IV SA/Gl 605/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant specjalista Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. nr [...]. Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta C., decyzją nr [...] z dnia [...] odmówił przyznania A.K. prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną w wieku 25 lat i więcej, posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji zacytował przepisy prawa obowiązujące w tym zakresie i stwierdził, iż dochód miesięczny pięcioosobowej rodziny strony wnosi [...] zł., co w przeliczeniu na osobę wynosi [...] zł. i przekracza ustawowe kryterium dochodowe w wynoszące 725 zł. Od tej decyzji odwołanie wniósł A.K., wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Podał, iż jest osobą niepełnosprawną, zamieszkuje z bratem M., który jest niepełnosprawny i porusza się na wózku inwalidzkim i bratem K., który uczy się w klasie maturalnej. Nadmienił, że utrzymują się z dwóch rent socjalnych. Wskazał, iż matka wraz z młodszą siostrą wyprowadziły się z domu z obawy o własne życie, przy czym matka po pracy robi im zakupy, gotuje obiady i częściowo pomaga w opłatach za media. Ojciec zaś znęcał się nad rodziną i obecnie nie interesuje się nią. Sąd orzekł jego eksmisję bez prawa do lokalu zastępczego; ojciec wyprowadził się do piwnicy i tam mieszka. Wskazał, iż żyje w ubóstwie, nie posiada środków na ubrania, książki i inne potrzebne rzeczy. Decyzją z dnia [...], Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, ze zm.) w związku z art. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. postanowiło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskiem z dnia [...] A.K. wystąpił o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podniesiono, iż z akt sprawy wynika, iż A.K. orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Nadmieniono, że z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. z dnia [...] wynika, że egzekucja świadczeń alimentacyjnych od dłużnika alimentacyjnego K.K. zasądzonych wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia [...], sygn. akt [...] okazała się bezskuteczna. Podkreślono, że z wniosku wynika, iż strona stanowi rodzinę z matką: B.K. i rodzeństwem: M., K. i K.K. Zaakcentowano, iż decyzje wydawane w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie mają charakteru uznania administracyjnego, albowiem ustawodawca wyznaczył ścisłe kryteria warunkujące możliwość przyznania tego rodzaju pomocy finansowej. Jednym z podstawowych kryteriów pozwalającym na pozytywne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest sytuacja materialna podmiotów wnioskujących o taką pomoc. Regulacja prawna w tym zakresie ma charakter bezwzględny i organ administracji jest nią ściśle związany, oznacza to, iż bierze pod rozwagę jedynie te przesłanki wskazane przez ustawodawcę. Wskazano, że stosownie do art. 9 ust. 1 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku, gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo, przy czym, jak wynika z art. 9 ust. 2 tej ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Ustawodawca zastrzegł zatem, iż świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje jedynie wnioskodawcom, którzy nie osiągają dochodu wyższego niż opisany w przywołanym unormowaniu. Stąd tez przekroczenie przedmiotowego kryterium oznacza, iż organ nie może uwzględnić wniosku strony bez względu na wielkość tego przekroczenia czy też inne, towarzyszące sprawie okoliczności, jak chociażby sytuacja rodzinna czy zdrowotna strony. Nadmieniono, iż po ponownej weryfikacji dochodu rodziny strony Kolegium ustaliło, że w niniejszej sprawie organ I instancji prawidłowo stwierdził, iż strona nie spełnia kryteriów do otrzymania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Wskazano, że z zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] wynika, iż M.K. w 2011 r. osiągnął dochód w wysokości [...] zł., który pomniejszony o należny podatek i składki na ubezpieczenie zdrowotne wyniósł [...]zł., co w przeliczeniu na miesiąc daje kwotę [...]zł. ([...]zł. :12 miesięcy). Z zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] wynika, iż matka strony – B.K. w 2011 r. osiągnęła dochód w wysokości [...] zł. Dochód w/w uzyskany w 2011 r. tytułem umowy zlecenia we Wspólnocie Mieszkaniowej ul. [...] należy traktować jako dochód utracony i nie uwzględniać go w dochodzie rodziny. Dochód B.K. uzyskany w 2011 r. tytułem zatrudnienia w A Spółka Akcyjna wyniósł [...]zł. Dochód ten pomniejszony o składki na ubezpieczenie zdrowotne (w wysokości [...] zł., a nie jak błędnie wskazał organ w wysokości [...]zł.) i składki na ubezpieczenie społeczne ([...]zł.) wyniósł [...]zł, co w przeliczeniu na miesiąc wynosi [...]zł. ([...]zł. :12 miesięcy). Z zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] wynika, iż A.K. w 2011 r. osiągnął dochód w wysokości [...] zł. i dochód ten uzyskany w 2011 r. tytułem umowy o pracę w firmie B Sp. z o. o. należy traktować jako dochód utracony i nie uwzględniać go w dochodzie rodziny. Podkreslono, iż wobec powyższego dochód A.K. wyniósł zatem [...] zł. Dochód ten pomniejszony o składki na ubezpieczenie społeczne i składki na ubezpieczenie zdrowotne wyniósł [...] zł., co miesięcznie daje kwotę [...] zł.. Podniesiono, że wobec tego miesięczny dochód pięcioosobowej rodziny wyniósł zatem [...]zł. ([...]zł. + [...]zł. + [...]zł.), co w przeliczeniu na osobę daje kwotę [...] zł., co wskazuje, że skarżący przekroczył kryterium dochodowe i w tej sytuacji organ administracji związany obowiązującymi przepisami prawa zobligowany był do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Ustosunkowując się do treści odwołania, iż strona nie zamieszkuje z matką i siostrą przywołano treść art. 2 ust. 12 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012 r., poz. 1228) określającego definicję pojęcia "rodzina" i wskazano, że w związku z brzmieniem tego przepisu uznać należało, iż strona stanowi rodzinę wraz z matką i siostrą, pomimo, iż w/w nie zamieszkują ze stroną. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący A.K. wnosił o uchylenie decyzji w całości i przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzji Kolegium zarzucił naruszenie art. 9 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez niewłaściwe obliczenie dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie w wyniku niewłaściwej interpretacji art. 2 ust. 12 tej ustawy. Skarżący wskazał, iż jego matka wraz z siostrą prowadzą odrębne gospodarstwo domowe względem skarżącego i jego dwóch braci. W skardze skarżący przywołał wyrok NSA z dnia 14 lutego 2012 r. sygn. akt I OSK 1709/11 dotyczący składu rodziny i wskazał, iż stanowi rodzinę tylko z braćmi K. i M.K. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało twierdzenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy kontroli legalności sąd dokonuje z urzędu nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji zgodnie ze wskazanymi normami Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I Instancji nie może się ostać. Na wstępie podkreślić należy, że podstawę prawną decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 07 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228) zwanej dalej ustawą. Wskazać należy, że ustawa ta ma za zadanie wspierać osoby znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej w związku z niemożliwością wyegzekwowania środków na bieżące utrzymanie od osób zobowiązanych do alimentacji. Zgodnie z treścią art. 9 ust. 1 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo. Stosownie natomiast do treści art. 9 ust. 2 ustawy, świadczenia te przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Przyczyną odmowy przyznania skarżącemu świadczenia z funduszu alimentacyjnego było przekroczenie kryterium dochodowego określonego w art. 9 ust. 2 ustawy. W zakresie pojęcia dochodu i dochodu rodziny ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów odwołuje się w art. 2 pkt 4 i 5 do ich znaczenia w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456) dochód to po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, m.in. przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym