IV SA/Gl 572/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.) Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Protokolant sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2009 r. sprawy ze skargi A.Z. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie powołania do zasadniczej służby wojskowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją orzeczenie Wojskowego Komendanta Uzupełnień w K. z dnia [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Szef Wydziału Planowania Mobilizacyjnego i Administrowania Rezerwami Zastępca Wojskowego Komendanta Uzupełnień w K. kartą powołania z dnia [...]r., Seria [...] nr [...],, wydaną na podstawie art. 60 ust. 1 i 2, art. 83 ust. 1 - 3, art. 93 b ust. 1, art. 100 ust. 1 i 3 oraz art. 101a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 224, poz. 2416 z póżn. zm.), powołał A. Z. do zasadniczej służby wojskowej w jednostce wojskowej nr [...] w Ś., z terminem stawiennictwa w dniu [...] r. W odwołaniu A. Z. wniósł o wycofanie karty powołania i przeniesienie do rezerwy, co uzasadnił względami osobistymi, w szczególności wykonaną w dzieciństwie operacją [...]. Zaznaczył, że ta operacja pozostawiła na nim [...], które podczas służby w wojsku, w dużej grupie osób z różnych środowisk, mogłoby narazić go na szykany. Nadto, wskazał, że służba wojskowa pozbawi go zatrudnienia i szansy rozwoju oraz spowoduje, że zostanie odsunięty "na dalszy plan", a także uniemożliwi mu spłatę rat zaciągniętego już wcześniej kredytu. Postanowieniem z dnia [...] r. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K., na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie K.p.a., zawiesił postępowanie w sprawie odwołania wniesionego przez A.Z. do czasu rozpatrzenia zawartego w tym odwołaniu wniosku o przeniesienie do rezerwy. Wojskowy Komendant Uzupełnień w K. decyzją nr [...] z dnia [...] r. odmówił przeniesienia A. Z. do rezerwy. Decyzja ta została doręczona do rąk A. Z. w dniu [...]r. Postanowieniem z dnia [...] r. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K., na podstawie art. 97 § 2 K.p.a. w związku z rozpoznaniem przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień w K. wniosku o przeniesienie do rezerwy A. Z., podjął z urzędu zawieszone postępowanie w sprawie powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. decyzją z dnia [...]r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 45 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...]r. W uzasadnieniu swojej decyzji organ podkreślił, iż w dniu [...] r. Wojskowy Komendant Uzupełnień w K. rozpoznał wniosek odwołującego w części dotyczącej przeniesienie do rezerwy i decyzją nr [...] nie wyraził zgody na jego przeniesienie do rezerwy. Odnosząc się do podniesionych argumentów zawartych w odwołaniu organ wskazał, że Powiatowa Komisja Lekarska w K. uznała A. Z. za [...] przyznając mu kategorię zdrowia "[...]". Nadto, orzeczeniem Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej nr [...] został uznany za zdolnego do pracy w warunkach działania [...]. Od żadnego z powołanych orzeczeń lekarskich strona nie złożyła odwołania, jak również nie korzystała z odroczenia zasadniczej służby wojskowej, co w konsekwencji uzasadnia wydanie na jej rzecz karty powołania z dnia [...] r. Zdaniem organu odwoławczego, posiadanie pracy i spłata kredytu nie stanowią podstawy do uwzględnienia wniosku o przeniesienie do rezerwy. Pracodawca nie może bowiem wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z pracownikiem, któremu wręczono kartę powołania i ma również obowiązek zatrudnić go ponownie na warunkach pracy i płacy obowiązujących w dniu powołania. Jednocześnie żołnierzom odbywającym zasadniczą służbę wojskową, na ich żądanie bank zawiesza spłatę kredytu lub pożyczki. Odwołując się do treści art. 45 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej organ wskazał, że poborowych, którzy zostali [...], jak też nie korzystających z jej odroczenia, wojskowy komendant uzupełnień przeznacza i w konsekwencji powołuje do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Zatem, skoro A. Z., posiada ustaloną kategorię zdrowia "[...]" - [...] i nie korzysta z odroczenia zasadniczej służby wojskowej, to nie ma podstaw do podważenia decyzji - karty powołania wydanej przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień w K. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A. Z. domagał się wycofania karty powołania i ponownego rozpatrzenia jego wniosku o przeniesienie do rezerwy. W jej uzasadnieniu wskazał, iż jego nastawienie psychiczne w kwestii poboru nie należy do pozytywnych i podniósł te same argumenty, które zostały zawarte w złożonym już wcześniej odwołaniu. Akcentował okoliczność, iż przebył operację [...], po której została mu blizna i nawet lekarz na komisji lekarskiej zaznaczył, że taka operacja miała miejsce. Zdaniem skarżącego, sama taka adnotacja powinna być podstawą do nie powoływania go do służby wojskowej, gdyż może być tam szykanowany nie z własnej winy. W odpowiedzi na skargę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. wniósł o oddalenie skargi i przywołał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał, że nie ma podstaw do przeniesienia skarżącego do rezerwy, gdyż prawomocną i wykonalną decyzją nr [...] z dnia [...] r. odmówiono skarżącemu przeniesienia do rezerwy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie odnotować należy, iż zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Oznacza to, iż w postępowaniu sądowym badana jest legalność aktu administracyjnego, czyli jego zgodność z przepisami prawa materialnego i prawidłowość przyjętej przez organ procedury, która doprowadziła do jego wydania. Tylko w przypadku naruszeń prawa, określonych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), powoływanej dalej w skrócie jako p.p.s.a., Sąd może zaskarżoną decyzję uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik, a ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Dodatkowo w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Tak przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem w rozpoznawanej sprawie postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wadliwie, co mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. Zauważyć trzeba, że organy administracji są związane całością porządku prawnego i nie mogą odstępować od stosowania przepisów ustawowych. Obowiązek działania organów na podstawie i w granicach prawa wynika wprost z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z póżn. zm.). Zasadę ogólną legalizmu, nazywaną także zasadą praworządności zawiera także art. 6 K.p.a. Przedmiotem postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie było powołanie skarżącego do czynnej służby wojskowej. Zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r., Nr 241, poz. 2416 z późn. zm.) powołanie do czynnej służby wojskowej następuje między innymi za pomocą kart powołania. Od decyzji o powołaniu do czynnej służby wojskowej służy powołanemu odwołanie (art. 60 ust. 2a cytowanej ustawy). Na podstawie art. 83 ust. 1 omawianej ustawy do odbycia zasadniczej służby wojskowej powołuje się poborowych przeznaczonych stosownie do art. 45 do tej służby oraz poborowych, którzy zgłosili się ochotniczo do jej odbycia. Ustawodawca w art. 39 tej samej ustawy przewidział możliwość odroczenia zasadniczej służby wojskowej z określonych przyczyn, którego udziela się na udokumentowany wniosek poborowego. Zatem wydanie decyzji w sprawie odroczenia zasadniczej służby wojskowej następuje na podstawie udokumentowanego oraz uzasadnionego wniosku poborowego, co wynika również z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 2006 r. w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej (Dz. U. Nr 118, poz. 800). Z powyższych przepisów wynika, iż do odbycia czynnej służby wojskowej może zostać powołany poborowy uznany za zdolnego do odbycia tej służby, który jednocześnie nie korzysta z odroczenia tej służby. Jednocześnie należy stwierdzić, że powołane wyżej przepisy regulują dwa odrębne postępowania. Jedno postępowanie prowadzone jest w przedmiocie powołania do czynnej służby wojskowej. W tym postępowaniu ustala