IV SA/Gl 57/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Asesor WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant Starszy referent Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2007r. sprawy ze skargi K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] znak: [...] Decyzją z dnia [...]r. znak [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Zastępca Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., na podstawie art. 104 K.p.a., w związku z art. 2, art. 10 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86 z 2005 r., poz. 732 ze zm.), zwanej również ustawą o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 czerwca 2005 r. w sprawie wzoru wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej oraz odpowiednich zaświadczeń (Dz. U. Nr 106 z 2005 r., poz. 882), po rozpatrzeniu wniosku K. M. z dnia [...] r., nie przyznał prawa do zaliczki alimentacyjnej na K. M. oraz P. M. W uzasadnieniu wskazał, że w przypadku, gdy świadczenia alimentacyjne są dochodzone od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, osoba mająca prawo do świadczeń alimentacyjnych, składa do organu właściwego wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej łącznie z informacją sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczeniem zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy oraz wymaganą dokumentacją. Jak utrzymuje wnioskodawczyni – dłużnik alimentacyjny J. M. przebywa za granicą – co potwierdza zaświadczenie Prezesa Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] r. Z zaświadczenia tego wynika, że brak jest wiedzy na temat miejsca zamieszkania J. M., co uniemożliwia wszczęcie postępowania egzekucyjnego oraz wydanie zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji. W odwołaniu K. M. podniosła m. in., że wydając powyższą decyzję organ administracji pominął okoliczność, iż z jej wniosku prowadzone jest przez Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w B. postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi J. M. W toku tego postępowania egzekucyjnego stwierdzona została bezskuteczność egzekucji. Zaistniały zatem przesłanki określone w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Ponadto podniosła, że zaświadczenie Prezesa Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] r. spełnia warunki określone w art. 10 ust. 1a tej ustawy, gdyż zawiera informację wskazującą na niemożność prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., decyzją z dnia [...] r. [...] uchyliło decyzję Zastępcy Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że akta sprawy zawierają zaświadczenie komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w B. z dnia [...] r., z którego wynika, iż prowadzi on postępowanie egzekucyjne przeciwko J. M. oraz, że postępowanie egzekucyjne jest bezskuteczne. Organ podniósł, że z powyższego wynika, iż spełniony jest warunek, o którym mowa w art. 2 pkt 1 oraz w art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby komornik umorzył postępowanie egzekucyjne. Wobec tego, prowadząc ponownie postępowanie organ I instancji powinien wyjaśnić tę kwestię. Następnie decyzją z dnia [...] r. znak [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Zastępca Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., na podstawie art. 104 K.p.a., w związku z art. 2, art. 10 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86 z 2005 r., poz. 732 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 czerwca 2005 r. w sprawie wzoru wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej oraz odpowiednich zaświadczeń (Dz. U. Nr 106 z 2005 r., poz. 882), po ponownym rozpatrzeniu wniosku K. M. z dnia [...] r., nie przyznał prawa do zaliczki alimentacyjnej na K. M. oraz P. M. W uzasadnieniu wskazał, że w dalszym ciągu K. M. nie legitymuje się wymaganym dokumentem potwierdzającym stan egzekucji w okresie ostatnich trzech miesięcy. Wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej złożyła w siedzibie MOPS zamiast u właściwego komornika, jak stanowi art. 10 ust. 1 i ust. 3 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych. W aktach znajduje się zaświadczenie komornika z dnia [...] r. potwierdzające, że postępowanie w sprawie jest całkowicie bezskuteczne oraz, że wierzycielka w okresie ostatnich trzech miesięcy, za pośrednikiem komornika nie otrzymała żadnych kwot. Jednakże K. M. nie przedstawiła żadnego dokumentu na okoliczność, że został złożony u komornika wniosek o zaliczkę alimentacyjną wraz z wymaganą dokumentacją. Prowadzi to do stwierdzenia, że wniosek o zaliczkę alimentacyjną, o którym mowa w art. 10 ust. 1 w/w ustawy nie został poprawnie wniesiony. Ponadto organ podniósł, że art. 10 ust. 1a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych - w przypadku gdy świadczenia alimentacyjne są dochodzone od dłużnika zamieszkałego za granicą - wprowadza wymóg dołączenia do wniosku o zaliczkę, informacji sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczenia zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. Przedłożone przez K. M. zaświadczenie Prezesa Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] r. stwierdza, że wszczęcie egzekucji świadczeń alimentacyjnych nie jest możliwe z powodu niewskazania adresu strony zobowiązanej do alimentacji. Z zaświadczenia tego wynika, że do wszczęcia egzekucji nie doszło, nie został zatem spełniony warunek wymieniony w art. 10 ust. 1a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych. Organ podniósł, że na podstawie nieprawidłowo złożonego w siedzibie MOPS, wniosku