IV SA/Gl 599/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2014 r. sprawy ze skargi H. B. (B.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] roku i określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z [...] r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta W., uznała zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł, pobrany przez H.B. za okres od 1 do 31 grudnia 2013 r., za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne. Jednocześnie organ administracyjny odstąpił od żądania zwrotu kwoty głównej wskazanego wyżej zasiłku i wezwał jedynie do spłaty odsetek w wysokości 0,16 zł. W motywach decyzji podniesiono, że w toku odrębnego postępowania prowadzonego przed tym samym organem w sprawie weryfikacji uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego, wydana została decyzja nr [...] uchylająca prawo do zasiłku pielęgnacyjnego H.B. od grudnia 2012 r. Decyzja ta zapadła w wyniku ustalenia, że od grudnia 2012 r. H.B. nabył uprawnienia do dodatku pielęgnacyjnego wypłacanego przez ZUS, a z art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. W związku z tą decyzją, organ I instancji w postępowaniu, którego dotyczy przedmiotowa skarga uznał, że zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł pobrany przez H.B. za grudzień 2012 r. został mu wypłacony pomimo, że nie był on już uprawniony do jego otrzymania. Oznacza to, że zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowił on nienależnie pobrane świadczenie. W uzasadnieniu decyzji wskazano również, że odstąpienie od żądania zwrotu kwoty głównej świadczenia wynika z faktu, że w dniu 3 stycznia 2013 r. H.B. zwrócił tę należność. Ponieważ jednak kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami, dlatego też należało wezwać H.B. do zwrotu odsetek w kwocie 0,16 zł. W odwołaniu H.B. wskazał, że na jego wniosek złożony w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej, Prezydent Miasta W. decyzją z [...] r. przyznał mu zasiłek pielęgnacyjny, który miał mu być wypłacany bezterminowo od 1 marca 2010 r., w kwocie 153 zł miesięcznie. W dniu doręczenia mu emerytury za grudzień 2012 r., doręczono mu również decyzję ZUS z 20 listopada 2012 r., na mocy której z urzędu przyznano mu dodatek pielęgnacyjny w kwocie 195,67 zł, w związku z faktem, że 24 grudnia 2012 r. skończył on 75 lat. Dodatek ten został mu wypłacony wraz z emeryturą. Następnie w dniu 18 grudnia 2012 r. wysłał on do MOPS w W. pismo informujące, że od grudnia 2012 r. ZUS zaczął wypłacać mu dodatek pielęgnacyjny. Dalej wskazał on, że jak wynika z zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie weryfikacji uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego z 20 grudnia 2012 r. MOPS poinformował go, że jego pismo informujące o przyznaniu przez ZUS uprawnień do dodatku pielęgnacyjnego wpłynęło do MOPS w dni 19 grudnia 2012 r. W tym samym dniu, tj. 19 grudnia 2012 r. MOPS przelał jednak na jego konto kwotę 153 zł tytułem przedmiotowego zasiłku pielęgnacyjnego, który uznany został następnie za nienależne świadczenie i od którego odsetek obecnie się od niego dochodzi. Następnie w dniu 31 grudnia 2012 r. H.B. osobiście stawił się w siedzibie MOPS w W. gdzie okazał decyzję ZUS przyznającą mu dodatek pielęgnacyjny. Otrzymał wtedy numer konta na które miał zwrócić kwotę 153 zł, co też zrobił jeszcze tego samego dnia. W związku z tym uznał, że sprawa jest zakończona, a wzywanie go obecnie do spłaty kwoty 0,16 zł tytułem odsetek jest bezpodstawne. Zaskarżoną decyzją, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. z [...] r. w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, w całości podzielając jej ustalenia i wnioski. W szczególności potwierdzono, że stosownie do art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. W związku z tym organ I instancji zobligowany był ustalić kwotę ustawowych odsetek podlegających zwrotowi