IV SA/Gl 560/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2016 r. sprawy ze skargi S. E. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] roku nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 17 i art. 18 ustawy z 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1659 ze zm) oraz art. 145 § 1 pkt 4 oraz art. 151 § 1 pkt. 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchyliło w całości własną decyzję z dnia [...]r. nr [...] oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. nr [...] z dnia [...]r. w sprawie ustalenia opłaty w wysokości 4 582,17 zł miesięcznie za pobyt dziecka A.T. w pieczy zastępczej na okres od 1 lipca 2015 r. do 16 lipca 2016 r. i umorzyło postępowanie przed organem pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ ten przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania jak również wskazał, że w dniu 12 stycznia 2016 r. wpłynął wniosek S.E. o wznowienie postępowania zakończonego decyzją tego organu z dnia [...]r. nr [...] z uwagi na nie zapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu. W następstwie tego wniosku postanowieniem z dnia [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wznowiło postępowanie. W dalszej części uzasadnienia organ ten przybliżył ustalenia poczynione w trakcie rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w dniu 16 lutego 2016 r. jak również unormowania prawne dotyczące zasad ustalania odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. W tej części odniesiono się do regulacji zamieszczonych w ustawie z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz w uchwale Rady Miejskiej w B. z dnia 24 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej lub dziecka pozbawionego opieki i wychowania rodziców umieszczonego w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej przez sąd. Następnie wskazany organ stwierdzi, że strona w trakcie rozprawy oświadczyła, że jej dochody nie przekraczają kwoty 1 200 zł miesięcznie, co znalazło potwierdzenie w zaświadczeniu uprawnionego organu, a tym samym wyczerpane zostały przesłanki do odstąpienia od ustalenia przedmiotowej opłaty za umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej, a postępowanie w sprawie umorzone jako podjęte przedwcześnie. W końcowej części uzasadnienia organ ten wskazał organowi pierwszej instancji na fakt, iż A.T. nie przebywa w pieczy zastępczej, gdyż znajduje się pod opieką ojca i zasygnalizował zasadność dokonywania stosownych rozliczeń z powiatem w G. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się S.E., który złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku tym wskazał, że sentencja decyzji organu pierwszej instancji jest prawidłowa, natomiast wadliwa jest argumentacja, która legła u podstaw wydania takiego rozstrzygnięcia. Zdaniem kwestionującego rozstrzygnięcie organu administracji jego syn nie przebywa w instytucjonalnej pieczy zastępczej, a tym samym brak jest podstaw do ustalania odpłatności za pobyt w takiej pieczy a także akcentowanie, że odstąpienie od ustalenia takiej odpłatności wynika z sytuacji dochodowej strony i zachodzi przesłanka umorzenia postępowania administracyjnego. Argumentując takie stanowisko, zakwestionował ustalenia Prezydenta B. co do przebywania syna w instytucjonalnej pieczy zastępczej jak również wszelkie działania podejmowane przez ten organ oraz przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. w zakresie ustalania takiej odpłatności. Jego zdaniem od 5 lutego 2012 r. syn pozostaje pod jego opieką i nie przebywał w instytucjonalnej pieczy zastępczej. Na potwierdzenie tego stanu przywołał szereg orzeczeń sądów powszechnych jak również stwierdził, iż twierdzenia i ustalenia poczynione przez organy administracji stanowią formę niedopuszczalnego przez prawo nękania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...]r. nr [...]. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy skupił się na przedstawieniu wpierw dotychczasowego przebiegu postępowania, a następnie odniósł się do zarzutów sformułowanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W pierwszej kolejności odniesiono się do postanowienia Sądu Apelacyjnego w K. z 9 marca 2016 r. i wskazano, że dotyczy ono wniosku strony o wyłączenie sędziów Sądu Okręgowego w B., a przypisywana mu przez skarżącego treść nie znajduje potwierdzenia. Następnie organ wskazał, że postanowienie Sądu Rejonowego z [...]r. o umieszczeniu A.T. w instytucjonalnej pieczy zastępczej jest obowiązujące i nie zostało uchylone mocą żadnego orzeczenia wydanego przez uprawniony do tego sąd. Odrębną kwestią jest to, czy postanowienie to jest wykonywane i czy faktycznie A.T. w takiej instytucjonalnej pieczy zastępczej przebywa. Organ odwoławczy nie podzielił zarzutów dotyczących zamieszczenia w uzasadnieniu rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego informacji sprzecznych z ustaleniami poczynionymi w trakcie rozprawy z dnia 16 lutego 2016 r. Na tę okoliczność zamieszczono szczegółowe rozważania odnoszące się do poszczególnych stwierdzeń przyjmowanych czy też oświadczanych przez skarżącego w trakcie tej rozprawy. W konkluzji organ odwoławczy stwierdził, że zarzuty sformułowane przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługują na uwzględnienie. Z powyższą decyzją nie zgodził się S.E., który wniósł skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej wystąpił o orzeczenie przez sąd, że zaskarżona decyzja winna orzekać o umorzeniu postępowania wobec niedopuszczalności toczenia tego postępowania, ponieważ A.T. nie przebywa w instytucjonalnej pieczy zastępczej. Z rozbudowanej treści uzasadnienia skargi można wywnioskować, że skarżący domaga się od organów administracji przyjęcia stanowiska, iż powodem umorzenia prowadzenia postępowania administracyjnego nie są niskie dochody osoby zobowiązanej do ponoszenia odpłatności za pobyt w pieczy zastępczej, lecz ustalenie, że syn nie przebywał w instytucjonalnej pieczy zastępczej i pozostaje na jego utrzymaniu. Z tego powodu skarżący oczekuje sprostowania zaskarżonej decyzji w części obejmującej zapis "utrzymać w mocy decyzję Kolegium z dnia [...]r., a w to miejsce skarżący domaga się wstawić orzeczenie o umorzeniu postępowania z powodu niedopuszczalności jego wszczęcia., gdyż w okresie objętym orzeczeniem A.T. nie przebywał w instytucjonalnej pieczy zastępczej. W dalszej części skargi skarżący przybliżył sytuację faktyczną sprawy i przedstawił działania podejmowane względem syna po przejęciu przez niego sprawowania opieki nad nim. Następnie skarżący przedstawił sytuację z lat 2005 - 2012 i relacje występujące między członkami byłej rodziny, przy czym rozważania te nie mają związku z przedmiotem prowadzonego postępowania. W końcowej części skargi zamieścił zestaw podmiotów, do których odpisy skargi zostały przekazane. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie i przywołano analogiczną argumentację do tej, którą zamieszczono w zaskarżonej decyzji. W dniu 4 października 2016 r. wpłynęło do Sądu pismo skarżącego dnia 2 października 2016 r., w którym podtrzymał on wniesioną skargę i o uchylenie zaskarżonego orzeczenia jak również tych, które są z nim związane. Nadto wystąpił o rozstrzygnięcie podstawowego zagadnienia w sprawie, a mianowicie o stwierdzenie nieważności skierowania jego syna do pieczy zastępczej, jako wydanego przez organ niewłaściwy, ponieważ w dniu jego wydania nie był on mieszkańcem tego powiatu. W konsekwencji zdaniem skarżącego bezprzedmiotowe jest prowadzenie postępowania w sprawie ustalenia wysokości odpłatności za pobyt syna w pieczy zastępczej skoro syn w takiej pieczy nigdy nie przebywał, a odwoływanie się do jego sytuacji dochodowej jest zbędne. W piśmie tym skarżący ponownie polemizuje ze stanowiskiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. wyrażonym w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji i przybliżył okoliczności związane z działaniami podejmowanymi przez różne organy Państwa na przestrzeni ostatnich kilku lat a dotyczących umieszczenia jego syna w pieczy zastępczej, akcentując w szczególności naruszenie przepisów o właściwości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 wyżej wymienionej ustawy wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1649 ze zm.) wykazała bowiem, że zaskarżony akt nie odpowiada wymogom prawa. Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie zauważyć, że przedmiotem kontroli sprawowanej przez tutejszy Sąd są decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. podejmowane w następstwie wznowienia postępowania zakończonego decyzją tegoż organu z dnia [...]r. nr [...] mocą której utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. nr [...] z dnia [...]r. w sprawie ustalenia opłaty w wysokości 4 582,17 zł miesięcznie za pobyt dziecka A.T. w pieczy zastępczej na okres od 1 lipca 2015 r. do 16 lipca 2016 r. Pismem z dnia 3 stycznia 2016 r. S.E. zwrócił się z wnioskiem do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. o wydanie postanowienia o odmowie przeprowadzenia jawnej rozprawy. Pismo to wpłynęło do wskazanego organu administracji w dniu 12 stycznia 2016 r. Następstwem tego pisma stało się wydanie w dniu [...]r. przez powyższy organ postanowienia mocą, którego wznowiono postępowanie administracyjne zakończone decyzją ostateczną z dnia [...]r. nr [...]. Jako podstawę wznowienia organ administracji przywołał art. 145 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego i wskazał, że postępowanie jest wznowione z urzędu. W świetle powyższego ustalenia przyjdzie odnieść się do przepisów przywołanego powyżej Kodeksu i reguł dotyczących wznowienia postępowania administracyjnego. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 4 tego Kodeksu wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Jednocześnie należy mieć w polu widzenia treść art. 147 tegoż aktu, zgodnie z którym wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 Kodeksu następuje tylko na żądanie strony. Powyższe ustalenie odgrywa w rozpoznawanej sprawie kluczową rolę, ponieważ z pisma skarżącego z dnia 3 stycznia 2016 r. nie wynika, aby domagał się on wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia [...]r., lecz występował w nim o wydanie ściśle określonego postanowienia. Tutejszy Sąd nie bada zasadności wskazanego wniosku, a jedynie stwierdza, że skarżący w piśmie tym w sposób czytelny sformułował swoje żądanie skierowane do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. Wskazany organ w następstwie tego wniosku doszedł do przekonania, że wyczerpana została przesłanka wznowienia postępowania administracyjnego przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego, a zatem strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Jednakże w przedłożonych Sądowi aktach brak jest dokumentu wskazującego na to, że skarżący wystąpił do powyższego organu z takim wnioskiem. Potwierdzeniem tego ustalenia jest zamieszczenie w postanowieniu z dnia [...]r., mocą którego wznowiono przedmiotowe postępowanie, że jest ono podjęte z urzędu, a zatem organ administracji sam doszedł do przekonania, że przesłanka przewidziana w przywołanym przepisie wystąpiła i uzasadnia uruchomienie trybu nadzwyczajnego weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej. Równocześnie przyjdzie stwierdzić, że działania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. pozostają w opozycji do postanowień art. 147 Kodeksu postępowania administracyjnego, który w sposób jednoznaczny wskazuje, że wznowienie postępowania z uwagi na uwidocznioną przesłankę może nastąpić wyłącznie na wniosek strony, zatem organ administracji w oparciu o tę przesłankę nie jest uprawniony do uruchomienia z urzędu wskazanego postępowania. W świetle przedstawionego stanu normatywnego i faktycznego występującego w sprawie przyjdzie stwierdzić, że rozstrzygnięcia podejmowane w kontrolowanej sprawie wyczerpują przesłankę uwzględnienia skargi przewidzianą treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ zawierają naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenie występującego uchybienia w prowadzonym postępowaniu administracyjnym skutkuje tym, że sygnalizowane we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jak również w skardze do tutejszego Sądu zarzuty skarżącego są przedwczesne i na tym etapie nie mogą być rozpoznawane. Następstwem niniejszego wyroku jest powrót sprawy przed Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., które dysponując pismem skarżącego z dnia 3 stycznia 2016 r. winne podjąć działania zmierzające do ustalenia jakie są rzeczywiste żądania skarżącego i następnie prowadzić postępowanie zgodnie z jego wskazaniami. Na marginesie można jedynie wskazać skarżącemu, że po wydaniu decyzji administracyjnej legitymującej się statusem decyzji ostatecznej, w ramach takiego postępowania nie jest już możliwe wydawania jakichkolwiek postanowień czy decyzji. W odniesieniu do takiej decyzji przysługuje jedynie możliwość uruchomienia trybu nadzwyczajnego jej weryfikacji w formie wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności bądź też uchylenia lub jej zmiany. W świetle przeprowadzonych ustaleń stosownie do postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji.