IV SA/Gl 616/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2014 r. sprawy ze skargi T. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta T., decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną na podstawie m.in. art. 7 pkt 2-15, art. 11 ust. 2, art. 38, art. 106 ust. 1, art. 107 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. , poz. 182 ze zm.), odmówił przyznania T.M. zasiłku celowego na zakup żywności, leków oraz na pokrycie opłat za mieszkanie. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że T.M. w dniu [...] złożył wniosek o pomoc finansową na zakup żywności, leków oraz opłat na mieszkanie. We wniosku podał jako swój adres ul. [...] w T. Nadmieniono, że organ mając świadomość, iż strona pod wskazanym adresem nie mieszka (została bowiem wyeksmitowana oraz wymeldowana) pismem z [...] wezwano ją do podania aktualnego miejsca pobytu w celu umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Strona odebrała pismo w dniu [...] i nie skontaktowała się z pracownikiem socjalnym, nie złożyła również pisemnej odpowiedzi. Na podstawie posiadanej dokumentacji ustalono, iż po przeprowadzonej eksmisji z lokalu przy ul. [...] lokal ten znajduje się w dyspozycji [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]". Zatem strona nie ma prawa w lokalu tym przebywać czy zamieszkiwać, nie może również przez dłuższy czas przebywać a tym bardziej spać czy pozostawiać jakichkolwiek rzeczy na klatce schodowej, bowiem jest to pomieszczenie przeznaczone do wspólnego użytku mieszkańców. Ustalono nadto, że przedmiotowy lokal był oferowany w przetargu na ustanowienie odrębnej własności, rozstrzygniętego w dniu [...]. Wskazano, że postępowanie o wymeldowanie strony z pobytu stałego zostało zakończone ostateczną decyzją. Powołano się także na informacje Komenda Miejska Policji, że nie odnotowano żadnych zgłoszeń dotyczący osób, które mogłyby zamieszkiwać na klatce schodowej przy ul. [...] że T.M. widywany w w/w klatce celem odbierania korespondencji, jednak jej nie zamieszkuje a Policji aktualne miejsce jego pobytu nie jest znane a nadto, że jest on widywany w różnych miejscach na terenie miasta. Wskazano także, że zgodnie z informacją Spółdzielni strona bezprawnie korzysta ze skrzynki pocztowej przynależnej do wskazanego lokalu odbierając korespondencję. Ponadto jest w posiadaniu kluczy do tej skrzynki pocztowej, która jest własnością Spółdzielni. Zważywszy na powyższe organ podniósł, że wskazywany przez stronę adres nie jest ani miejscem zamieszkania ani miejscem pobytu. Jednocześnie podkreślono, iż strona nie skontaktowała się w wyznaczonym terminie od otrzymania wezwania, nie usprawiedliwiła również dlaczego nie była w stanie wskazać aktualnego adresu pobytu. Zaznaczono, że strona nie podając aktualnego miejsca zamieszkania lub pobytu uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, tym samym Ośrodek nie jest w stanie ustalić sytuacji materialnej, zdrowotnej i bytowej strony. Natomiast z przyczyn nieznanych organowi strona nie chce wskazać swojego prawdziwego miejsca pobytu. Zachowanie takie, zdaniem organu, wyraźnie wskazuje na brak współpracy z pracownikiem socjalnym, co uzasadnia odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia. Odwołanie od tej decyzji wniósł T.M. wskazując na celowe działanie by pozbawić go godności, mieszkania, zdrowia i życia. Podał, że w ciągu siedmiu dni od otrzymania wezwania zaniósł pismo do sekretariatu MOPS w T. W piśmie tym, jak twierdzi, wskazał miejsce pobytu "przed drzwiami jego mieszkania przy ul. [...]" oraz poinformował, że na decyzję o wymeldowaniu go z tego mieszkania złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Podniósł, że pracownik socjalny dwukrotnie przeprowadził wywiad przed drzwiami mieszkania. Mając pełną kontrolę nad jego sytuacją zdrowotną materialną i bytową doprowadził do obecnej. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] , wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać w mocy decyzję organu I instancji. `W uzasadnieniu organ powołując się treść art. 106 ust. 4 oraz 107 ustawy o pomocy społecznej wskazał, że decyzję administracyjną o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, mającego na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej dochodowej i majątkowej osób i ich rodzin. Wywiad środowiskowy stanowi nieodzowny element postępowania wyjaśniającego w sprawie z pomocy społecznej i jest traktowany jako obowiązkowy sposób zbierania informacji o wnioskodawcy. W związku z czym obowiązek współdziałania osoby z organem pomocowym dotyczy sporządzenia takiego wywiadu bądź jego aktualizacji. Wywiad taki przeprowadza się w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby lub rodziny. Stosownie do art. 11 ust.2 wyżej cytowanej ustawy brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Dalej Kolegium zauważyło, że z materiału aktowego badanej sprawy wynika, że skarżący notorycznie odmawia podania jakichkolwiek bliższych informacji na temat rzeczywistego miejsca pobytu, miejsca gdzie przechowuje swoje rzeczy osobiste i dokonuje czynności sanitarno-higienicznych, co świadczy o spełnieniu przesłanki braku współdziałania z pracownikiem socjalnym mogącym skutkować odmowę przyznania wnioskowanej pomocy (art. 11 ust. 2 ustawy). Podkreśliło, iż w poprzednich postępowaniach dotyczących strony pracownicy socjalni wielokrotnie podejmowali próby zweryfikowania miejsca jej zamieszkania. Także i w przedmiotowym postępowaniu organ I instancji podjął starania w celu ustalenia faktycznego miejsca pobytu strony, kierując do niej pismo z dnia [...]. Natomiast z akt sprawy nie wynika, aby strona udzieliła odpowiedzi na to wezwanie. Nadto strona nie złożyła żadnego dokumentu na okoliczność udzielenia takiej odpowiedzi, na która powołuje się w odwołaniu. Kolegium nie dało natomiast wiary oświadczeniu strony złożonym w odwołaniu od decyzji organu I instancji, że jego miejscem zamieszkania jest klatka schodowa przy ul. [...] w T. Organ odwoławczy podniósł, że pisma [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" z [...] i [...] przeczą powyższemu twierdzeniu strony. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego organ pierwszej instancji podjął wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności w zakresie ustalenia miejsca pobytu strony oraz dokonał właściwej oceny jej postawy. Tym samym, zdaniem Kolegium, nie można organowi I instancji skutecznie zarzucić, że wydana w sprawie decyzja jest obarczona wadą wynikającą z nie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, gdyż brak jego przeprowadzenia nie jest wynikiem zaniechania wykonania nałożonego na organ obowiązku, lecz następstwem tylko i wyłącznie braku współdziałania strony z organem pomocowym. Zdaniem Kolegium uznanie przez organ faktów za udowodnione tylko na podstawie oświadczenia wnioskodawcy może budzić wątpliwości, gdy organ nie ma możliwości ich weryfikacji w środowisku, w którym przebywa wnioskujący o pomoc społeczną, tak jak to ma miejsce w analizowanej sprawie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący T.M. wyraził niezadowolenie z treści decyzji organu odwoławczego. Podniósł, że obowiązkiem pracownika socjalnego jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu pobytu skarżącego, tj. na klatce schodowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 ww. ustawy, sądy rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie przyznania T.M. zasiłku celowego. Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. z 2013 r., poz. 182), zwanej dalej "ustawą", regulujące rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania. Przepis art. 2 ust. 1 tej ustawy zawierający konstytucyjną zasadę pomocniczości stanowi iż, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do art. 7 ustawy pomocy tej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu: ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Natomiast po myśli art. 8 ust. 1 ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest instytucją mającą za zadanie wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Organy pomocy społecznej są obowiązane do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych, co oznacza, że brak aktywności ze strony zainteresowanego pomocą uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia świadczenia. Przepis art. 4 ustawy o pomocy społecznej nakłada na osoby korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Z analizy materiałów zgromadzonych w aktach administracyjnych wynika, że