IV SA/Gl 559/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Burmistrz Miasta i Gminy S. decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 5 ust. 3, ust. 3a, ust. 3b oraz art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) uznał M. W. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że wezwaniem doręczonym w dniu 21 stycznia 2012 r. zobowiązano M. W. do złożenia w terminie 14 dni zaświadczenia o zarejestrowaniu w Urzędzie Pracy jako bezrobotnego lub osoby poszukującej pracy. Mimo upływu zakreślonego terminu zaświadczenie takie nie zostało organowi doręczone. Nadto z informacji Komornika Sądowego z M. z dnia 16 lutego 2012 r. wynika, iż w okresie ostatnich 6 miesięcy nie dokonał on żadnej wpłaty na rzecz ciążących na nim zaległych alimentów. Organ powołał się na art. 5 ust. 3 i ust. 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który w sytuacji gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmawia: złożenia oświadczenia majątkowego, zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny lub poszukujący pracy lub też bez uzasadnionej przyczyny odmówił przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, obliguje organ do wszczęcia postępowania w sprawie uznania za dłużnika alimentacyjnego. M. W. w złożonym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. odwołaniu podał, iż jest osobą chorą psychicznie oraz o słabym zdrowiu fizycznym. W chwili obecnej nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy, gdyż uważa to za bezcelowe. W przeszłości podejmował próby zatrudnienia się, ale ze względu na jego stan zdrowia było to bezskuteczne. Wskazał, że był dyskryminowany w pracy, przez sąd i MOPS. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W podstawie prawnej decyzji powołano się na art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 5 ust. 3 i 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W jej uzasadnieniu organ ten przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, a motywując swoje stanowisko stwierdził, iż dłużnik alimentacyjny M. W. nie dokonał w ciągu ostatnich sześciu miesięcy żadnej wpłaty z tytułu ciążących na nim zobowiązań alimentacyjnych, zatem przesłanka wyłączająca uznanie za dłużnika alimentacyjnego nie jest spełniona. W ocenie Kolegium wydana przez organ I instancji jest zgodna z prawem, więc winna być utrzymana w mocy. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach M. W. wniósł o uchylenie decyzji organu I i II instancji. W obszernym uzasadnieniu przedstawił swoją sytuację życiową i majątkową oraz szykany, którym jest poddawany przez różne osoby mające na celu pozbawienie go zdrowia i życia. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie ponawiając swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do regulacji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Tylko w przypadku naruszeń prawa określonych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r., poz. 270) zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., sąd może zaskarżoną decyzję uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem nie będąc związanym w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Rozpatrując skargę w tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa w sposób wpływający na wynik sprawy, co stanowiło podstawę do jej uchylenia. Przepis art. 138 k.p.a. zawiera zamknięty katalog decyzji organu odwoławczego. Decyzja o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji, o której mowa w art. 138 § 1 k.p.a. nie jest decyzją mającą na celu zatwierdzenie decyzji organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wydaje decyzję o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji jedynie wówczas, gdy decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Jednakowoż organ ten nie ocenia tego rozstrzygnięcia pod kątem legalności, a ostateczną konkluzję podejmuje w wyniku poczynienia samodzielnych ustaleń faktycznych i rozważań prawnych. Przy czym w postępowaniu tym organ nie ogranicza się tylko do zarzutów przedstawionych w odwołaniu, lecz bada sprawę pod kątem przepisów prawa materialnego i procesowego, które mają zastosowanie w sprawie rozstrzygniętej zaskarżoną decyzją. Badanie to nie powinno być jedynie formalne w znaczeniu przyjętym dla kasacyjnego modelu orzekania, lecz powinno być poprzedzone, o ile jest to konieczne, przeprowadzeniem stosownego postępowania wyjaśniającego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, iż zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę załatwioną decyzją organu I instancji. Istota dwuinstancyjności w postępowaniu administracyjnym polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, a nie na kontroli zasadności argumentów podniesionych w odwołaniu ani kontroli decyzji pierwszoinstancyjnej. Przepis art. 138 k.p.a. wyraźnie przyznaje organowi odwoławczemu kompetencje do merytorycznego załatwienia sprawy. Jej wynik odzwierciedla jedno z rozstrzygnięć w nim wymienionych. W rozpoznawanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w motywach zaskarżonej decyzji powołało się na obowiązujące w tym zakresie przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz stwierdziło, iż podziela stanowisko organu I instancji, bo nie zachodzi przesłanka wyłączająca wydanie decyzji o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Zatem uchybiło powyższym regułom. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odpowiada też wymogom zawartym w art. 107 § 3 k.p.a., gdyż nie prezentuje żadnych samodzielnych ustaleń faktycznych i rozważań prawnych. Rozstrzygnięcie to uchyla się więc spod kontroli legalności. Dlatego nie mogło się ostać. Nadto przyszło dostrzec, że w zaskarżonej decyzji nie sprecyzowano podstawy prawnej jej wydania, powołano się jedynie na art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Tymczasem przepis ten składa się z czterech jednostek redakcyjnych obejmujących cztery sytuacje, w których organ jest zobligowany do wszczęcia postępowania dotyczącego uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W zdaniu pierwszym ust. 3 jest mowa o uniemożliwieniu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, dalej w 3 punktach opisano hipotetyczne stany faktyczne, które muszą zaistnieć, by organ mógł wszcząć postępowanie: po pierwsze dłużnik odmawia złożenia oświadczenia majątkowego, po drugie odmawia zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny lub poszukujący pracy, po trzecie bez uzasadnionej przyczyny odmawia przyjęcia propozycji zatrudnienia lub innej pracy zawodowej, czy też innych form aktywizacji bezrobotnych. We wszystkich przedstawionych powyżej hipotezach istota sprowadza się do sytuacji, gdy dłużnik w sposób świadomy i czynny odmawia współpracy z organem. W rozpoznawanej sprawie stwierdzono jedynie, że skarżący nie dostarczył zaświadczenia o zarejestrowaniu się w urzędzie pracy. Nie jest natomiast wiadomym, czy faktycznie się w nim nie zarejestrował, a jeśli tak, to czy wynikło to z jego złej woli, czy też z innych przyczyn, ani z jakiego powodu nie dostarczył stosownego zaświadczenia. Poza tym organ w żaden sposób nie ustosunkował się do jego twierdzeń zawartych w odwołaniu, mających wykazać brak zawinienia aktualnej sytuacji i przeszkody w realizacji przedmiotowych obowiązków. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy konieczne jest zbadanie szczegółowo stanu faktyczny sprawy i na podstawie przepisów prawa materialnego wydanie odpowiedniego rozstrzygnięcia. Swe stanowisko organ przedstawi w uzasadnieniu decyzji, zawierającej uzasadnienie faktyczne jak i prawne oraz materialnoprawną podstawę decyzji. Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku.