IV SA/Gl 58/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B.K. na postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 25 stycznia 2012 r. B.K. złożył do Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy sporządzony na urzędowym formularzu "PPF", w którym określił, iż domaga się ustanowienia radcy prawnego lub adwokata . W uzasadnieniu swojego żądania wywiódł, że w aktach sprawy znajduje się dokumentacja lekarska potwierdzająca jego dolegliwości i konieczność zażywania leków powodujących utratę równowagi oraz zaniki pamięci. Stanowiło to powód niezłożenia przez niego w terminie wniosku o sporządzenie uzasadnienia do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zapadłego w dniu 12 stycznia 2012 r. syg. akt IV SA/Gl 58/11. W części formularza dotyczącego stanu rodzinnego, majątku i dochodów wskazał, iż jest żonaty (żona- G.K.), posiada mieszkanie o pow. [...] m.kw., nieruchomość rolną o pow. [...] m.kw. oraz [...] letni domek uzyskany w wyniku spadkobrania po rodzicach. Na dochody rodziny skład się emerytura pobierana przez żonę w wysokości [...] zł oraz jego emerytura w wysokości [...] zł. (razem dochód małżonków stanowi kwotę [...] zł.). Podkreślił również, iż oboje z żoną są osobami schorowanymi, znaczną część dochodów przeznaczają na leki, zaś resztę na utrzymanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Na wstępie należy zaznaczyć, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Podkreślić trzeba, iż celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, a zatem wszyscy obywatele. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych wskazanych w art. 84 Konstytucji, czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214 (por. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2005 - LEX). Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przyznanie prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przedmiotem wniosku B.K. było przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienia pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata. Zasady przyznawania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym określa przepis art. 246. § 1 pkt. 2 p.p.s.a., uzależniając je od wykazania, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. B.K., co nie pozostaje bez znaczenia dla przedmiotowej sprawy, występując o przyznanie prawa pomocy w formie wskazanej we wniosku miał na uwadze głównie to, aby, po ewentualnym uwzględnieniu przez Sąd jego żądania przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 stycznia 20102 r. syg. akt IV SA/Gl 58/11, oddalającego skargę na postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] stwierdzające uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, profesjonalny pełnomocnik mógł sporządzić skargę kasacyjną i reprezentować go w dalszym postępowaniu. W myśl art. 175 § 1 p.p.s.a., ze względu na obowiązujący w tym względzie przymus adwokacki, skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego. Analiza postanowień art. 245 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. prowadzi do wniosku, iż rozstrzygnięcie w kwestii przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym pozostaje w sferze uznania Sądu, przy czym podstawową dyrektywą kierunkową, jaką Sąd powinien brać pod uwagę podejmując w tej materii decyzję, jest problem wykazania przez wnioskodawcę, iż nie może on ponieść pełnych kosztów postępowania ze względu na uszczerbek dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodowy, jak należy wywieść z treści art. 246. § 1 pkt. 2 p.p.s.a., w zakresie wykazania, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy, ciąży na wnioskodawcy. Termin "wykazać" użyty przez ustawodawcę w przywołanym przepisie, oznacza udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r., s. 805). Wnioskodawca powinien więc wskazać takie okoliczności oraz dowody na ich poparcie, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania mu prawa pomocy. Sąd z kolei nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane pomimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu, wykazana przez B.K. sytuacja dochodowa oraz jego stan majątkowy nie dają podstaw do przyjęcia tezy, iż znajduje się o0n w ciężkiej sytuacji materialnej i nie może ponieść pełnych kosztów postępowania ze względu na uszczerbek dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wedle informacji oświadczeń zawartych w urzędowym formularzu "PPF" r. jego dochody wraz z małżonką z tytułu pobieranych emerytur wynoszą [...] zł.. Ponadto, jest on właścicielem mieszkania o pow. [...] m.kw., nieruchomości rolnej o pow. [...] m.kw. oraz domku o nieokreślonej wartości. Podaje również, iż oboje z żoną są osobami schorowanymi i w związku z tym znaczną część dochodów przeznaczają na leki, przy czym brak jest informacji co do kosztów z tym związanych. W konsekwencji tego nie zachodzi przesłanka określona w art. 246. § 1 pkt. 2 p.p.s.a. uzasadniająca przyznanie mu prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił wniosek skarżącego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.