IV SA/Gl 60/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Stowarzyszenia A w W. na decyzję Zarządu B Sp. z o.o. w B. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie informacji publicznej w kwestii wniosku o przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżące stowarzyszenie złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, skarżące stowarzyszenie stwierdziło, że na dzień wniesienia skargi nie posiadało wystarczających środków na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł. Stowarzyszenie jest organizacją pozarządową i nie działa w celu osiągnięcia zysku, a utrzymuje się z wpłat, darowizn oraz grantów od prywatnych sponsorów. Aktualnie zgromadzone środki wystarczają jedynie na opłacenie pensji i opłat związanych z utrzymaniem siedziby stowarzyszenia (np. czynsz i opłaty za telefony). W celu poszerzenia źródeł finansowania w 2016 r. skarżąca zaciągnęła kredyt na rozwój działalności gospodarczej (?) w wysokości 81.000 zł, natomiast w 2017 r. dwa kolejne kredyty o wysokości: 81.000 zł i 62.500 zł. Kredyty te są aktualnie spłacane, a miesięczne raty wynoszą łącznie 5.500 zł. Aktualnie stowarzyszenie stara się zaciągnąć kolejny kredyt, tym razem, na utrzymanie swojej płynności finansowej. Z oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że środki finansowe zgormadzone na dzień 31 stycznia 2018 r. wyniosły: 1.095,02 zł (na kontach) oraz 230,95 zł (w kasie). Jednocześnie strona oświadczyła, że nie został jeszcze sporządzony bilans za 2017 r. Z oświadczenia stowarzyszenia wynika, że posiada kilak rachunków bankowych – w [...] (na jednym znajduje się kwota 1.239,29 zł), natomiast w [...].: 27,01 zł i 63,28 GBP. Jednocześnie strona oświadczyła, że jej miesięczne wydatki wynoszą około 50.000 zł, ich wyszczególnienie podano w rubryce nr 10 druku urzędowego formularza PPPr. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 19 lutego 2018 r. referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą o nadesłanie (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w szczególności: raport kasowy, sprawozdania finansowe i wyciągi z posiadanych przez stowarzyszenie rachunków bankowych. W odpowiedzi na wezwanie, strona nadesłała jedynie harmonogramy spłat trzech pożyczek oraz ewidencję wyposażenia. W piśmie przewodnim z dnia 28 lutego 2018 r. (wpłynęło do tutejszego Sądu w dniu 12 marca 2018 r.) stwierdziła, że raporty kasowe za ostatnie trzy miesiące oraz sprawozdanie finansowe za 2016 r. znajdują się w Biuletynie Informacji Publicznej. Jednocześnie na powyższym biuletynie, stowarzyszenie opublikowało również historię kont w formie edytowanej tabeli pobranej z kont, co było konieczne ze względu na konieczność anonimizacji danych osób fizycznych wpłacających darowizny. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżące stowarzyszenie składając wniosek o prawo pomocy, zażądało przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Odnosząc się do wniosku skarżącego stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy wskazać treść art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi przez wnioskodawcę wydatkami umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że strona skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki, skutkujące uwzględnieniem jej wniosku. Analizując treść dokumentów opublikowanych na BIP stwierdzić należy, że, wbrew twierdzeniom strony, wcale nie wynika z nich, aby skarżące stowarzyszenie nie było w stanie zgromadzić kwoty 200 zł w celu uiszczenia wpisu sądowego od skargi w tej sprawie. W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że już z samego oświadczenia zawartego na formularzu PPPr wynika, że na jednym z rachunków bankowych prowadzonych przez stowarzyszenie znajdowała się kwota 1.239,29 zł. Kwota ta kilkakrotnie przekraczała wysokość wpisu sądowego od skargi w tej sprawie – wpisu w wysokości 200 zł. Tymczasem, w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej – w tym również i stowarzyszenie –powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). Stowarzyszenie posiada swój majątek, który powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz. 210). Uwzględniając status skarżącego stowarzyszenia odwołać należy się do normy regulującej zasady działania tego typu organizacji, określającej również sposób finansowania ich działalności. Faktem jest, że każde stowarzyszenie, chcąc efektywnie realizować swoją statutową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, a ich źródłem są m.in. składki członkowskie. Skoro zatem jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy celem działań stowarzyszenia jest m.in. ochrona prawa do informacji na drodze sądowej, to tym samym stowarzyszenie powinno brać pod uwagę ewentualność ponoszenia kosztów związanych z zainicjowaniem również niniejszego postępowania sądowego i w należyty sposób zabezpieczyć środki na ten cel. Organizacja społeczna powinna więc prowadzić działalność w oparciu o swoje własne środki finansowe oraz swój własny majątek. Nie należy doprowadzać do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych (np. poprzez nieuzasadnione uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w tej sprawie). Stowarzyszenie nie zdołało wykazać, że z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie – a to stanowiłoby argument przemawiający za uwzględnieniem wniosku o prawo pomocy (np. postanowienia NSA: z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt. II OZ 853/10; z dnia 09 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10 publ. https://cbois.nsa.gov.pl/ - dalej CBOSA). Strona argumentuje, że zaciągnęła trzy kredyty na swoją działalność, co ma obniżać jej możliwości płatnicze. Na – jej zdaniem – ciężką sytuację finansową wpływać ma także obowiązek spłaty rat kredytowych. Tymczasem, obowiązek spłaty rat zaciągniętych kredytów stanowi zobowiązania prywatnoprawne stowarzyszenia. Fakt zaciągnięcia przez stronę kredytów oraz obowiązek ich spłaty nie stanowi przesłanki przemawiającej za przyznaniem stronie prawa pomocy. Co istotne, opłaty w postępowaniu sądowoadministracyjnym mają charakter danin publicznoprawnych i dlatego zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl. oraz z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt: I FZ 189/11, LEX nr 948866)). W konsekwencji ewentualne preferencyjne traktowanie przez wnioskodawcę należności w obrocie cywilnoprawnym przed należnościami z tytułu kosztów sądowych nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Należy podkreślić, że sam fakt zaciągnięcia kredytów świadczy również o posiadaniu przez stronę zdolności kredytowej oraz o możliwościach płatniczych w tym zakresie. Podmiot udzielający kredytu bada przecież stan majątkowy i możliwości finansowe kredytobiorcy. Dopiero pozytywny wynik tego badania powoduje, że instytucja finansowa udziela kredytu. Ponadto, jeżeli stowarzyszenie jest w stanie uiszczać raty w wysokości 5.500 zł miesięcznie oraz wywiązywać się ze wszystkich innych swoich zobowiązań, takich, jak np.: opłaty za media, czynsz (pokrywa, wg swojego oświadczenia, wydatki miesięczne w kwocie 50.000 zł), oznacza to przecież, że znajduje się w zadowalającej kondycji finansowej – a w takiej sytuacji brak jest podstaw do zwolnienia z obowiązku uiszczenia opłaty sądowej w wysokości 200 zł. Wygospodarowanie takiej kwoty jest jak najbardziej w zakresie możliwości finansowych strony. A uiszczenie tej opłaty powinno mieścić się w planach wydatków stowarzyszenia, związanych z prowadzonymi postępowaniami sądowymi. Odnosząc się natomiast do sprawozdań finansowych stowarzyszenia, raportów kasowych i wyciągów z jego rachunków bankowych, znajdujących się na BIP, stwierdzić należy, jak na wstępie części zważeniowej uzasadnienia, że stowarzyszenie dysponuje środkami finansowymi, które z pewnością wystarczają na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w tej sprawie. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.