IV SA/Gl 577/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Protokolant Specjalista Ewa Pasiek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2017 r. sprawy ze skargi D.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Prezydent Miasta G. decyzją z [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 2 pkt 7, 10, 11, art. 9 ust. 1 i 2, art. 10, art. 12 ust. 1 i 2, art. 19 ust. 1 oraz art. 23 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r. poz. 169) oraz art. 104 i art. 110 Kodeksu postępowania administracyjnego uznał za nienależnie pobrane świadczenia przyznane decyzją z [...] r. w formie świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. S. w kwocie 2800,00 zł za okres od 1 marca 2015 r. do 30 września 2015 r. Nadto organ ten orzekł o obowiązku zwrotu wskazanej kwoty wraz z odsetkami. Decyzja ta została doręczona przedstawicielowi ustawowemu osoby uprawnionej, a mianowicie D. S.. W uzasadnieniu decyzji organ ten wskazał, że w momencie ubiegania się o wskazane świadczenie osoba uprawniona spełniała prawem przewidziane wymogi, jednakże osoba zobowiązana do świadczeń alimentacyjnych zmarła [...] r. i z tym dniem upadło również prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Pobieranie przedmiotowego świadczenia po śmierci osoby zobowiązanej wyczerpało przesłankę pobrania nienależnego świadczenia. Z decyzją tą nie zgodziła się D. S., która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. i wystąpiła w nim o uchylenie obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podkreśliła, że ojciec jej syna nie interesował się nim i zanim się urodził wyjechał do N. Ponadto podała, że kiedy w 2014 r. ubiegała się o świadczenie komornik przekazał jej informację, że ojciec dziecka żyje, a w październiku 2014 r, uzyskała informację, że zmarł i niezwłocznie przekazała ją do organu pomocy społecznej, który dopiero po 1,5 roku podjął działania, czym naraził ją na wyższe odsetki. Uznała nakaz zwrotu za krzywdzący, gdyż o śmierci zobowiązanego nie wiedziała, nadto zaznaczyła że nie otrzymuje żadnych świadczeń na syna. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ ten przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przybliżyło stan faktyczny w sprawie. Podkreślono, że wyczerpana została przesłanka pobrania nienależnego świadczenia przewidziana treścią art. 2 pkt 7 lit. a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przywołano następnie treść art. 23 ust. 1 ust. 5 do 7 powyższej ustawy i zaakcentowano, że osoba, która pobrała nienależne świadczenie obowiązana jest do ich zwrotu. W końcowej części uzasadnienia organ odniósł się do wniosku o umorzenie ciążących na stronie należności i wskazał, że w tym zakresie winno zostać uruchomione odrębne postępowanie. Z decyzją tą nie zgodziła się D.S., która wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej wystąpiła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przyznanie kosztów postępowania sądowego. W motywach skargi podkreśliła, że o śmierci zobowiązanego dowiedziała się w październiku 2015 r. od komornika sądowego. Z ojcem dziecka nie utrzymywała kontaktu, gdyż ten przebywał w N., a ponadto miał odebrane prawa rodzicielskie. Podała także, że w maju 2017 r. syn otrzymał rentę po zmarłym ojcu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) wykazała bowiem, iż rozstrzygnięcie stanowiące jej przedmiot odpowiada wymogom prawa. Na wstępie niniejszych rozważań należy zauważyć, że stan faktyczny w sprawie jest czytelny i prawidłowo ustalony przez organy administracji publicznej. Mocą decyzji organu administracji publicznej pierwszej instancji z [...]r. przyznano osobie uprawnionej M. S. reprezentowanemu przez D. S. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2014 r. do 30 września 2015 r. w wysokości 400 zł miesięcznie. Natomiast [...] r. zmarł M.J. czyli osoba zobowiązana do uiszczania świadczeń alimentacyjnych. Wskazana okoliczność wynika z odpisu skróconego aktu zgonu zalegającego w aktach sprawy. Skarżąca w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji poinformowała, że o śmierci osoby zobowiązanej dowiedziała się dopiero w październiku 2015 r. Przedstawiony stan faktyczny legł u podstaw uruchomienia przez Prezydenta Miasta G. postępowania zmierzającego do uznania za nienależnie pobrane świadczenia alimentacyjne i do zwrotu tych świadczeń. W tej sytuacji rozważenia wymaga stan normatywny mający zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Stosownie do postanowień art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów za nienależnie pobrane świadczenia uznaje się świadczenia z funduszu alimentacyjnego: wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów, wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję, wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 9 ust. 4b. Z kolei zgodnie z art. 23 tej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f i g, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Podkreślić należy, że należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń stała się ostateczna. Z kolei decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń nie jest wydawana, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Przedstawiony powyżej stan normatywny jest czytelny, ponieważ sytuacja faktyczna, która wystąpiła w rozpoznawanej sprawie wyczerpuje treść normy prawnej zawartej w art. 2 pkt 7 lit. a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z nim za świadczenia nienależnie pobrane z funduszu alimentacyjnego uznaje się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Śmierć osoby zobowiązanej do wypłaty alimentów wyczerpuje znamiona przesłanek przewidzianych w przywołanym przepisie, a tym samym począwszy od 1 marca 2015 r. uprawnienie do pobierania alimentów przez M. S. wygasło, a to oznacza, że także wygasło prawo do pobierania przedmiotowego świadczenia. Następstwem poczynionych ustaleń jest stwierdzenie, że w rozpoznawanej sprawie nie występują przesłanki negatywne uruchomienia postępowania administracyjnego zmierzającego do żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, ponieważ nie upłynęło 10 lat od dnia wypłaty przedmiotowych świadczeń oraz nie upłynął okres trzech lat od dnia wydania decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń i uzyskaniu przez nią statusu decyzji ostatecznej. Mając w polu widzenia treść art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nakazujący zwrócić nienależnie pobrane świadczenie alimentacyjne, organy administracji publicznej zasadnie uruchomiły postępowanie zmierzające do żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Tym samym zarzuty skarżącej podnoszone w odwołaniu i w skardze do tutejszego Sądu nie mogą zostać uwzględnione. Skarżąca w skardze akcentuje, że postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń uruchomione zostało po upływie znacznego okresu, od momentu, w którym organ administracji dowiedział się o zaistniałej sytuacji i to spowodowało, że znacznie wzrosła kwota odsetek żądanych przez wskazany organ. Podniesiony zarzut uznać należy za poprawny, jednakże takie jego zakwalifikowanie nie daje podstaw do uwzględnienia wniesionej skargi. Przepisy art. 23 przedmiotowej ustawy są w tym zakresie jednoznaczne, otóż odsetki liczone są od dnia wypłaty nienależnych świadczeń, zatem w tym zakresie organ nie mógł przyjąć innego rozstrzygnięcia. Nie oznacza to wszakże, że skarżąca będzie musiała uiścić całość naliczonych odsetek, ponieważ w art. 23 ust. 5 przedmiotowej ustawy przewiduje się możliwość wystąpienia przez osobę zobowiązaną do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia do organu administracji z żądaniem umorzenia naliczonych odsetek. Przyjdzie podkreślić, że wymaga to uruchomienia odrębnego postępowania, które będzie możliwe po prawomocnym zakończeniu niniejszego postępowania administracyjnego. Upływ znacznego okresu od powzięcia przez organ administracji informacji o pobraniu nienależnego świadczenia, a uruchomieniem postępowania w zakresie zwrotu daje podstawy do domagania się umorzenia naliczonych odsetek. Jednocześnie podkreślić należy, że uruchomienie tego postępowania wymaga złożenia stosownego wniosku i podjęcia przez uprawniony organ rozstrzygnięcia w ramach odrębnie prowadzonego postępowania administracyjnego. Oznacza to, że w ramach niniejszego postępowania organy administracji publicznej nie mogły się wypowiedzieć w tym zakresie, a tutejszy Sąd nie jest uprawniony do zajęcia formalnego stanowiska, a tym bardziej okoliczność ta nie mogła stanowić podstawy do uwzględnienia wniesionej skargi. Na marginesie niniejszych rozważań przyjdzie dostrzec, że sytuacja faktyczna osoby uprawnionej do świadczenia alimentacyjnego uległa zmianie, ponieważ jak podała to skarżąca otrzymuje on świadczenie rentowe po zmarłym ojcu. Zatem dysponuje środkami finansowymi, które winny umożliwić mu przynajmniej częściowe zwrócenie nienależnie pobranego świadczenia alimentacyjnego. Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 wyżej wymienionej ustawy należało skargę oddalić.