IV SA/Gl 616/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Adam Mikusiński (sprawozdawca) Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędzia NSA Szczepan Prax Protokolant starszy referent Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi T. D. na orzeczenie [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie wydalenia ze służby 1. uchyla zaskarżone orzeczenie; 2. określa, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu. Orzeczeniem nr [...] z dnia [...] roku Komendant Miejski Policji w B., działając na podstawie art. 135 j ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 roku o Policji (Dz. U. z 2002 roku, Nr 7 poz. 58 z pózn. zm.) uznał [...] T. D. winnego naruszenia dyscypliny służbowej poprzez popełnienie czynu opisanego w art. 228 § 3 k.k. polegającego na tym, że w nieustalonym miejscu w [...] roku w B. będąc funkcjonariuszem Komendy Miejskiej Policji w B., przyjął od T. H. korzyść majątkową w kwocie [...] złotych za zachowanie stanowiące naruszenie przepisów prawa i orzekł o karze dyscyplinarnej wydalenia ze służby. W uzasadnieniu wskazał, iż wyniki, wszczętego w dniu [...] roku na podstawie art. 134 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 roku o Policji (Dz. U. z 2002 roku, Nr 7, poz. 58 z późn. zm.), postępowania dyscyplinarnego dają podstawy do wydania orzeczenia o ukaraniu. W ustalonym stanie faktycznym podano, iż w dniu [...] roku T. D. został zatrzymany przez funkcjonariuszy Sekcji [...] Wydziału Biura Spraw Wewnętrznych Komendy Głównej Policji. Prokurator Rejonowy Prokuratury Rejonowej w D. prowadzący sprawę [...], w dniu [...] roku, przedstawił skarżącemu zarzut popełnienia przestępstwa stypizowanego w art. 228 § 3 k.k., a postanowieniem Sądu Rejonowego w D. zastosowano wobec niego środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania na okres trzech miesięcy. Komendant Miejski Policji w B. podał, iż zgromadzony materiał dowodowy, wyjaśnienia T. H. oraz wyjaśnienia skarżącego złożone w postępowaniu przygotowawczym dają podstawę do stwierdzenia, że skarżący naruszył dyscyplinę przekraczając uprawnienia określone w przepisach prawa. Jego wina jest ewidentna i nie budzi wątpliwości. Za zastosowaniem najsurowszej kary dyscyplinarnej przemawiają charakter i okoliczności zarzucanego czynu, które dają podstawy do stwierdzenia, że T. D. nie może korzystać z przymiotu funkcjonariusza o nieposzlakowanej opinii, co zgodnie z art. 25 ustawy o Policji jest warunkiem koniecznym wykonywania przez niego czynności służbowych. Czyn zarzucany policjantowi jest wysoce naganny, co uzasadnia wymierzenie kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby. W toku postępowania dyscyplinarnego skarżący odmówił składania wyjaśnień, ustanowił obrońcę - [...] Sekcji [...] Komisariatu Policji [...] w B.- [...] I. J.. Po zaznajomieniu z materiałami postępowania złożył wniosek o osobisty kontakt z obrońcą oraz zawieszenie postępowania do czasu ukończenia postępowania karnego. Powyższe wnioski zostały oddalone. Orzeczenie Komendanta Miejskiego Policji w B. z dnia [...] roku doręczone zostało jedynie obrońcy skarżącego. Odwołanie obrońcy skarżącego akcentowało fakt, iż postępowanie karne przeciwko skarżącemu nie zostało zakończone, wobec czego zastosowana kara wydalenia ze służby jest całkowicie nieuzasadniona. Skarżący w postępowaniu przygotowawczym przesłuchiwany po raz pierwszy nie przyznał się do zarzucanego mu czynu. Zmienił swoje wyjaśnienia po obietnicy organu prowadzącego śledztwo, zastosowania w miejsce tymczasowego aresztowania dozoru policji. Zebrany materiał dowodowy wskazuje na jego znikomość. Oskarżający T. D.- T. H. nie żyje, co czyni niemożliwym uzupełnienie postępowania dowodowego. Natomiast naczelne zasady postępowania karnego wskazują, iż podejrzanego uważa się za niewinnego, dopóki wina nie zostanie udowodniona. [...] Komendant Wojewódzki Policji w K. w dniu [...] roku, działając na podstawie art. 135 n ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 roku o Policji (Dz. U z 2002, Nr 7 poz. 58 z późn. zm), utrzymał zaskarżone orzeczenie w mocy, podając, iż postępowanie przeprowadzono prawidłowo, a orzeczenie opiera się na wiarygodnych i uzasadnionych przesłankach. Ocena całokształtu materiału dowodowego dokonana przez organ I instancji jest trafna. Zarzucone skarżącemu przestępstwo ma związek z wykonywaniem obowiązków służbowych, dlatego zastosowana kara wydalenia ze służby jest współmierna do stopnia zawinienia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego T. D. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Podniósł, iż w toku postępowania dyscyplinarnego nie doręczono mu orzeczenia Komendanta Miejskiego Policji z dnia [...] roku w B., wobec czego nie wniósł osobistego odwołania. Uniemożliwienie kontaktu z obrońcą pozbawiło go możliwości przedstawienia nowych faktów. Odwołujący wskazał, iż do czasu zakończenia postępowania karnego postępowanie dyscyplinarne winno być zawieszone na podstawie przepisu § 21 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 grudnia 1997 roku w sprawie szczególnych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzania postępowań dyscyplinarnych w stosunku do policjantów, a kara wydalenia ze służby orzeczona, gdy popełnienie przestępstwa jest oczywiste. Zastosowanie tymczasowego aresztowania nie spełnia tego wymogu. Skarżący podniósł zarzut, iż organ nie wykazał oczywistości popełnienia przestępstwa oraz powołał treść art. 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 roku Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.). W odpowiedzi na skargę [...] Komendant Wojewódzki Policji w K. wniósł o oddalenie skargi, stwierdzając, iż ponowna analiza akt postępowania dyscyplinarnego pozwoliła na wniosek, że zostało ono przeprowadzone zgodnie z obowiązującymi przepisami. Ustosunkowując się do zarzutów skargi w zakresie nie doręczenia orzeczenia organu I instancji podał, iż w aktach postępowania dyscyplinarnego znajduje się zwrotne potwierdzenia odbioru orzeczenia nr [...], które zostało przesłane skarżącemu do Aresztu Śledczego w K. i pokwitowane przez Prokuraturę Rejonową w D. w dniu [...] roku. Orzeczenie o wymierzeniu kary dyscyplinarnej otrzymał w dniu [...] roku ustanowiony obrońca, który wniósł odwołanie. W części dotyczącej zawieszenia postępowania dyscyplinarnego, organ II Instancji powołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2002 roku, na mocy którego wskazane rozporządzenie z dniem 30 września 2003 roku utraciło moc. Znowelizowane przepisy określone w ustawie z dnia 29 października 2003 roku o zmianie ustawy o Policji (Dz. U. Nr 192, poz. 1873), nie przewidują takiej możliwości. Art. 132 ust. 4 ustawy o Policji stanowi, iż postępowanie dyscyplinarne jest postępowaniem niezależnym od postępowania karnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zaskarżona decyzja nie może się ostać, bowiem zapadła z naruszeniem prawa. Kontrola legalności wydanego orzeczenia z przepisami art. 132 ust. 4, 135 e ust. 1, 135 f ust. 5 i 6, 135 g oraz art. 135 p ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 o Policji (Dz. U. z 2002 roku, Nr 7, poz. 58 z późn. zm.), wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Według art. 132 ust. 4 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 o Policji (Dz. U. z 2002 roku, Nr 7, poz. 58 z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym w chwili wydania decyzji, czyn stanowiący przewinienie dyscyplinarne, wypełniający jednocześnie znamiona przestępstwa lub wykroczenia albo przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego, podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej niezależnie od odpowiedzialności karnej. Mając na względzie niezależność obu postępowań ustawa określiła