IV SA/Gl 576/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Adam Mikusiński (sprawozdawca) Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędzia NSA Szczepan Prax Protokolant starszy referent Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącego kwotę [...] zł /[...] złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; Decyzją z dnia [...] r. nr [...] nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R., działający z upoważnienia Rady Miejskiej w R., po rozpatrzeniu wniosku przyjętego w dniu [...] 2004 r., odmówił S. M. przyznania dodatku mieszkaniowego. Wskazana wyżej decyzja wydana została na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 7 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71, poz. 734 ze zm.), "rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28.12.2001 r. w sprawie dodatków mieszkaniowych (Dz. U. Nr 156 poz. 1817)" oraz uchwały Rady Miejskiej w R. z dnia [...] r. w sprawie upoważnienia Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. do wydawania decyzji administracyjnych. W uzasadnieniu organ administracyjny powołał się na okoliczność, iż w toku postępowania wyjaśniającego oraz przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskujący wraz z rodziną utrzymuje się z wynagrodzenia ze stosunku pracy w firmie "A J. R." w kwocie [...] zł. Opłaty za wynajmowany lokal mieszkalny stanowią kwotę [...] zł. Ponadto zauważono, że do opłat tych należało doliczyć opłaty za energię elektryczną oraz inne opłaty, w tym ratę z tytułu spłaty kredytu zaciągniętego na zakup samochodu. Mając to na uwadze zauważono, że wnioskujący i jego małżonka muszą posiadać jeszcze inne źródło niewskazane na potrzebę niniejszego postępowania administracyjnego. Uznano bowiem, że opisany stan majątkowy pozwolił stwierdzić rażące dysproporcje pomiędzy wykazanymi dochodami a faktycznym stanem majątkowym. W odwołaniu złożonym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., S. M. wyraził niezadowolenie z decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji powołując się na okoliczność, że jego pobory w miesiącach [...] i [...] pomniejszone były z tytułu choroby trwającej [...] dni. Podniósł dalej, że "do tej kwoty dostaję zasiłek rodzinny na dwoje dzieci." Oświadczył nadto, że raty z tytułu kredytu na zakup samochodu są spłacane przez jego rodziców, on sam zaś dorabia zbierając makulaturę, puszki, butelki i drobny złom. Odwołujący zauważył przy tym, że poprzednią decyzją przyznano mu dodatek mieszkaniowy, który zabezpieczał niezbędne wydatki z tytułu kosztów utrzymania mieszkania. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W ramach uzasadnienia tego rozstrzygnięcia organ orzekający przytoczył treść art. 7 ust. 1 i 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych podkreślając, iż organ właściwy do rozpoznania wniosku o dodatek mieszkaniowy może odmówić przyznania rzeczonego świadczenia, jeżeli w wyniku wywiadu środowiskowego ustali, że występuje rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy. Przepis ten stanowi zatem podstawę odmowy przyznania spornego świadczenia pomimo spełnienia przez zainteresowaną osobę kryteriów warunkujących jego otrzymanie. Mając powyższe na uwadze Kolegium wywiodło, że decyzja stanowiąca przedmiot odwołania nie narusza obowiązującego prawa, gdyż ustalona w toku przeprowadzonego postępowania okoliczność, że zaszła w tej sprawie rażąca dysproporcja między niskimi dochodami odwołującego a jego faktycznym stanem majątkowym dała podstawę do odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego. Ustosunkowując się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, organ orzekający wskazał, iż nie uzasadniają one uchylenia kwestionowanej decyzji ponieważ nie zmieniają faktu, że posiadanie samochodu osobowego i tym samym ponoszenie kosztów jego bieżącej eksploatacji, w tym paliwa, ubezpieczenia, rocznych przeglądów i w końcu spłaty rat kredytu, świadczy o wcześniej wspomnianej dysproporcji. Bez znaczenia są przy tym podniesione w odwołaniu okoliczności, że jakoby raty za samochód spłacają rodzice. Nie zostało to bowiem ujęte w deklaracji o dochodach ani wykazane w trakcie wywiadu środowiskowego. Podkreślono dalej, że samochód został nabyty w trakcie korzystania z dodatku mieszkaniowego, a więc w sytuacji gdy dochód rodziny był niski i nie mógł wystarczyć na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach S. M. zarzucił obu organom błędne ustalenie stanu faktycznego. W tych ramach odnotował, że posiadany przez niego samochód