42 i 43 tego Kodeksu, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy, a zawiadomienie o tym wraz z informacją o możliwości odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego miejsca, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa wyżej, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia wspomnianego czternastodniowego okresu. Z adnotacji umieszczonych na kopercie nadawczej oraz na zwrotnym potwierdzeniu odbioru (vide: karta nr 1 akt administracyjnych pierwszej instancji) wynika, że skierowana do skarżącego przesyłka zawierająca powyższą decyzję z dnia [...] r. była awizowana w dniu 12 kwietnia 2012 r. oraz powtórnie w dniu 20 kwietnia 2012 r. i nie została przezeń podjęta. W świetle zaprezentowanych wyżej uregulowań, skutek doręczenia omawianej decyzji nastąpił więc w dniu 26 kwietnia 2012 r. (czternaście dni od daty pierwszego awizowania). Równocześnie jest poza sporem, że skarżący nie składał od tej decyzji odwołania, a zatem stała się ona ostateczna z dniem 11 maja 2012 r., w związku z czym Podinspektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., pismem z dnia 29 listopada 2012 r. (karta nr 4 akt administracyjnych pierwszej instancji) skierował do Prezydenta Miasta B. wniosek, o którym mowa w art. 5 ust. 3b ustawy z dnia 7 września 2007 r. W tym stanie rzeczy stwierdzić przyjdzie, że w sprawie zaistniały przesłanki, które z mocy art. 5 ust. 5 tej ustawy obligowały organ pierwszej instancji do wydania decyzji o zatrzymaniu wyżej wymienionemu prawa jazdy. Jak trafnie zwrócono uwagę w uzasadnieniu zaskarżonego aktu, brzmienie przywołanego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że ma on charakter bezwzględnie obowiązującej normy, która w przypadku spełnienia wymienionych w niej - opisanych wyżej - przesłanek nie pozostawia właściwemu staroście żadnego zakresu uznania administracyjnego, lecz obliguje go do wydania takiego rozstrzygnięcia. Dlatego nie zasługuje na uwzględnienie podnoszona przez J.M. argumentacja dotycząca faktu, iż od 15 października 2012 r., Komornik Sądowy skutecznie egzekwuje od niego należności alimentacyjne podobnie jak jego wywody o tym, że odebranie prawa jazdy uniemożliwi mu zatrudnienie w dotychczas wykonywanym zawodzie. Zarzuty tego rodzaju mogłyby bowiem mieć znaczenie przy ocenie decyzji o uznaniu go za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, która nie stanowi w niniejszej sprawie przedmiotu skargi. Nie mogą one natomiast rzutować na prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia o zatrzymaniu prawa jazdy, którego podjęcie determinują wyłącznie dwie ustawowe przesłanki, jakimi są: po pierwsze - ostateczna decyzja, o której mowa w art. 5 ust. 3b ustawy z dnia 7 września 2007 r. i po drugie - skierowanie do starosty przez organ właściwy dłużnika wniosku o zatrzymanie prawa jazdy. Tymczasem, skoro w niniejszej sprawie obie te przesłanki zostały zachowane, zaskarżony akt należy uznać za prawidłowy. Wypada jedynie dodać, że art. 5 ust. 6 cytowanej ustawy przewiduje możliwość uchylenia decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, na wniosek organu właściwego dłużnika alimentacyjnego, w przypadku gdy ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3 tego przepisu oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiąże się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub gdy nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego. O ile zatem w okresie po wydaniu zaskarżonej decyzji, przesłanka ta została przez skarżącego zachowana (co mogło nastąpić najwcześniej w kwietniu 2013 r., bowiem z jego oświadczeń, a także z zestawienia stanowiącego kartę nr 11 administracyjnych pierwszej instancji wynika, iż skuteczna egzekucja zobowiązań alimentacyjnych prowadzona była wobec niego począwszy od 15 października 2012 r.), był on uprawniony do tego, aby żądać od organu właściwego dłużnika, aby wystąpił on ze stosownym wnioskiem o uchylenie wydanej decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. Okoliczność ta nie zmienia natomiast faktu, że zaskarżone rozstrzygnięcie wydane zostało zgodnie z obowiązującym prawem i dlatego nie może ona uzasadniać uchylenia tej decyzji przez Sąd, który bada ją wyłącznie pod kątem legalności. Zdaniem składu orzekającego, chybiony jest również zarzut o niezgodności tej decyzji ze wskazaniami płynącymi z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 września 2009 r. (sygn. akt P 46/07). Orzeczeniem tym stwierdzona została niekonstytucyjność art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), który nie stanowił podstawy prawnej zaskarżonej decyzji. Jakkolwiek przy tym art. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, co do sposobu postępowania w sprawie zatrzymania prawa jazdy, stanowił powtórzenie objętego przywołanym wyrokiem art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r., to jednak dotyczy to tylko jego brzmienia przed nowelizacją z 19 sierpnia 2011 r., która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2012 r. Nowelizacja ta wprowadziła na tyle istotne zmiany w postępowaniu w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy, że obecnie obowiązujące regulacje, które wprowadzono w wykonaniu opisanego wyżej orzeczenia Trybunału (co wynika z uzasadnienia projektu ustawy nowelizującej), nie są obarczone wcześniejszymi wadami. Nowe rozwiązania w procedurze zatrzymywania prawa jazdy dłużnikom alimentacyjnym eliminują automatyzm stosowania tej instytucji niezależnie od okresu zalegania z płatnością alimentów oraz wielkości zadłużenia, a także pozwalają dłużnikowi alimentacyjnemu na podważanie przesłanek koniecznych do uznania go za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. Automatyzm wydawania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy został złagodzony wprowadzeniem postępowania w sprawie uznania dłużnika za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. Zatrzymanie prawa jazdy nie może nastąpić wobec dłużnika, który częściowo wywiązuje się ze zobowiązań, a postępowanie w sprawie uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, konieczne dla wydania decyzji przesądzającej o powyższym statusie dłużnika, niezbędnej dla uruchomienia procedury zatrzymania prawa jazdy, nie będzie wszczęte wobec dłużnika, który pracuje, nie unika składania oświadczenia majątkowego, a jeśli jest bezrobotny, to rejestruje się w urzędzie pracy i nie odmawia propozycji odpowiedniego zatrudnienia czy udziału w aktywizacji zawodowej. Dopiero w sytuacji uchylania się od współpracy z organem właściwym dłużnika lub odmowy rejestracji jako bezrobotny albo odmowy podjęcia zatrudnienia, czy innych form aktywizacji zawodowej i po uzyskaniu przymiotu ostateczności przez decyzję o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, stosowany może być środek w postaci zatrzymania prawa jazdy. Skład orzekający w niniejszej sprawie aprobuje analogiczne stanowisko w tym zakresie zajęte przez Wojewódzkie Sądy Administracyjne w Białymstoku (wyrok z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 645/12) oraz w Olsztynie (wyrok z dnia 27 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 1237/12) - oba orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych. Na potwierdzenie trafności takiego rozumowania należy przywołać rozstrzygnięcie zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 lutego 2014 r. (sygn. akt K 23/10). Trzeba bowiem zaznaczyć, że przepis art. 5 ust. 3b wprowadzony do ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów na mocy powyższej nowelizacji z dnia 19 sierpnia 2011 r., a także art. 5 ust. 3, ust. 5 i 6 rzeczonej ustawy także były przedmiotem badania pod kątem zgodności z ustawą zasadniczą. W niniejszym przypadku Trybunał nie stwierdził niekonstytucyjności żadnego z tych przepisów, lecz orzekł o zgodności art. 5 ust. 3b ustawy z dnia 7 września 2007 r. z zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 2 ustawy zasadniczej, zaś w pozostałym zakresie postępowanie umorzył. Zważywszy wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie i dlatego, działając na podstawie art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) w związku z art. 151 tej ustawy, orzekł jak w sentencji wyroku.