organ I instancji wezwał skarżącego do podania aktualnego adresu pobytu celem umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz poinformował stronę, że w przypadku nie wskazania aktualnego miejsca pobytu wydana zostanie decyzja odmawiająca przyznania wnioskowanej pomocy. Do przeprowadzenia wywiadu nie doszło bowiem strona skarżąca pomimo odbioru wezwania nie udzieliła na nie odpowiedzi. Jednocześnie z ustaleń organu I instancji wynika, że strona wcześniej wskazywała klatkę schodową przy mieszkaniu przy ul. [...] w T., z którego została eksmitowana. Natomiast w odwołaniu T.M. ponownie wskazał na klatkę schodową przy ww. mieszkaniu, jako miejsce pobytu. Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Orzecznictwo sądów administracyjnych, ukształtowane na gruncie art. 106 ust. 4 tej ustawy, nie pozostawia wątpliwości, że odmowa współdziałania z pracownikiem socjalnym, w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy, także wówczas, gdy polega na uniemożliwieniu przeprowadzenia takiego wywiadu, skutkuje wydaniem decyzji odmownej. Stosownie bowiem do art. 107 ust. 1 ustawy, § 2 ust. 3 oraz § 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2012, poz. 712) wywiad rodzinny służy do ustalenia przez pracownika socjalnego sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej, majątkowej w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu oraz formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy. Skoro tak, to oczywistym jawi się, że podstawowym narzędziem służącym do ustalenia aktualnej sytuacji życiowej wnioskującego o przyznanie świadczenia, jest właśnie rodzinny wywiad środowiskowy, przy czym jednocześnie jest to środek dowodowy, z którego organ administracyjny prowadzący postępowanie nie może zrezygnować, zastępując go innym dowodem. W związku z tym uznać należy, że organy procedujące w sprawie zasadnie uznały, iż skarżący swoim zachowaniem uniemożliwił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Wspomniana kwestia jest jedną z postaci braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy. Przepis ten nie formułuje żadnych dodatkowych warunków odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Odmowa podjęcia współdziałania z organem, poprzez uniemożliwienie mu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego obliguje ten organ do negatywnego załatwienia sprawy. Stąd też z ewidentnej winy skarżącego nie było jakiejkolwiek możliwości ustalenia jego sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej, gdyż skarżący nie podając danych na temat miejsca pobytu, faktycznie uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz ustalenia wymaganych okoliczności faktycznych. Konsekwencją tego braku jest to, że organy nie dysponowały jakąkolwiek możliwością zbadania, czy warunki życiowe skarżącego czynią zadość wymogom przyznania świadczenia w postaci zasiłku celowego z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości w działaniu organów, tak gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa, albowiem ocena ta została dokonana przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy. Na marginesie można zaznaczyć, że z pisma Komendy Miejskiej Policji w T. wynika, że skarżący nie zamieszkuje na wskazanej klatce schodowej (a jedynie odbiera kierowaną do niego korespondencję). Ponadto nie sposób nie zauważyć, że klatka schodowa nie może być uznana za miejsce zamieszkania, co nie wymaga- w opinii Sądu - szerszego wyjaśnienia. Godzi się tu zwrócić uwagę, że w przypadku gdyby skarżący oświadczył, że jest osobą bezdomną mogłaby mu zostać udzielona przez organ stosowna pomoc przewidziana w przepisach art. 48 i 49 ustawy o pomocy społecznej, co jednak wymaga współpracy strony z organem pomocowym. Sam organ nie jest uprawniony do nadawania komukolwiek z urzędu statusu bezdomnego. Zatem końcowo należy wskazać, że w świetle całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego i wyżej naprowadzonych okoliczności, pomimo subiektywnych odczuć skarżącego, należy uznać podjęte w sprawie rozstrzygnięcie za prawidłowe. W tym stanie rzeczy brak było podstaw do uwzględnienia skargi, a co za tym idzie podlegała ona oddaleniu, zgodnie z treścią art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.