ma [...] lat i koszty jego utrzymania pokrywają rodzice. Pojazd ten służy do przywożenia produktów z gospodarstwa rolnego, niezbędnych do przeżycia, a dzięki którym skarżący nie korzysta z pomocy społecznej. Dodatkowo samochód jest wykorzystywany w pracy zawodowej S. M., jako że pracuje w różnych miastach na wielu placach budowy i zdarza się, że jednego dnia jest zmuszony do przemieszczania się celem wykonywania czynności zawodowych. Oświadczył dalej w skardze, iż wyzbycie się samochodu i reszty skromnego majątku sprawiłoby w niedługim czasie, że wraz z rodziną byłby zmuszony żyć na "marginesie społecznym" i korzystać z innych świadczeń pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Kolegium ponownie odwołało się do argumentacji podniesionej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wywodząc, iż skarżącemu prawidłowo odmówiono przyznania dodatku mieszkaniowego. Odnosząc się z kolei do okoliczności podniesionych przez skarżącego w treści skargi, Kolegium podniosło, że nie mają one wpływu na podjęte rozstrzygnięcie. Zaakcentowano, że w zastosowanym przepisie art. 7 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych mowa jest o rażącej dysproporcji między niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy bez względu na subiektywne przekonanie strony o celowości i słuszności posiadania danego majątku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd stwierdził, że naruszono w tej sprawie przepisy postępowania, co w konsekwencji mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. Zasady przyznawania świadczenia pieniężnego w postaci dodatku mieszkaniowego, obowiązujące w dacie wydania zaskarżonej decyzji, uregulowane zostały w ustawie z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71, poz. 734 ze zm.). Stosownie zatem do treści art. 17 ust. 1 przywołanej ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r., w latach 2003 i 2004 dodatek mieszkaniowy przysługiwał osobom, o których mowa w art. 2 ust. 1 tej ustawy, jeżeli średni miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego w okresie 3 miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego nie przekraczał 160% kwoty najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym lub 110% tej kwoty w gospodarstwie wieloosobowym, obowiązującej w dniu złożenia wniosku. W tym miejscu trzeba jednak podkreślić, iż na mocy art. 7 ust. 3 ustawy, organ właściwy do wydania decyzji w sprawie dodatku mieszkaniowego mógł odmówić przyznania rzeczonego świadczenia, jeżeli w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalił, że występuje rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji o dochodach gospodarstwa domowego a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, nieuzasadniająca przyznania pomocy finansowej na wydatki mieszkaniowe. Należy tu wyjaśnić, że pod pojęciem dysproporcji należy rozumieć "brak proporcji, symetrii, równowagi, brak harmonijnego stosunku między przedmiotami, zjawiskami, cechami występującymi łącznie, niewspółmierność, niesymetryczność" (patrz: Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom I, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r., s. 490). Dysproporcja wymieniona w cytowanym art. 7 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych powinna być nadto rażąca a zatem "dająca się łatwo stwierdzić, wyraźna, oczywista, niewątpliwa, bezsporna, bardzo duża" (tamże, tom III, s. 24). Mając na uwadze powyższe godzi się podnieść, że organ orzekający o przyznaniu spornego świadczenia upoważniony był do podjęcia rozstrzygnięcia odmownego wyłącznie w sytuacji, gdyby poczynione w toku postępowania administracyjnego ustalenia faktyczne wskazywały jednoznacznie, że sytuacja materialna, w tym wysokość wydatków zainteresowanej rodziny odbiegała w sposób wyraźny i nie budzący wątpliwości od deklarowanego rozmiaru jej dochodów. Decyzja taka powinna zatem zostać poprzedzona szczegółowym postępowaniem wyjaśniającym a nadto poparta wyczerpującym uzasadnieniem, zawierającym gruntowne i obszerne omówienie przesłanek stanowiących podstawę wyrażonego w jej treści stanowiska. Przedstawiony wyżej pogląd jest zgodny z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (patrz wyrok z dnia 13 lutego 2003 r., sygn. akt I SA 1684/02). Tymczasem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. oparło swą decyzję o stwierdzenie rażącej dysproporcji, sprowadzającej się do różnicy w ponoszonych przez skarżącego wydatkach i uzyskiwanych dochodach oraz do faktu posiadania przez niego