IV SA/Gl 586/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2016 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...]r. Prezydent Miasta R. na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o pomocy" odmówił K. B. umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej – D.B. - świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do zwrotu których strona została zobowiązana sześcioma decyzjami tego organu opiewającymi łącznie na kwotę 20.700 zł łącznie z ustawowymi odsetkami. We wniosku o umorzenie dłużnik alimentacyjny kwestionował swoje ojcostwo względem osoby uprawnionej, a nadto powołał się na zły stan zdrowia oraz ciężką sytuację materialną. Organ orzekający ustalił, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest zaliczony do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności na okres do 30. IV. 2018 r. ze wskazaniem zatrudnienia w warunkach pracy chronionej. Utrzymuje się z zasiłku stałego i dodatku mieszkaniowego, a łączny dochód wynosi 557,14 zł. Dłużnik nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy i nie współpracuje z Klubem Integracji Społecznej. Odmawiając uwzględnienia wniosku organ wskazał, że powstanie zadłużenia oraz obowiązek jego uregulowania jest następstwem niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego wnioskodawcy wobec własnego dziecka oraz bezskuteczności egzekucji. Fakt wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie zwalnia go z obowiązku alimentacji i powinien się liczyć z koniecznością spłaty powstałego zadłużenia. Dlatego też dłużnik winien podjąć wszelkie starania w celu poprawy swojej sytuacji finansowej celem wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego i zwrotu wypłaconych świadczeń. Ponieważ w interesie społecznym leży, aby wypłacone świadczenia zostały zwrócone, to instytucję umorzenia należności należy stosować wyjątkowo. Tymczasem organ orzekający o stopniu niepełnosprawności ocenił sytuację zdrowotną wnioskodawcy stwierdzając, że umożliwia mu ona wykonywanie pracy zawodowej, aczkolwiek w warunkach pracy chronionej. Tym samym jego możliwości zarobkowe nie mogą być utożsamiane z wysokością zasiłku stałego przyznanego z pomocy społecznej. Sytuacja strony jest trudna, ale nie wyjątkowa, czyli taka, która w sposób trwały uniemożliwiałaby podjęcie starań zmierzających do jej poprawy. Nie można natomiast premiować postawy przejawiającej się brakiem aktywności w tym zakresie. Orzeczenie o niepełnosprawności jest czasowe i przy wieku strony istnieje szansa na spłatę przedmiotowych należności. W odwołaniu wnioskodawca głównie podważał zasadność obciążenia go obowiązkiem alimentacyjnym w kontekście jego ojcostwa, jak również przytoczył okoliczności dotyczące jest stanu zdrowotnego i majątkowego Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję I instancji, całkowicie podzielając jej ustalenia i wnioski. Kolegium wyjaśniło, że decyzja podjęta po podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy jest wydawana w ranach uznania administracyjnego, którego granice w tej sprawie nie zostały przekroczone. Należy bowiem podzielić stanowisko organu podstawowego stopnia, że obecnej niewypłacalności skarżącego nie można uznać za definitywnie utrwaloną. Nie można wykluczyć, że w przyszłości będzie mógł on podjąć działania pozwalające na rozpoczęcie spłaty zadłużenia. Natomiast gdy taka możliwość się nie pojawi, to skarżący będzie miał prawo do ponownego ubiegania się o umorzenie przedmiotowych należności. Kolegium poinformowało go także o innych formach ulgi wymienionych w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K.B. powtórzył kwestie poruszone w odwołaniu. Natomiast w piśmie procesowym z dnia 27 stycznia 2016 r., sporządzonym po przyznaniu mu prawa pomocy, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji I instancji. W piśmie tym przedstawiono zarzut naruszenia art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy oraz art. 80 i 107 § 3 kpa. Zdaniem skarżącego organy błędnie kierowały się potencjalną możliwością zmiany jego sytuacji w przyszłości, podczas gdy w świetle art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy chodzi o stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji. Zarzucił również, że jego stan zdrowia nie został właściwie oceniony, podkreślając fakt regularnego wydawania orzeczeń o niepełnosprawności na czas określony. Przyznał jednocześnie, że dotychczas nie podjął skutecznych działań podważających jego ojcostwo i istnienie obowiązku alimentacyjnego. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy postulował jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja spełnia wymogi legalności, a tylko pod tym względem odbywa się sądowa kontrola działalności administracji publicznej (art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych – j.t. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647). Kwestia istnienia obowiązku zwrotu przez skarżącego przedmiotowych należności nie może być rozważana w ramach niniejszego postępowania, gdyż została ona rozstrzygnięta ostatecznymi decyzjami wymienionymi w obecnie kontrolowanych decyzjach. Dlatego też bezskuteczne są wywody skarżącego kwestionującego swoje ojcostwo w stosunku do osoby uprawnionej do alimentacji, a w konsekwencji i zasadność nałożonego na niego zobowiązania alimentacyjnego oraz zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Natomiast organy trafnie rozpatrzyły sprawę na gruncie art. 30 ustawy o pomocy. Ponieważ egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego była bezskuteczna, to wniosek o umorzenie należności podlegał ocenie wyłącznie w świetle ustępu drugiego tego artykułu, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może dokonać takiego umorzenia uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną dłużnika. Z tej normy prawnej wynika wprost, że rozstrzygnięcie o umorzeniu ma charakter fakultatywny i jest wydawane w ramach uznania administracyjnego. Kontrola sądowa tego rodzaju decyzji ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy w danym przypadku granice uznania nie zostały przekroczone. O ile zatem stanowisko organu orzekającego oparte jest na prawidłowych ustaleniach stanu faktycznego, odnosi się do przesłanek ustawowych i jest przekonujące z punktu widzenia logicznego rozumowania oraz zasad doświadczenia życiowego, to podważanie takiego typu decyzji w trybie skargi sądowej musi być uznane za bezskuteczne. Taka właśnie sytuacja występuje w niniejszej sprawie. Mianowicie organ I instancji wyjaśnił istotne okoliczności odnoszące się do sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego, który nie zakwestionował, ani w odwołaniu, ani w skardze, konkretnych ustaleń tego organu, mających odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Wbrew natomiast poglądowi wyrażonemu dopiero w piśmie procesowym z dnia 27 stycznia 2016 r., w ramach oceny przesłanek z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy dopuszczalne jest, a nawet konieczne, uwzględnienie potencjalnych możliwości dłużnika poprawy swojej sytuacji dochodowej. Należności z funduszu alimentacyjnego pochodzą ze środków publicznych, w związku z czym na organach spoczywa obowiązek szczególnej dbałości o to, by były one racjonalnie wydatkowane, również w aspekcie odzyskiwania należności dłużników. Ponieważ chodzi o zastępcze realizowanie obowiązku alimentacyjnego, to umorzenie należności dłużników winno być stosowane wyjątkowo, w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Raz umorzona należność nie może być bowiem ponownie dochodzona od dłużnika mimo ewentualnej, nawet znacznej, poprawy jego sytuacji materialnej. Dlatego też stosowanie omawianej instytucji prawnej musi odbywać się ostrożnie z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy, obejmujących również prognozę co do możliwości płatniczych dłużnika w przyszłości. Oczywiście nie chodzi tutaj o możliwości abstrakcyjne lecz wynikające z ustaleń dotyczących aktualnego stanu rzeczy. Jeżeli więc organy ustaliły, że skarżący będący w wieku aktywności zawodowej zaliczony jest co prawda do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, ale jedynie na czas określony i ze stwierdzoną zdolnością do pracy w warunkach chronionych, to miały postawy do wnioskowania, że może on poprawić swoją sytuację dochodową. Wymaga to jednak także aktywności z jego strony, której w żaden sposób nie wykazuje, nawet przez zarejestrowanie się w urzędzie pracy. Skarżący w toku postępowania administracyjnego nie podważył powyższych ustaleń, które wynikają m.in. z orzeczenia o niepełnosprawności. Obecne wskazywanie na gorszy stan zdrowia należy więc uznać za bezskuteczną polemikę z tymi ustaleniami. W kwestii zdolności do pracy bez znaczenia jest przy tym, że już wcześniej były wydawane czasowe orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Chybione jest nadto powoływanie się na wymieniony z powyższym piśmie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wydany był w odmiennym stanie faktycznym, w którym ciężką sytuację strony rzeczywiści można było uznać za utrwaloną, a więc pozwalającą na wniosek, że także w przyszłości odzyskanie należności nie będzie możliwe. Akcentowanie przez skarżącego kwestii ojcostwa sugeruje też, że nie zamierza podejmować działań nakierowanych na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego, co nie może stanowić podstawy do stosowania ulg w spłacie przedmiotowych należności. W świetle podniesionych okoliczności nie można skutecznie zakwestionować uznaniowego stanowiska organu administracyjnego, według którego aktualna sytuacja skarżącego nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o umorzenie omawianych należności. Dlatego też z mocy art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) orzeczono, jak w sentencji.