IV SA/Gl 594/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia NSA Wiesław Morys Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2009 r. sprawy ze skargi K. H. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie powołania do zasadniczej służby wojskowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w M. z dnia [...] r. seria [...] nr [...], a także uchyla decyzje Wojskowego Komendanta Uzupełnień w M. z dnia [...] r. nr [...] oraz z dnia [...] r. nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Wojskowy Komendant Uzupełnień w M., działając na podstawie art. 60 ust. 1, art. 100 ust. 1 i 3 i art. 101a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, wydał kartę powołania Seria A nr [...] kierującą K.H. do odbycia zasadniczej służby wojskowej w S. z terminem stawiennictwa w dniu [...]. Pismem z dnia [...] (data wpływu) złożonym w Wojskowej Komendzie Uzupełnień w M. a skierowanym do Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. K.H. wniósł o wycofanie karty powołania. Powyższe uzasadnił ubieganiem się o przyjęcie do Wyższej Szkoły Bankowej w C. Podniósł, że ze względu na trudną sytuację rodzinną, pochodzi z rodziny wielodzietnej, nie był w stanie podjąć w roku ubiegłym nauki na studiach, dlatego podjął pracę w banku z warunkiem, że w tym roku podejmie studia. Decyzją z dnia [...] nr [...], działając na podstawie art. 42 ust. 1 w zw. z art. 39 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony RP (Dz. U. z 2004r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.) Wojskowy Komendant Uzupełnień w M. postanowił nie udzielić K.H., na jego wniosek z dnia [...] odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na pobieranie nauki w szkole. Ponadto decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 42 ust. 1 w zw. z art. 39 ust. 3 i 5 ustawy o powszechnym obowiązku obrony ten sam organ orzekł o nieudzielaniu K.H. odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na ważne sprawy osobiste i rodzinne. Następnie, po rozpatrzeniu odwołania K.H. z dnia [...], Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy decyzję – kartę powołania. W podstawie prawnej organ podał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm., w skrócie k.p.a.) oraz art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony RP. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy podał, że Wojskowy Komendant Uzupełnień w M. rozpoznał wnioski poborowego w części dotyczącej udzielenia odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na ważne sprawy osobiste i rodzinne oraz ze względu na pobieranie nauki w szkole wydając negatywne decyzje z dnia [...] nr [...] i nr [...]. Dalej w oparciu o analizę akt stwierdził, iż poborowy K. H. korzystał w okresie od [...] do [...] z odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na pobieranie nauki oraz w okresie od [...] do [...] ze względu na ważne sprawy osobiste. Wyjaśnił, że z odroczenia ze względu na ważne sprawy osobiste korzysta się tylko jeden raz na okres od trzech do dwunastu miesięcy, zatem Wojskowy Komendant Uzupełnień w M. nie mógł pozytywnie rozpoznać wniosku o udzielenia odroczenia na tej podstawie. Odnosząc się do podjęcia przez poborowego nauki w szkole organ przywołał treść art. 39 ust. 1 pkt 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony zaznaczając, że poborowemu na jego udokumentowany wniosek udziela się odroczenia ze względu na pobieranie nauki w szkole, jeżeli jest on studentem – na czas pobierania tej nauki. Ponadto wskazał, że rozporządzenie z dnia 31.05.2006 r. (Dz. U. Nr 118, poz. 800) w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej określa warunki i tryb udzielania odroczeń, a także dokumenty jakie należy dołączyć do wniosku o udzielenie odroczenia. Następnie odwołując się do art. 45 cyt. ustawy wskazał, że poborowych, którzy zostali uznani za zdolnych do służby wojskowej, jak też nie korzystających z jej odroczenia, wojskowy komendant uzupełnień przeznacza, a w konsekwencji czego powołuje do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Zatem skoro K.H., posiada ustaloną kategorię zdrowia "A" – zdolny do służby wojskowej, obecnie nie korzysta z odroczenia zasadniczej służby wojskowej organ nie znalazł podstaw do podważenia decyzji – karty powołania wydanej przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień w M. Powyższą decyzję K.H. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wnosząc o wycofanie karty powołania. Podniósł, iż bardzo zależy mu na dalszej edukacji, której nie mógł wcześniej rozpocząć, z przyczyn materialnych. Obecnie pracuje, zaś od studiów zależy jego przyszłość zawodowa. Nadto wskazał, że zaświadczenie o przyjęciu na Wyższe Studia Bankowości w C. znajduje się w WKU w M. W odpowiedzi na skargę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Nadto zaznaczył, że organ I instancji rozpatrując wniosek o odroczenie zasadniczej służby wojskowej zawarty w piśmie z dnia [...] stanowiącym odwołanie od decyzji – karty powołania wydał decyzje o nieudzielaniu odroczenia, od których skarżący nie złożył odwołań. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) Ponadto wskazać należy, iż zgodnie z art. 134 tej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd bierze zatem pod uwagę każde naruszenie prawa, także to niekwestionowane przez skarżącego. W ramach kontroli zgodności z prawem wydawanych przez organy administracji rozstrzygnięć sądy administracyjne oceniają zgodność działania tych organów z przepisami procedury jak również prawidłowość zastosowania prawa materialnego. Dokonując oceny zasadności wniesionej przez K.H. skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga ta ma usprawiedliwione podstawy, gdyż postępowanie w sprawie przeprowadzono wadliwie, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie było powołanie skarżącego do czynnej służby wojskowej. Zgodnie z art. 60 ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2004r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.) powołanie do czynnej służby wojskowej następuje między innymi za pomocą karty powołania. Od decyzji o powołaniu do czynnej służby wojskowej służy powołanemu odwołanie do szefa wojewódzkiego sztabu wojskowego, składane za pośrednictwem wojskowego komendanta uzupełnień (art. 60 ust. 2a cyt. ustawy). Stosownie do art. 83. ust. 1 wskazanej ustawy do odbycia zasadniczej służby wojskowej powołuje się poborowych przeznaczonych stosownie do art. 45 do tej służby. Jednocześnie ustawodawca w art. 39 cyt. ustawy przewidział możliwość odroczenia zasadniczej służby wojskowej, którego udziela się na udokumentowany wniosek poborowego. Postępowanie w tym przedmiocie prowadzi wojskowy komendant uzupełnień (art. 42 cyt. ustawy). Z powyższych przepisów wynika, iż do odbycia zasadniczej służby wojskowej może zostać powołany poborowy uznany za zdolnego do odbycia tej służby, który jednocześnie nie korzysta z odroczenia służby. Powracając na grunt niniejszej sprawy wskazać przyjdzie, że w dniu [...] Wojskowy Komendant Uzupełnień w M. wydał i wręczył poborowemu K.H. kartę powołania. Jednakowoż, jak wynika z akt administracyjnych sprawy, w tym samym dniu, tj. [...] skarżący złożył w Wojskowej Komendzie Uzupełnień w M. na sformalizowanym druku oświadczenie, w którym, poza danymi dotyczącymi między innymi zdolności do odbywania zasadniczej służby wojskowej, podał, że ubiega się o odroczenie zasadniczej służby wojskowej ze względu na rozpoczęcie studiów w miesiącu październiku. Składając przedmiotowe oświadczenie skarżący w istocie zmierzał do spowodowania wszczęcia postępowania we wskazanym zakresie. Oświadczenie to powinno było zatem w pierwszej kolejności skutkować prowadzeniem postępowania w kierunku odroczenia zasadniczej służby wojskowej na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Zgodnie z brzmieniem wskazanego przepisu poborowemu na jego udokumentowany wniosek udziela się odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na pobieranie nauki w szkole wyższej, jeżeli jest on studentem, na czas pobierania tej nauki. W przypadku wystąpienia przesłanki określonej w art. 39 ust. 1 pkt 4 organ jest zobowiązany wydać decyzję o odroczeniu zasadniczej służby wojskowej nawet wówczas gdyby miało to być kolejne odroczenie (przesłanka ta nie jest bowiem uwarunkowana ograniczeniami określonymi w ust. 4 oraz ust. 5 omawianego przepisu). Wojskowy Komendant Uzupełnień w M. winien był podjąć czynności zmierzające do załatwienia sformułowanego we wskazanym oświadczeniu wniosku o odroczenie zasadniczej służby wojskowej oraz wezwać poborowego do jego udokumentowania wyznaczając w tym celu określony termin. Po myśli § 5 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 2006r. w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej (Dz. U. Nr 118, poz. 800) udokumentowanie wniosku o odroczenie zasadniczej służby wymaga dołączenia zaświadczenie rektora szkoły wyższej albo dyrektora szkoły lub zakładu kształcenia nauczycieli. Tymczasem organ ten nie podjął jakichkolwiek czynności w przedmiotowym zakresie wydał natomiast kartę powołania. W tej sytuacji należało stwierdzić, że wydanie karty powołania bez uprzedniego rozpoznania sprawy odroczenia zasadniczej służby wojskowej było przedwczesne, a więc wadliwe. Z podanych przyczyn zaskarżone rozstrzygnięcie utrzymujące w mocy kartę powołania jak również decyzja-karta powołania nie mogły się ostać. Z podanych wyżej powodów za błędne należało uznać wydanie decyzji z dnia [...] nr [...] oraz [...] w sprawie odroczenia