IV SA/Gl 573/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędziowie Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.), Protokolant Specjalista Magdalena Kurpis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2018 r. sprawy ze skargi H.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] r. Wójt Gminy G. ustalił, że pobrane przez H. F. zasiłki rodzinne wraz z dodatkami na dzieci: Z. F., J. F., M. F. oraz K. F. w łącznej kwocie 1234,50 złotych za okres od 1.05.2017 do 31.07.2017 r. były nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi. Jednocześnie zobowiązał wyżej wymienioną do zwrotu kwoty 1234,50 złotych łącznie z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, decyzją z dnia [...]r. w wyniku rozpoznania odwołania strony, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że ustalenia stanu przywołane w tezach uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji są prawidłowo udokumentowane. W związku z powyższym w ocenie organu odwoławczego organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił i wyliczył kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a obowiązek ich zwrotu, jaki został nałożony na stronę wynikał z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podniósł, że stronie wypłacono świadczenia rodzinne w okresie, za który w wyniku weryfikacji uprawnień w związku ze zmianą sytuacji dochodowej rodziny, świadczenia nie przysługiwały. Następnie organ przytoczył art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych. Wskazał, że decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] roku nr [...] uchylono decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...] roku nr [...] i orzeczono o uchyleniu decyzji z dnia [...] roku nr [...] przyznającej skarżącej łączną kwotę zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. Organ odwoławczy podniósł, że w tezach uzasadnienia decyzji z dnia [...]r. Kolegium Odwoławcze odniosło się do sytuacji dochodowej rodziny, która miała wpływ na uprawnienia do świadczeń rodzinnych w okresie od maja 2017 do 31 października 2017 roku (za ten okres świadczenia rodzinne nie przysługiwały). Następnie organ podniósł, że skoro zostały wypłacone świadczenia, to są one nienależnie pobrane i podlegają zwrotowi wraz ustawowymi odsetkami. Podkreślił, że organ administracji prowadzący postępowanie w przedmiotowej sprawie obowiązany jest w postępowaniu wyjaśniającym podejmować wszelkie kroki niezbędne w celu zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy oraz ma dokonać oceny, czy dana okoliczność została udowodniona i jaki ma wpływ na przyznane stronie uprawnienia. Dopiero ustalone w takich warunkach fakty stanowią materiał dowodowy niezbędny do wydania i poprawnego uzasadnienia decyzji administracyjnej. W rozstrzygnięciu organ administracji powinien wyjaśnić stronie zasadność przesłanek, którymi się kierował przy załatwianiu sprawy oraz wskazać fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Następnie organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne. Zastosował właściwe przepisy prawa i odpowiednio uzasadnił swoje stanowisko w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podniósł, że podzielił słuszność tych ustaleń i nie podzielił stanowiska zawartego w odwołaniu, iż strona nie znała sytuacji materialnej rodziny w związku z uzyskaniem dochodu przez męża z tytułu zawartej umowy o pracę. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca – reprezentowana przez pełnomocnika – podniosła zarzut naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 77 § 1, w zw. z art. 80 k.p.a. polegającego na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Zarzuciła również naruszenie przez organ przepisu prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 4 w zw. z art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez ich niezastosowanie oraz art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podnosząc powyższe zarzuty wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji ustalającą, że pobrane przez skarżącą zasiłki rodzinne wraz z dodatkami w łącznej kwocie 1234,50 złotych za okres od 1.05.2017 do 31.07.2017 r. były nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi. Wskazanym przez organ powodem rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] roku nr [...] uchylono decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...] roku nr [...] i orzeczono o uchyleniu decyzji z dnia [...] roku nr [...] przyznającej skarżącej łączną kwotę zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami w okresie od 1 listopada 2016 r. do 30 października 2017 r. Podnieść należało, że w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy nie zawarł własnych ustaleń dotyczących podstaw stwierdzenia, że świadczenia za wymieniony w decyzji okres były nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi. Przytoczył treść całego art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, bez sprecyzowania nawet tego, która z wymienionych w nim przesłanek uznania świadczeń za nienależnie pobrane, zaistniała w niniejszej sprawie. Organ odwoławczy uzasadniając rozstrzygnięcie podniósł, że "w tezach uzasadnienia decyzji z dnia [...]r. Kolegium Odwoławcze odniosło się do sytuacji dochodowej rodziny, która miała wpływ na uprawnienia do świadczeń rodzinnych w okresie od maja 2017 do 31 października 2017 roku (za ten okres świadczenia rodzinne nie przysługiwały)." Z powyższego przytoczenia wynika, że organ odwoławczy zawarł w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia odesłanie do motywów decyzji tego organu z dnia [...] roku i całkowicie pominął wskazanie ustaleń, które miały być dokonane na potrzeby rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. W decyzji nie zostały przez to wskazane okoliczności, które stanowiły podstawę stwierdzenia, że świadczenia za wymieniony w decyzji okres, były nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi. W konsekwencji tego - wskazanym w zaskarżonej decyzji powodem stwierdzenia, że świadczenia te zostały nienależnie pobrane, jest to, że decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r. orzeczono o uchyleniu decyzji z dnia [...] roku przyznającej skarżącej wyżej wymienione świadczenia. Jednakże okoliczność, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji istniała w obrocie decyzja SKO z dnia [...]roku, nie prowadziła do stwierdzenia, że wystąpiła przesłanka uznania świadczenia za nienależnie pobrane, określona w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż decyzja SKO z dnia [...]r. nie została wydana w wyniku wznowienia postępowania. (Na marginesie wskazać należało, że wymieniona w zaskarżonej decyzji, decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] roku, została uchylona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach). Natomiast co do wystąpienia innej spośród wymienionych w art. 30 ust. 2 tej ustawy, przesłanek uznania świadczenia za nienależnie pobrane, organ nie zawarł żadnych stwierdzeń w zaskarżonej decyzji. Co więcej – jak już była o tym mowa wyżej - przytoczył w całości art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie precyzując, która z wymienionych w nim przesłanek uznania świadczeń za nienależnie pobrane, zaistniała w niniejszej sprawie. Powyższe zaniechania organu odwoławczego zaistniały pomimo tego, że – jak sam podkreślił w zaskarżonej decyzji – "organ administracji prowadzący postępowanie w przedmiotowej sprawie obowiązany jest w postępowaniu wyjaśniającym podejmować wszelkie kroki niezbędne w celu zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy oraz ma dokonać oceny, czy dana okoliczność została udowodniona i jaki ma wpływ na przyznane stronie uprawnienia. Dopiero ustalone w takich warunkach fakty stanowią materiał dowodowy niezbędny do wydania i poprawnego uzasadnienia decyzji administracyjnej. W rozstrzygnięciu organ administracji powinien wyjaśnić stronie zasadność przesłanek, którymi się kierował przy załatwianiu sprawy oraz wskazać fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej". W podsumowaniu stwierdzić zatem należało, że organ odwoławczy pominął przeprowadzenie czynności niezbędnych do ustalenia okoliczności będących podstawą stwierdzeń w zakresie kwestii o kluczowym znaczeniu dla wydania rozstrzygnięcia. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie zgodności z prawem stwierdzić zatem należało, że organ odwoławczy dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem zaistniały podstawy do uwzględnienia skargi. Wobec tego – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. - Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję. W ramach ponownego rozpoznania sprawy organ ustali, czy w sprawie zaistniały okoliczności, stanowiące podstawę stwierdzenia, że świadczenia za wymieniony wyżej okres, były nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi. W razie pozytywnego stwierdzenia organ wskaże, która z wymienionych w art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przesłanek uznania świadczeń za nienależnie pobrane, zaistniała w niniejszej sprawie.