szczegółowo czynności w postępowaniu dyscyplinarnym, prawa obwinionego i obowiązki prowadzącego postępowanie oraz przesłankę odpowiedzialności w postaci stwierdzenia, że obwiniony popełnił określony czyn karalny. Stwierdzenie faktu popełnienia czynu musi być poprzedzone stosownym postępowaniem wyjaśniającym, w toku którego konieczne jest zgromadzenie materiału dowodowego oraz poddanie go właściwej ocenie, przy zachowaniu prawa obwinionego do obrony. W tak zakreślonych ramach, nie można pominąć istotnych uchybień, jakich dopuścił się organ I instancji, a rzutujących na trafność zaskarżonego orzeczenia. W postępowaniu dyscyplinarnym naruszony został art. 135 f ust. 5 i 6 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 o Policji (Dz. U. z 2002, Nr 7, poz. 58 z późn. zm), przewidujący, iż udział obrońcy w postępowaniu dyscyplinarnym nie wyłącza osobistego działania w nim obwinionego oraz, że orzeczenia, postanowienia, zawiadomienia i inne pisma, wydane w toku postępowania dyscyplinarnego, doręcza się obwinionemu oraz obrońcy, jeżeli został ustanowiony. Wobec powyższego, zarzut skarżącego w części dotyczącej braku doręczenia orzeczenia organu I instancji jest skuteczny. Orzeczenie Komendanta Miejskiego Policji w B. nr [...] z dnia [...] roku, jak wynika z akt administracyjnych (zwrotne potwierdzenie odbioru wskazanego orzeczenia, notatka urzędowa z dnia [...] roku) przesłane zostało do Prokuratury Rejonowej w D. i nie przekazano go do rąk skarżącego. Orzeczenie doręczone zostało w dniu [...] roku jedynie obrońcy skarżącego - [...] I. J.. Ustanowienie obrońcy nie wyparło obwinionego z działalności w postępowaniu dyscyplinarnym, który nadal jest stroną tego postępowania. Ma prawo podejmować czynności obok równoległych czynności procesowych obrońcy, a także podejmować czynności osobiste zamiast obrońcy, do których jest uprawniony w świetle przepisów prawa, w tym na podstawie art. 135 k ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 o Policji (Dz. U. z 2002 roku, Nr 7, poz. 58 z późn. zm.), do wniesienia odwołania od orzeczenia wydanego w I instancji. Pominięcie obwinionego w doręczeniu orzeczenia organu I instancji oraz uniemożliwienie mu złożenie odwołania powoduje obrazę przepisów postępowania dyscyplinarnego. Rzutuje również na naruszenie art. 135 g ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 o Policji (Dz. U. z 2002 roku, Nr 7, poz. 58 z późn. zm.), który stanowi, że przełożony dyscyplinarny i rzecznik dyscyplinarny są obowiązani badać oraz uwzględniać okoliczności przemawiające zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść obwinionego. Pozbawienie skarżącego możliwości osobistego odwołania się uniemożliwiło mu zajęcie stanowiska oraz przedstawienia dowodów i faktów na jego obronę. Tym samym nie można podzielić poglądu organu II instancji, co do możliwości ustalenia winy T. D. w postępowaniu dyscyplinarnym w oparciu o przeprowadzane dowody, których analiza wskazuje, iż wbrew art. 135 e ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 o Policji (Dz. U. z 2002 roku, Nr 7, poz. 58 z późn. zm.), nie zostały zebrane przez rzecznika dyscyplinarnego, lecz stanowiły materiał zgromadzony w postępowaniu przygotowawczym, udostępniony za zgodą prokuratora i włączony do akt sprawy dyscyplinarnej. W konsekwencji można stwierdzić, iż postępowanie dyscyplinarne zostało ograniczone wyłącznie do przesłuchania obwinionego, a pozostałe dowody pochodzą z toczącego się postępowania karnego. Stąd, stanowisko organów obu instancji zaprezentowane w wydanych orzeczeniach, iż "wina policjanta jest oczywista i nie budzi wątpliwości", uznać należy za błędne. Bez wydania prawomocnego orzeczenia, jak stanowi przepis art. 135 g ust. 