IV SA/Gl 573/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Protokolant Referent Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Nr [...] z dnia [...]r., wydaną na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit.a oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 z późn. zm.), odmówiono J.S. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu "hitlerowskich więzień". Odnosząc się do żądania wnioskodawcy przyznania mu uprawnień kombatanckich ze względu na deportację do prac przymusowych w Niemczech w okresie od [...]r. do [...]r. oraz osadzenie w hitlerowskim więzieniu organ przyznał, iż jako represję w rozumieniu ustawy o kombatantach (...) traktowane być mogą okresy przebywania w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady. Jednakże okoliczność ta wynikać musi z udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Zdaniem Kierownika Urzędu analiza zebranych w sprawie dowodów wykazała, iż strona nie przedstawiła wiarygodnych dowodów na okoliczność aresztowania i przebywania w więzieniu hitlerowskim. Powołani przez wnioskodawcę świadkowie złożyli zeznania potwierdzając wyłącznie fakt deportacji J.S. do prac przymusowych. Deportacja do prac przymusowych nie jest jednak represją w rozumieniu ustawy o kombatantach (...). We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy J.S. wyraził swoją dezaprobatę wobec stanowiska zaprezentowanego w decyzji z dnia [...]r. podkreślając, iż został zabrany przez okupanta do obozu hitlerowskiego i zmuszony tam do nieludzkiej pracy. W ramach ponownego rozpoznania sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o nadesłanie dokumentacji związanej z wykonywaniem pracy przez J.S. w okresie II wojny światowej. Z nadesłanych organowi dokumentów wynikało, iż J.S. pracował w [...] w okresie od [...]r. do [...]r., a nadto w Spółdzielni A w C. w okresie od [...]r. do [...]r. oraz od [...]r. do [...]r. W następstwie uzupełnienia materiału dowodowego Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją Nr [...] z dnia [...]r., wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 w 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 z późn. zm.) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r. Nr [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniesiono, iż przepisy ustawy o kombatantach (..) nie wiążą żadnych skutków prawnych z pracą w [...] w okresie II wojny światowej, taka okoliczność nie została zaliczona do represji, nie stanowi też działalności kombatanckiej ani też działalności równorzędnej, o których mowa w art. przepisach art. 1 ust. 2 do art.4 wskazanej ustawy. Odnosząc się do twierdzeń strony o pobycie w "więzieniu Gestapo" organ zauważył, iż dokumentacja zebrana w sprawie nie pozwala na ich weryfikację, a tym samym nie poparte żadnym innym wiarygodnym dowodem twierdzenia te nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do wydania merytorycznej decyzji. W opinii organu pobyt wnioskodawcy w obozie w miejscowości T., na co powoływał się J.S. i zeznający w sprawie świadkowie, nie został potwierdzony przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych., co pozbawia wiarygodności wymienione dowody. Organ zwrócił uwagę, iż kwestia deportacji wnioskodawcy do pracy przymusowej stanowiła przedmiot odrębnego postępowania w oparciu o ustawę z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( Dz. U. Nr 87 poz. 395 ze zm.) zakończonego decyzją odmawiającą przyznanią stronie prawa do świadczenia pieniężnego. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, J.S., działając przez swego pełnomocnika zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, a to art. 4 ust. 1 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 z późn. zm.) i wniósł o jej uchylenie ewentualnie o jej zmianę i stwierdzenie uprawnień kombatanckich . Uzasadniając swoje zarzutu skarżący wskazał, iż w jego opinii organ bezzasadnie odmówił potraktowania miejsca odosobnienia, w którym przebywał J.S., w sposób tożsamy z miejscami odosobnienia wymienionymi w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości ( Dz. U. Nr 106 poz. 1154). W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie Kierownik Urzędu podtrzymał dotychczasowo prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) zwanej dalej P.p.s.a.. Ponadto, co wymaga podkreślenia, wojewódzkie sądy administracyjne nie posiadają uprawnień w zakresie rozstrzygania o meritum sprawy spełniając wyłącznie, co wynika z przywołanych norm prawnych, funkcję kontrolną. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Jako przyczyny uwzględnienia skargi uznane zostały uchybienia, które Sąd dostrzegł w ramach działania ex officio, na co zezwala sądom administracyjnym zapis zawarty w przepisie art. 134 §1 P.p.s.a. Zwrócić uwagę należy, iż organ administracji rozstrzygający w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich J.S. zobligowany jest prowadzić postępowanie w zgodzie z zasadami wyrażonymi w k.p.a., to jest dążyć do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, pogłębiać zaufanie obywateli do organów, należycie i wyczerpująco informować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania, udzielać stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek oraz zapewnić jej czynny udział w każdym stadium postępowania. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem wskazanych zasad proceduralnych, a uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wydane w sprawie rozstrzygniecie. Przede wszystkim bowiem zwraca uwagę, iż uznając za nie udowodnioną okoliczność pobytu skarżącego w okresie od [...] do [...]r. w gestapowskim więzieniu, na którą to okoliczność powoływał się J.S. organ nie wykonał żadnej czynności, która mogłaby pozwolić na uwiarygodnieniejego twierdzeń. Zgodnie z treścią art. 10 § 2 k.p.a strona ma prawo brać czynny udział w toczącym się postępowaniu, co wyraża się zawiadamianiem jej o zebraniu materiału dowodowego, a także pouczeniu o możliwości składania wniosków dowodowych. Przedstawione Sądowi akta sprawy nie zawierają dokumentacji pozwalającej przyjąć, iż obowiązek organu wynikający z przywołanej normy prawnej został należycie spełniony. Wobec twierdzeń skarżącego o pobycie w więzieniu gestapowskim w okresie od [...] do [...]r., która to okoliczność jest bezspornie istotna dla oceny uprawnień kombatanckich skarżącego ze względu na regulację prawną, o której mowa w art.4 ust.1 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 z późn. zm.), wezwanie J.S. do przedstawienia dokładniejszych informacji i określenie swego stanowiska w tym zakresie było konieczne. Tymczasem organ nie podjął żadnej samodzielnej próby uwiarygodnienia tych twierdzeń , a także nie zwrócił się o to do skarżącego. Faktem jest, iż okoliczności umieszczenia skarżącego w więzieniu nie zostały przez niego sprecyzowane ani pod względem miejsca pobytu ani też co do przyczyn jego tam umieszczenia. Materiał dowodowy w postaci kilku pism, czy oświadczeń J.S. składanych organowi różni się, co do swojej treści . Można bowiem uznać zarówno, iż pobyt w okresie wskazanych [...] miesięcy traktowany jest przez skarżącego, jako odrębny rodzaj represji, jak też można uznać, iż miałby to być pobyt w ramach deportacji do robót przymusowych na terenie obozu pracy w miejscowości K. Rolą organu administracji jest dążyć do uzyskania najszerszych, możliwych informacji pozwalających na zgodne z prawem rozstrzygnięcie wniosku strony. Uznanie za niewiarygodne oświadczenia skarżącego bez wnikliwszego sprawdzenia zawartych w nich informacji stanowi o nienależytym wyjaśnieniu sprawy. Ocena materiału dowodowego zebranego w sprawie musi odpowiadać zasadom logiki i doświadczenia życiowego. Stwierdzenie, iż dowód w postaci oświadczeń strony jest sam w sposobie niewiarygodny przeczy wskazanym zasadom. Zeznania strony stanowią bowiem jeden z rodzajów dowodu, który może stanowić podstawę uznania jej żądania za słuszne. Czym innym natomiast jest uznanie, iż dowód w postaci oświadczeń strony postępowania administracyjnego jest nie wystarczający, co miało w istocie miejsce w sprawie poddanej kontroli sądowoadministracyjnej. W takim przypadku obowiązkiem organu, jak zauważa się wyżej, było wezwać skarżącego do podania wszelkich znanych mu okoliczności, które mogłyby pozwolić na sprecyzowanie jego informacji, a także uruchomić z urzędu postępowanie dowodowe umożliwiające ich potwierdzenie. Organ pozostawił jednak poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez skarżącego, a w konsekwencji pominął wyjaśnienie istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy zagadnień. W ponownym postępowaniu rolą Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych będzie dokonanie dokładnych ustaleń w zakresie czasu, miejsca i przyczyn pobytu skarżącego, które określał on jako umieszczenie w więzieniu gestapowskim. Dopiero po wyjaśnieniu tej okoliczności będzie możliwe rozstrzygnięcie, czy była to okoliczność, o której mowa w treści art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach, czy też pobyt ten mógłby mieć charakter represji wykraczających poza dyspozycję wskazanego aktu prawnego. W następstwie wskazanych ustaleń, organ będzie mógł określić, czy dalsze postępowanie dowodowe, zmierzające do uwiarygodnienia twierdzeń skarżącego będzie konieczne. Uznając zatem, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem uprawnień strony wynikających z zasady ogólnej postępowania administracyjnego, wyrażonej w przepisie art. 8 i art. 10 § 1 k.p.a , a nadto z uchybieniem przepisom art. 7 i art. 77 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o jej uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.