się, czy poborowy jest przeznaczony do odbycia zasadniczej służy wojskowej i czy nie korzysta z odroczenia tej służby. Natomiast drugie postępowanie dotyczy odroczenia służby wojskowej. W ramach tego postępowania właściwe organy rozpatrują wniosek poborowego o odroczenie zasadniczej służby i ustalają czy ze złożonych dokumentów wynika, iż zachodzi jedna ze wskazanych w ustawie przyczyn uzasadniających udzielenie takiego odroczenia (art. 39 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej). Zaznaczyć trzeba, że odroczenia zasadniczej służby wojskowej można udzielić również ze względu na ważne sprawy osobiste lub rodzinne poborowego, a w szczególności związane z zaistnieniem trudnej sytuacji osobistej lub rodzinnej, które nie upoważniają do udzielenia poborowemu odroczenia z tytułu sprawowania bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny albo z powodu konieczności załatwienia spraw związanych z prowadzeniem przez poborowego przedsiębiorstwa, gospodarstwa rolnego albo innej działalności gospodarczej (art. 39 ust. 3). Jednakże z przepisów przywołanej ustawy nie wynika, aby poborowy nie mógł złożyć wniosku o odroczenia zasadniczej służby po otrzymaniu decyzji o powołaniu do czynnej służby wojskowej (karty powołania). W takim przypadku wniosek o odroczenie winien zostać rozpatrzony w przewidzianym trybie przez wojskowego komendanta uzupełnień jako organ pierwszej instancji, a odmowa odroczenia lub udzielenie odroczenia w treści innej niż żądanie poborowego, określone w jego wniosku o udzielenie tego odroczenia, a także udzielanie odroczeń, o których mowa w art. 39 ust. 3 omawianej ustawy, następuje w drodze decyzji administracyjnej, którą doręcza się poborowemu na piśmie wraz z uzasadnieniem (art. 42 ustawy). Przywołanie powyższych regulacji prawnych było niezbędne z uwagi na wadliwe postępowanie organu administracji, który nie uwzględnił w tym postępowaniu istotnej dla sprawy okoliczności złożenia przez skarżącego już w dniu odbioru decyzji organu pierwszej instancji (karty powołania) własnoręcznie sporządzonego oświadczenia na sformalizowanym druku, o treści: "ubiegam się o odroczenie z powodu medycznego ([...])" (cytat pkt [...] oświadczenia z dnia [...] r., akta administracyjne k - [...]). Oświadczenie to powinno skutkować prowadzeniem postępowania w kierunku odroczenia zasadniczej służby wojskowej. Powołanie się w tym zakresie na wydane prawie [...] lata wcześniej, tj. w dniu [...] r. orzeczenie, Nr [...], Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w G.w sprawie zdolności do czynnej służby wojskowej, nie jest wystarczające. Takie działanie nie zasługuje na aprobatę, bowiem treść oświadczenia wskazywała na możliwość wystąpienia przesłanki określonej w art. 39 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony warunkującej możliwość odroczenia zasadniczej służby wojskowej. Zdaniem Sądu, składając przedmiotowe oświadczenie skarżący w istocie zmierzał do spowodowania wszczęcia postępowania o odroczenie zasadniczej służby wojskowej. Oświadczenie to, powinno było skutkować podjęciem przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień w K. czynności zmierzających do załatwienia sformułowanego w nim wniosku oraz wezwaniem do udokumentowania wskazywanej i wymienionej przez skarżącego przesłanki mogącej stanowić podstawę odroczenia zasadniczej służby wojskowej. W razie jakichkolwiek wątpliwości organ administracji powinien wezwać skarżącego do sprecyzowania jego intencji wyrażonych w powołanym oświadczeniu, następnie w tym kierunku wszcząć prowadzenie postępowania administracyjnego. Zauważyć bowiem przyjdzie, że w myśli § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 2006 r. w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej (Dz. U. Nr 118, poz. 800), udokumentowanie wniosku o odroczenie zasadniczej służby wymaga podania informacji o okolicznościach uzasadniających udzielenie tego odroczenia, co więcej w przypadku niemożliwości udokumentowania przez poborowego stanu faktycznego określonego w art. 39 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, wojskowy