alimenty na dzieci. Z kolei dochód rodziny to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy zwrócić uwagę na fakt, iż we wniosku z dnia [...] o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, skarżący wskazał, że w skład jego rodziny wchodzi jego matka B.K., siostra K.K. oraz bracia K. i M.K. W przepisie art. 2 pkt 12 znajduje się definicja pojęcia "rodzina" na gruncie omawianej ustawy. Przepis ten stanowi, że pojęcie "rodzina" - oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: - rodziców osoby uprawnionej, - małżonka rodzica osoby uprawnionej, - osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko, - pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia - oraz dziecko, które ukończyło 25. rok życia otrzymujące świadczenia z funduszu alimentacyjnego lub legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, z późn. zm.1)), a także osobę uprawnioną; do rodziny nie zalicza się: a) dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, b) dziecka pozostającego w związku małżeńskim, d) rodzica osoby uprawnionej zobowiązanego tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do alimentów na jej rzecz. Jak wynika z treści powyżej naprowadzonej regulacji prawnej, ustawodawca określając skład "rodziny" nie posługuje się tu kategoriami wspólnego zamieszkiwania, czy też wspólnego gospodarowania, a co za tym idzie kwestie te pozostają bez prawnego znaczenia dla ustalenia liczby członków "rodziny" osoby uprawnionej. Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji wskazał, że z wniosku skarżącego "wynika, iż strona stanowi rodzinę a matką: B.K. i rodzeństwem: M., K. i K.K.". Podobne ustalenia uczynił organ I instancji. W tej mierze organ odwoławczy wskazał jedynie, że w związku z brzmieniem wyżej naprowadzonego przepisu uznać należało, iż "strona stanowi rodzinę wraz z matką i siostrą, pomimo, iż w/w nie zamieszkują ze stroną". Niewątpliwie powyższa uwaga jest trafna, albowiem bez najmniejszych ku temu wątpliwości matka skarżącego, jak [...] letnia ówcześnie jego siostra K. (ur. [...]) pozostająca na utrzymaniu jego rodziców, stanowią jego rodzinę. Organy obu instancji nie zweryfikowały jednakże, czy pozostałe osoby wskazane we wniosku skarżącego stanowią jego "rodzinę" w rozumieniu przepisów omawianej ustawy oraz tego. W świetle brzmienia wyżej już naprowadzonego przepisu art. 2 ust. 12 omawianej ustawy organy uznały prawidłowo, że "rodzinę" skarżącego niewątpliwie stanowi pozostający na utrzymaniu jego rodziców uczący się brat skarżącego K.K. (ur. [...]). Nieprawidłowo wszakże do "rodziny" skarżącego zaliczyły jego brata M.K. (ur. [...]), który posiada własny dochód - rentę socjalną. Liczący [...] lata w dacie składania wniosku i w dacie wydania zaskarżonej decyzji M.K., posiadający własne źródło dochodu, nijak bowiem nie mógł zostać zakwalifikowany w myśl definicji pojęcia "rodzina" z art. 2 pkt 12 omawianej ustawy do rodziny skarżącego, albowiem nie był pozostającym na utrzymaniu rodziców dzieckiem w wieku do ukończenia 25 roku życia, jak też nie był dzieckiem, które ukończyło 25 rok życia otrzymującym świadczenia z funduszu alimentacyjnego lub legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Stąd też dochody w postaci renty socjalnej M.K. w sposób nieprawidłowy organy obu instancji dodały do dochodów "rodziny" skarżącego w rozumieniu art. 2 pkt 12 omawianej ustawy. Powyższe ustalenia prowadzą wprost do wniosku, że przy nieprawidłowym wliczeniu do składu i dochodu rodziny dochodów M.K., dochód "rodziny" skarżącego nie przekroczyłby wysokości ustalonego kryterium dochodowego w wysokości 725 zł. W oparciu o powyższe stwierdzić należy, iż organy obu instancji w sposób nieprawidłowy ustaliły zarówno skład "rodziny", jak i dochód "rodziny" skarżącego w przeliczeniu na osobę. Stąd też organy w niniejszym postępowaniu naruszyły reguły prowadzenia postępowania dowodowego określone w art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., albowiem nieprawidłowo ustaliły istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z wyżej naprowadzonych wywodów.