samochodu osobowego. W ocenie sądu rozstrzygnięcie takie budzić może uzasadnione wątpliwości. Trzeba bowiem zaakcentować, że organ odwoławczy nie dokonał szczegółowych ustaleń w zakresie wysokości kosztów, jakie ponoszone były w związku z eksploatacją rzeczonego pojazdu. Przede wszystkim nie podjęto w tej sprawie żadnych działań zmierzających do wyjaśnienia okoliczności podniesionych przez skarżącego w treści odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, a dotyczących rzekomego finansowania przez jego rodziców spłaty rat z tytułu kredytu zaciągniętego na zakup samochodu. Organ odwoławczy nie ustosunkował się nadto do podnoszonej przez S. M. argumentacji, że sporny pojazd jest mu niezbędny w celu wykonywania pracy zawodowej. Nieuwzględnienie przywołanych wyjaśnień przy jednoczesnym braku podjęcia czynności zmierzających do ich weryfikacji rzutuje w sposób bezpośredni na wadliwość zaskarżonej decyzji. Treść oświadczenia złożonego w przedmiotowej kwestii przez skarżącego wskazuje bowiem, że posiadany samochód służyć może przede wszystkim realizacji elementarnego obowiązku "głowy rodziny" jakim niewątpliwie jest zdobywanie środków finansowych niezbędnych dla normalnej egzystencji całej rodziny. W tych ramach należało zatem dokonać weryfikacji oświadczenia skarżącego, szczególnie mając na uwadze jego miejsce zatrudnienia. Należało zatem zbadać, czy firma, w której skarżący jest zatrudniony, z uwagi na profil działalności wynikający w tej sprawie – niestety tylko i wyłącznie – z jej nazwy, tj. między innymi "[...]", nie posiada środków transportu, które mogłyby lub są wykorzystywane do transportowania pracowników do miejsca wykonywania ich pracy. Kolegium nie starało się nawet wyjaśnić jeszcze jednej okoliczności podnoszonej przez skarżącego, a to dotyczącej źródeł dochodów S. M. z tytułu zbieractwa. W tych ramach przyszło odnotować, że przynajmniej część transakcji dotyczących sprzedaży złomu czy makulatury winna być ewidencjonowana i dokumentowana. Organ odwoławczy nie podjął starań dla wyjaśnienia tej okoliczności sprowadzających się chociażby do wezwania skarżącego do złożenia jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego fakt zbieractwa złomu czy makulatury. Niezależnie do przytoczonych wyżej spostrzeżeń przyszło stwierdzić, że dokonując analizy materiału dowodowego zebranego w tej sprawie, ujawniła się wątpliwość co do słuszności kosztów utrzymania skarżącego przyjętych w treści decyzji. Nie ma bowiem wartości dowodowej notatka pracownika MOPS zatytułowana "analiza budżetu u Pana S. M. zam. R./ ul. [...] przy miesięcznym dochodzie [...]." Wartości tej nie posiada, jako że przytoczone tam zestawienie kosztów nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym nota bene sprowadzającym się w gruncie rzeczy do zawiadomienia MPGM Sp. z o.o. z dnia [...] 2004 r. o zmianie opłat czynszowych. Wykazane wyżej wątpliwości wymagają wyjaśnienia, tym bardziej, że skarżący korzystał już wcześniej z dodatku mieszkaniowego, który został mu przyznany w oparciu o kryteria ustawowe. Sąd nie miał w tej sprawie możliwości zestawienia okoliczności, które dały wówczas podstawę do przyznania świadczenia z obecnie warunkującymi jego przyznanie. Z materiału dowodowego nie wynika bowiem w jakim zakresie sytuacja skarżącego uległa zmianie od daty gdy przyznano mu tego rodzaju świadczenie. Przedstawione powyżej zagadnienia nie zostały należycie wyjaśnione przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., co zdaniem sądu stanowi naruszenie uregulowań zawartych w art. 7 oraz art. 77 § 1 K.p.a. Rzeczone uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy gdyż brak dokładnych ustaleń w powyższym zakresie mógł spowodować nieuzasadnioną odmowę przyznania dodatku mieszkaniowego. Dopiero bowiem wyjaśnienie powyższych okoliczności umożliwi dokonanie prawidłowej oceny co do możliwości odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia na podstawie art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 132 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) dalej w skrócie: P.p.s.a, orzekł jak w sentencji wyroku. Z uwagi na to, że zaskarżona decyzja dotyczyła odmowy przyznania świadczenia, a więc nie była to decyzja, która korzystałaby z przymiotu wykonalności, sąd nie orzekł w tej sprawie o tym, czy i w jakim zakresie nie może ona być wykonana (art. 152 P.p.s.a.). Sąd orzekł nadto o zasądzeniu na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego w kwocie [...] zł, działając na podstawie art. 200 P.p.s.a.