komendant uzupełnień może odebrać od poborowego stosowne oświadczenie. W postępowaniu administracyjnym wydanie decyzji powinno być poprzedzone dokładnym ustaleniem stanu faktycznego sprawy. Zgodnie z art. 7 i art. 77 K.p.a. organy orzekające zobowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpoznać cały jej materiał dowodowy oraz podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego jej wyjaśnienia i załatwienia, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Nadto, obowiązkiem organu jest pouczenie strony o konieczności udokumentowania powoływanych przez nią okoliczności z uwagi na zasadę praworządności oraz udzielania stronom informacji faktycznej i prawnej (art. 6 i art. 9 K.p.a.). Tymczasem Wojskowy Komendant Uzupełnień w K. mając w dyspozycji powołane pisemne oświadczenie z dnia [...] r. nie podjął czynności w przedmiotowym zakresie, ale w tym samym dniu wydał i doręczył skarżącemu kartę powołania. W tej sytuacji należało stwierdzić, że wydanie karty powołania z dnia [...] r. bez uprzedniego rozpoznania sprawy odroczenia zasadniczej służby wojskowej było przedwczesne, a więc wadliwe. Organ odwoławczy rozpoznając sprawę wskutek złożonego przez skarżącego odwołania zobowiązany był ponownie w całości rozpoznać sprawę i odnieść się do okoliczności w nim podniesionych, dotyczących również złożonego przez skarżącego oświadczenia znajdującego się w aktach administracyjnych, czego nie uczynił. Z podanych przyczyn zaskarżona decyzja utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, jak również sama karta powołania nie mogły pozostać w obrocie prawnym. Niewątpliwie bowiem brak należytego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy może mieć negatywny wpływ na jej wynik. Odnosząc się do treści odwołania, w której skarżący powołał różne okoliczności, które jego zdaniem przemawiają za nie odbywaniem przez niego zasadniczej służby wojskowej, organ odwoławczy uznał, iż skarżący zawarł w nim wniosek o przeniesienie do rezerwy. Rozumowanie takie było słuszne. Jednak przyjdzie wskazać, iż złożona w rozpoznawanej sprawie skarga z dnia [...] r., zawiera również wniosek o ponowne rozstrzygnięcie w zakresie przeniesienia skarżącego do rezerwy i zarzuty dotyczące bezpośrednio decyzji nr [...] z dnia [...] r. Wojskowego Komendanta Uzupełnień w K. o odmowie przeniesienia skarżącego do rezerwy, doręczonej mu w dniu [...] r. Nie dostrzegł tego organ odwoławczy, chociaż przez skarżącego został zachowany termin do wniesienia odwołania od powołanej już wcześniej decyzji o odmowie przeniesienia do rezerwy. Niewątpliwie obowiązkiem organu odwoławczego jest rozpoznanie sprawy ponownie w całości a nie tylko ograniczenie postępowania odwoławczego do ram zawężonych przez ten organ. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzające ją orzeczenie organu pierwszej instancji - karta powołania zostały wydane z naruszeniem prawa procesowego, a to art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało koniecznością ich uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Przy ponownym rozstrzyganiu sprawy koniecznym będzie rozpatrzenie wniosku skarżącego o odroczenie zasadniczej służby wojskowej z dnia [...] r. bądź też jego uzupełnienie celem rozpatrzenia zgodnie z intencją wnioskodawcy, a następnie po uzyskaniu rozstrzygnięcia w przedmiocie odroczenia służby wojskowej, podjęcie właściwej decyzji w przedmiocie powołania do odbycia tej służby, przy czym wydając jakiekolwiek rozstrzygnięcie organ winien uwzględnić stan faktyczny i prawny sprawy istniejący w dacie orzekania. Nadto, rozpatrzenie przez organ odwoławczy znajdującego się w treści skargi odwołania od decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień w K. nr [...], z dnia [...] r., w sprawie odmowy przeniesienia skarżącego do rezerwy. W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. Orzeczenie w kwestii niewykonywania decyzji oparto o przepis art. 152 p.p.s.a. Za takim rozstrzygnięciem przemawiała okoliczność, że upłynął już wyznaczony skarżącemu termin stawiennictwa do odbycia służby wojskowej ([...]r.).