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 o Policji (Dz. U. z 2002 roku, Nr 7, poz. 58 z późn. zm.), obwinionego uważa się za niewinnego. Z treści uzasadnień obu orzeczeń oraz zawartości akt administracyjnych jednoznacznie wynika, że "oczywistość" popełnienia przez skarżącego przypisanego mu czynu, organy wywiodły z dwóch faktów, a mianowicie wydania przeciwko skarżącemu postanowienia o przedstawieniu zarzutów oraz postanowienia o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania. Trafnie więc zarzuca skarżący, że oba te dokumenty nie są wystarczające do przyjęcia oczywistości popełniania zarzucanego czynu. Nie dawały bowiem one podstawy do uznania skarżącego za winnego, a w konsekwencji do wydania orzeczenia o ukaraniu. Wydanie postanowienia o przedstawieniu zarzutów w postępowaniu karnym jest czynnością procesową wszczynającą postępowanie karne przeciwko konkretnej osobie, gdy zebrane dane uzasadniają dostateczne podejrzenie, że osoba popełniła określony czyn. Natomiast tymczasowe aresztowanie jest środkiem zapobiegawczym stosowanym zasadniczo w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania karnego, gdy zebrane dowody wskazują na duże prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa (art. 249 § 1 k.p.k.). Przesłanki obu instytucji prawa karnego procesowego, nie mogą być podstawą ustalenia popełnienia przestępstwa przez organ dyscyplinarny, a tym bardziej oczywistości jego popełnienia. Dostateczne podejrzenie, czy prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa, nie daje pewności jego popełnienia. Wywodzenie jakichkolwiek skutków prawnych z popełnienia przestępstwa przez daną osobę możliwe jest tylko wówczas, gdy zapadł wobec niej w tym względzie prawomocny wyrok. Powyższe wynika nie tylko z przepisu art. 135 g ust. 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 roku o Policji (Dz. U z 2002, Nr 7 poz. 58 z późn. zm.), ale przede wszystkim z normy konstytucyjnej określonej w art. 42 ust. 3 Konstytucji RP. Wyciąganie zaś wniosków niekorzystnych dla skarżącego tylko z faktu tymczasowego aresztowania, czy skierowania przeciwko niemu oskarżenia narusza domniemanie niewinności. W świetle powyższych wywodów należy stwierdzić, że podniesione w zaskarżonym orzeczeniu okoliczności nie dawały wystarczających podstaw do uznania skarżącego za winnego popełnienia zarzucanego mu czyny i do wymierzenia mu kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby. Sposób przeprowadzenia wobec skarżącego postępowania dyscyplinarnego naruszył, w ocenie Sądu, przepisy art. 7, 75 § 1, 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku, Nr 98, poz. 1071). Zgodnie z tymi przepisami, obowiązkiem organu było podjęcie niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a więc przeprowadzenie dowodów koniecznych do ustalenia, czy zarzuty stawiane skarżącemu znajdują potwierdzenie. Opierając się wyłącznie na materiałach zgromadzonych przez Prokuraturę organ dyscyplinarny stwierdził, że całość zebranych materiałów potwierdza słuszność stawianego obwinionemu zarzutu, mimo, iż postępowanie dyscyplinarne jest postępowaniem samodzielnym od postępowania karnego. W tym miejscu odnieść się należy do zarzutu zawartego w skardze, w części dotyczącej zawieszenia postępowania dyscyplinarnego do czasu zakończenia postępowania karnego. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 grudnia 1997 roku w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzenia postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów (Dz. U. z 1998 roku, Nr 4, poz. 14), na które powołuje się skarżący, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2002 roku, K 36/00, OTKA 2002/5/63, utraciło moc z dniem 30 września 2003 roku. Stąd jak już podkreślano wyżej, funkcjonariusz Policji podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej niezależnie od odpowiedzialności karnej. Z tych wszystkich względów uznając, iż w sprawie doszło do naruszenia prawa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), należało orzec jak w sentencji.