z dnia [...] r., ustalono, że dłużnik zamieszkuje poza granicami Rzeczypospolitej. Brak wskazania jego miejsca zamieszkania uniemożliwia wszczęcie postępowania egzekucyjnego przed Sądem Okręgowym, a także uzyskanie zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji. Nie został ponadto złożony wniosek wraz z dokumentacją u komornika sądowego – co jest bezwzględnym warunkiem poprawnego złożenia wniosku. W odwołaniu od powyższej decyzji K. M. ponownie podniosła, że zaświadczenie Prezesa Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] r., spełnia warunki określone w art. 10 ust. 1a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych. Zawiera bowiem informację o stanie egzekucji wskazującą, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego jest niemożliwe z powodu braku wskazania miejsca zamieszkania dłużnika. Przepis art. 10 ust. 1a cytowanej ustawy nie wymaga bowiem stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, o której mowa w art. 10 ust. 1 tej ustawy. Wobec tego wniosła o uchylenie decyzji i przyznanie prawa do zaliczki alimentacyjnej na rzecz dzieci; P. M. i K. M. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...] r. [...], na podstawie art. 17, 18, 21 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. Nr 79, poz. 856) i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 10 ust. 1a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86 z 2005 r., poz. 732), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że z pisma K. M. z dnia [...] r., skierowanego do Sądu Okręgowego w B. wynika, że dłużnik alimentacyjny przebywa poza granicami Polski. Zgodnie natomiast z art. 10 ust. 1a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, w przypadku gdy świadczenia alimentacyjne dochodzone są od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, osoba mająca prawo do świadczeń alimentacyjnych składa do organu właściwego wierzyciela wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej łącznie z informacją sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczeniem zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy oraz wymaganą dokumentacją. W aktach znajduje się zaświadczenie Prezesa Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] r. stwierdzające, że wszczęcie egzekucji nie jest możliwe z uwagi na brak adresu strony zobowiązanej do alimentacji. Wobec tego, że nie został spełniony warunek określony w cytowanym art. 10 ust. 1a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, należało podzielić stanowisko organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, K R. (nazwisko wcześniej używane; M.) wniosła o uchylenie powyższej decyzji. Wskazała, że zaświadczenie Prezesa Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] r., zawiera informację o stanie egzekucji wskazującą, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego jest niemożliwe z powodu braku określenia miejsca zamieszkania dłużnika. Przepis art. 10 ust. 1a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, nie wymaga stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, ale informacji o stanie egzekucji. Ponadto z przepisów kodeksu postępowania cywilnego wynika, że wszczęcie egzekucji następuje z chwilą złożenia przez wierzyciela wniosku. Wobec tego zaświadczenie z dnia [...] r. spełnia warunki określone w art. 10 ust. 1a wyżej wymienionej ustawy, bowiem zawiera informację o stanie egzekucji. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie skarżąca wnosiła i wywodziła jak w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie podkreślić należało, iż sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 powołanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie przepisu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. Natomiast zgodnie z art. 135 P.p.s.a., Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Wobec powyższego stwierdzić należało, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszeniem prawa materialnego. W decyzji z [...] r. o odmowie przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej, organ pierwszej instancji wskazał, że skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej w siedzibie MOPS zamiast u właściwego komornika, jak stanowi art. 10 ust. 1 i ust. 3 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych. Jednocześnie przedstawił argumentację dotyczącą tego, że w sprawie nie zostały spełnione warunki określone w art. 10 ust. 1a wymienionej ustawy, stosowanego w przypadku gdy świadczenia alimentacyjne dochodzone są od dłużnika zamieszkałego za granicą. W tym miejscu podkreślić należało, że zgodnie z powołanym w decyzji przepisem art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86 poz. 732 z późn. zm.), prawo do zaliczki jest ustalane przez organ właściwy wierzyciela w razie złożenia - u komornika sądowego - wniosku wraz z wymaganą dokumentacją. Natomiast art. 10 ust. 1a tej ustawy wprowadza wyjątek od powyższej zasady, dotyczący przypadków, gdy świadczenia alimentacyjne są dochodzone od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczypospolitej Polskiej. Wówczas osoba mająca prawo do świadczeń alimentacyjnych składa - do organu właściwego wierzyciela - wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej łącznie z informacją sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczeniem zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy oraz wymaganą dokumentacją. Z treści cytowanych wyżej przepisów wynika, że niedopuszczalne jest wskazanie przez organ - jako podstawy odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej, że skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do zaliczki w siedzibie MOPS zamiast u właściwego komornika a jednocześnie, że nie zostały spełnione warunki określone w art. 10 ust. 1a wymienionej ustawy. Jak sam bowiem podkreślił w uzasadnieniu organ pierwszej instancji, są to dwie odrębne sytuacje, które przewidział ustawodawca. W tych więc stanach faktycznych, w których wniosek powinien być złożony za pośrednictwem komornika, nie wchodzi w rachubę badanie, czy są spełnione warunki art. 10 ust. 1a ustawy. Natomiast w przypadkach objętych dyspozycją art. 10 ust. 1a ustawy – wniosek nie jest składany za pośrednictwem komornika, tylko bezpośrednio do organu właściwego wierzyciela. Przede wszystkim wskazać jednak należało na kolejne uchybienia organu orzekającego, które niżej zostały przedstawione. Według notatki służbowej z dnia [...]r. (k. [...] akt ), w dniu [...] r. wpłynęło do organu zaświadczenie Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w B.– wydane na prośbę wierzycielki - zgodnie z którym prowadzone jest postępowanie egzekucyjne z wniosku K. M. przeciwko dłużnikowi J. M. Do akt dołączono przedmiotowe zaświadczenie komornika, stwierdzające, że postępowanie egzekucyjne przeciwko wyżej wymienionemu jest całkowicie bezskuteczne i w okresie ostatnich trzech miesięcy wierzycielka za pośrednictwem komornika nie otrzymała żadnych kwot alimentów. Jednocześnie z treści notatki wynika, że uzyskano informację, iż K. M. nie złożyła u komornika wniosku o przyznanie zaliczki alimentacyjnej. Przy powyższych okolicznościach, w dacie złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie zaliczki alimentacyjnej tj. [...] r., organ pierwszej instancji był zobowiązany do wskazania stronie prawidłowego sposobu złożenia wymienionego wniosku, tj. za pośrednictwem komornika, jak tego wymaga art. 10 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych. Zgodnie bowiem z art. 9 K.p.a., organy administracji publicznej są zobowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Co więcej - przepis powyższy, w zdaniu drugim stanowi, że organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Tymczasem z akt sprawy wynika, że nie udzielono skarżącej wskazówek co do trybu składania wniosku - za pośrednictwem komornika - pomimo, iż akta zawierały zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji komorniczej w okresie ostatnich trzech miesięcy, a ponadto w obecności pracownika organu, skarżąca złożyła oświadczenie - w dacie składania wniosku – że adres zobowiązanego do alimentacji J. M. jest nieznany (k. [...] akt). Skarżąca przedłożyła również zaświadczenie Prezesa Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] r., według którego z pism polskich organów konsularnych nie wynika, aby potwierdzono, że J. M. przebywał w W. Wobec tego sprzeczna z przepisami postępowania administracyjnego – w opisanych wyżej okolicznościach sprawy - była odmowa przyznania zaliczki alimentacyjnej z uwagi na to, że skarżąca nie złożyła u komornika wymaganego wniosku wraz z dokumentacją, gdyż to organ nie wykonał obowiązku należytego pouczenia strony co do trybu składania tego wniosku. Jednocześnie brak było jakichkolwiek podstaw do ustalania przez organ, czy zostały spełnione przesłanki określone w art. 10 ust. 1a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych – dotyczącym przecież dochodzenia świadczeń alimentacyjnych od dłużników zamieszkałych za granicą Rzeczypospolitej. W stwierdzonych okolicznościach sprawy nie było podstaw faktycznych do przeprowadzenia przez organ oceny w zakresie spełnienia przesłanek wymienionych w art. 10 ust. 1a tej ustawy, a tym samym do orzekania o odmowie przyznania świadczenia, z powodu ich niewypełnienia. Wobec tego rozstrzygnięcie organu w tym zakresie zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego. W podsumowaniu stwierdzić zatem należało, że zarówno decyzja organu pierwszej instancji, jak i utrzymująca ją w mocy decyzja organu odwoławczego, zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Wobec tego zrealizowane zostały przesłanki uchylenia decyzji, wymienione w art. 145 § 1 pkt 1a i c P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] r. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ orzekający uwzględni przedstawioną wyżej ocenę co do zakresów stosowania art. 10 ust. 1 oraz art. 10 ust. 1a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, a przede wszystkim zważy, że przepis art. 10 ust. 1a tej ustawy zawiera – w zakresie ograniczonym do wskazanych w nim przesłanek – regulację szczególną w stosunku do przepisu art. 10 ust. 1 i w tym tylko zakresie wyłącza stosowanie tego przepisu. Przy ustalaniu, czy spełnione zostały warunki przyznania zaliczki alimentacyjnej na wniosek skarżącej, organ rozpatrzy cały zebrany materiał dowodowy, w tym wymienione w rozważaniach zaświadczenie komornika z dnia [...] r., oświadczenie skarżącej z dnia [...] r.(k. [...]). Natomiast odnośnie ustawowego warunku złożenia wniosku za pośrednictwem komornika, organ uwzględni, że uchybienia organu nie mogą powodować ujemnych następstw dla strony i wobec zaistniałego już stanu sprawy – jako datę złożenia wniosku przez skarżącą przyjmie [...] r. – tj. najwcześniejszą datę, w której mogła prawidłowo – za pośrednictwem komornika - złożyć wniosek, gdyby została o tym pouczona przez organ, jak tego wymaga art. 9 K.p.a. W rozpoznawanej sprawie bezprzedmiotowe było rozstrzygnięcie w zakresie art. 152 P.p.s.a., gdyż zaskarżona decyzja nie miała przymiotu wykonalności.