obok należności głównej, która została przez stronę uiszczona. Dodano również, że organ administracji zobligowany był do żądania zwrotu kwoty odsetek za okres do dnia wpłynięcia i zaksięgowania środków na rachunku MOPS. Zauważono, że co prawda wpłata była dokonana przez stronę w dniu 31 grudnia 2012 r., jednak dokonano jej nie bezpośrednio w kasie MOPS a za pośrednictwem Agencji Opłat A, w związku z czym wpłata ta zaksięgowana została na rachunku MOPS dopiero 3 stycznia 2013 r. Tymczasem zgodnie z brzmieniem art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty, tzn. w przedmiotowej sprawie prawidłowe było naliczenie ich za okres od 1 do 3 stycznia 2013 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego H.B. podtrzymał swoją wcześniejszą argumentację, z której wynika, że jego zdaniem całokształt okoliczności sprawy przemawia za pozytywnym dla niego rozstrzygnięciem. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Wydane w sprawie decyzje administracyjne nie mogą się ostać, bowiem zapadły z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Mianowicie orzeczono w nich w przedmiocie nienależnych świadczeń rodzinnych już po ich zwrocie przez skarżącego. Regulujący zagadnienie nienależnych świadczeń art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje takiej możliwości. W szczególności nie zawiera on normy dopuszczającej rozstrzyganie o odstąpieniu od żądania zwrotu z powodu dokonania takiego zwrotu. Oznacza to, że po dokonaniu zwrotu nie wszczyna się postępowania w przedmiocie nienależnych świadczeń, a wszczęte postępowanie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Istotą ustalenia nienależnie pobranych świadczeń polega bowiem właśnie na tym, że konsekwencją takiego ustalenia jest objęcie kwoty pobranych świadczeń obowiązkiem zwrotu. Wbrew czasami pojawiającym się poglądom wydaje się jedną decyzję w przedmiocie zwrotu świadczeń, przy czym kwestia ustalenia kwoty tych świadczeń może być wyrażona jako część rozstrzygnięcia, lub też może stanowić tylko przesłankę rozstrzygnięcia o zwrocie. Dopiero to ostatnie rozstrzygnięcie umożliwia egzekwowanie należności (art. 30 ust. 7 cyt. ustawy) lub ich potrącanie (art. 30 ust. 6). Skoro zatem ustalenie nienaleznie pobranych świadczeń służy nałożeniu obowiązku ich zwrotu, to cel ten odpada po faktycznym dokonaniu zwrotu owych należności. Z okoliczności sprawy wynika natomiast, że organom chodziło wyłącznie o załatwienie problemu odsetek. Jednakowoż ustawa o świadczeniach rodzinnych nie daje podstawy prawnej do wydania decyzji ustalajacej kwoty odsetek od nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Odsetki te, o ile nie zostaną dobrowolnie uiszczone, podlegają naliczeniu w ewentualnym postępowaniu egzekucyjnym (por. wyrok WSA w Łodzi z 21.11.2012 r., sygn. akt II SA/Łd 939/12, zbiór LEX nr 12412685). Uruchamianie takiego postępowania w odniesieniu do należności w kwocie 16 groszy budziłoby co najmniej wątpliwości, choćby w świetle art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.). Racjonalność działania w zakresie dochodzenia odsetek wprost przewiduje art. 54 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej. Niezależnie od powyższych względów wypadnie zauważyć, że ustalenie nienależnego pobrania świadczeń rodzinnych nie zostało poprzedzone wszechstronną oceną specyficznych okoliczności sprawy pod kątem przyjmowanego w orzecznictwie rozróżnienia między “nienależnym świadczeniem", a “świadczeniem nienależnie pobranym", z których to drugie zasadniczo obejmuje przypadki przyjęcia świadczenia w złej wierze (por. wyrok NSA z dnia 14.12.2009 r., sygn. akt I OSK 826/09, zbiór LEX nr 558234). Z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 kpa sprawa nie została należycie wyjaśniona pod tym względem. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji a o wykonalności decyzji postanowiono z mocy art. 152 tego Prawa. sw