zasadniczej służby wojskowej w oparciu o pismo skarżącego z dnia [...] stanowiące odwołanie od decyzji – karty powołania. Taka sytuacja byłaby możliwa tylko wówczas, gdyby dopiero na etapie odwołania od decyzji - karty powołania strona wskazała na okoliczności stanowiące podstawę do odroczenia zasadniczej służby wojskowej. Wówczas organ odwoławczy, na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. byłby zobowiązany do zawieszenia postępowania do czasu uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, bowiem pomiędzy decyzją w przedmiocie odroczenia zasadniczej służby wojskowej a rozpoznaniem odwołania od decyzji – powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej zachodziłby związek przyczynowy tego rodzaju, że wynik tego pierwszego postępowania miałby wpływ na wydanie decyzji w postępowaniu odwoławczym. Tymczasem, jak wyżej wskazano, wniosek o odroczenie zasadniczej służby wojskowej został zawarty już w oświadczeniu z dnia [...]. Okoliczność ta stanowiła natomiast przeszkodę do wydania decyzji - karty powołania do czasu ostatecznego zakończenia sprawy wszczętej na skutek wskazanego wniosku. Przyjdzie dodatkowo zauważyć, że organ odwoławczy w dniu [...] wydał zaskarżoną decyzję (doręczoną stronie [...]) pomimo, iż nie upłynął jeszcze nawet termin do wniesienia odwołania od decyzji wydanych przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień w M. w dniu [...] nr [...] oraz nr [...] o odmowie odroczenia zasadniczej służby wojskowej (w aktach brak dowodu doręczenia tych decyzji stronie). Ponadto z akt nie wynika, aby Wojskowy Komendant Uzupełnień w M. przed wydaniem wskazanych decyzji powiadomił stronę o wszczęciu postępowania w sprawie odroczenia zasadniczej służby wojskowej, co wydaje się być zasadne zważywszy na okoliczność, iż pismo z dnia [...] zostało złożone w związku z wydaniem decyzji – karty powołania, w którym strona domagała się jej cofnięcia. Z akt nie wynika również, aby organ przed wydaniem decyzji o odmowie odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na pobieranie nauki w szkole wezwał stronę do przedłożenia dokumentu o jakim mowa w § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 2006r. w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej, czym uniemożliwił stronie wykazanie okoliczności koniecznych dla pozytywnego rozstrzygnięcia poprzez przedłożenie wymaganych prawem dokumentów okoliczności te poświadczających. Przypomnieć przyjdzie, że w postępowaniu administracyjnym wydanie decyzji w każdym przypadku powinno poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego, co wynika z wyrażonej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej, która swoje rozwinięcie znajduj w art. 77 § 1 k.p.a. Obowiązki te odnoszą się również do sytuacji, w której ciężar dowodu spoczywa na stronie postępowania, jednakowoż o ich spełnieniu świadczyć będzie pouczenie strony o konieczności udokumentowania wskazanych przez nią faktów od przedstawienia wymaganych prawem dowodów. Poza tym wskazać przyjdzie, że uzasadnienie decyzji nr [...] odmawiającej odroczenia służby ze względu na pobieranie nauki nie spełnia wszystkich wymogów zastrzeżonych przez art. 107 § 3 k.p.a. Ponadto, wbrew stanowisku organu, niepodobna przyjąć, aby strona skarżąca w odwołaniu z dnia [...], w którym wniosła o cofnięcie karty powołania ze względu na ubieganie się o przyjęcie do szkoły wyższej, co motywowała trudną sytuacją rodzinną uniemożliwiającą jej podjęcie tej nauki wcześniej, domagała się odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na ważne sprawy osobiste i rodzinne (art. 39 ust. 3 cyt. ustawy). Wadliwą jest zatem decyzja nr [...] podjęta w istocie bez wniosku strony (art. 39 cyt. ustawy i § 7 powołanego wyżej rozporządzenia) oraz bez zbadania intencji skarżącego zawartych w odwołaniu. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja - karta powołania zostały wydane z naruszeniem prawa procesowego, a to art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało koniecznością ich uchylenia na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z tych samych przyczyn Sąd nie będąc związany granicami skargi, działając na podstawie art. 135 tej ustawy uchylił decyzje Wojskowego Komendanta Uzupełnień w M. z dnia [...]. Zgodnie z powołanym wyżej art. 135 Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to konieczne dla końcowego jej załatwienia. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z wyżej naprowadzonych rozważań Sądu, przy czym wydając jakiekolwiek rozstrzygniecie uwzględni organ stan faktyczny i prawny istniejący w dacie orzekania i nie popełni wytkniętych uchybień. O niewykonalności zaskarżonej decyzji przed uprawomocnieniem się wyroku Sąd orzekł zgodnie z art. 152 powołanej wyżej ustawy.