IV SA/Gl 623/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie: WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik NSA Wiesław Morys Protokolant: st.ref. Agnieszka Janecka po rozpoznaniu w dniu 09 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta S., odmówił T. K. przyznania prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego. Rzeczona decyzja wydana została na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 5 marca 2004 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 45, poz. 433). W uzasadnieniu organ orzekający odnotował, że zgodnie z art. 4 ust. 2 i art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek rodzinny przysługuje rodzicom, opiekunom prawnym, opiekunom faktycznym, lub osobie uczącej się, jeżeli dochód rodziny na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504,00 zł. Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy, dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką, uprawnionemu do urlopu wychowawczego, nie dłużej jednak niż okres 24 miesięcy kalendarzowych. Zgodnie z ust. 2, dodatek przysługuje w wysokości 400,00 zł miesięcznie. W toku rozpoznania wniosku T. K. z dnia [...] 2004 r. organ ustalił, że miesięczny dochód rodziny wnioskodawcy, w przeliczeniu na każdego jej członka, wynosi [...] zł, a więc przekracza ustawowe kryterium dochodowe. W świetle zgromadzonych dokumentów nie ma również podstaw do obliczenia dochodu utraconego, gdyż definicja utraty dochodu to odpadnięcie źródła, z którego pobierany był dochód (np. utrata zatrudnienia, utrata prawa do renty), nie stanowi jej zaś czasowa rezygnacja pracownika z pobierania wynagrodzenia poprzez skorzystanie z urlopu wychowawczego. Z tych względ'ów przyjęto, że dochód rodziny wnioskodawcy przekracza kwotę uprawniającą rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego, o kwotę większą niż kwota odpowiadająca najniższemu zasiłkowi rodzinnemu. Jednocześnie organ odmówił przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego, ponieważ wnioskodawca nie ma prawa do zasiłku rodzinnego. W odwołaniu złożonym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., T. K. wyraził niezadowolenie z decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji. W tych ramach zaakcentował, że od dnia [...] 2004 r. przebywa na urlopie wychowawczym i od tej daty nie podejmuje żadnej pracy zarobkowej. Jedynym dochodem jego rodziny jest dochód matki dziecka -E. J., z która prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Ich dochód netto ,,(tj. brutto po odliczeniu kosztów ich uzyskania oraz po odliczeniu składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe) z miesiąca [...] 2004 r. wyniósł [...] zł", a z powodu zmiany wynagrodzenia jego konkubiny od [...] 2005 r. wynosić będzie [...] zł. Tym samym od miesiąca [...] 2004 r. dochód rodziny nie przekracza ustawowego kryterium na każdego członka rodziny w kwocie 504,00 zł. T. K. podkreślił dalej, że fakt przebywania z dzieckiem na urlopie wychowawczym z powodu niemożności zapewnienia mu innej opieki nie powinien stanowić czasowej rezygnacji pracownika z pobierania wynagrodzenia. Strona odwołująca zaznaczyła dalej, że w przypadku utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji zmuszona będzie do rezygnacji z prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, co może niekorzystnie wpłynąć na rozwój dziecka. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W podstawie prawnej decyzji organu odwoławczego wskazano art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Kolegium podkreśliło w treści uzasadnienia decyzji, że z zaświadczenia wydanego przez Urząd Skarbowy w S. z dnia [...] 2004 r. wynika, iż T. K. uzyskał w 2002 r. dochód w wysokości [...] zł, natomiast matka dziecka prowadząca wspólne gospodarstwo domowe ze stroną –E. J. uzyskała dochód w kwocie [...] zł, co łącznie daje dochód rodziny w wysokości [...] zł. Organ odwoławczy stwierdził więc, że łączny dochód rodziny po odliczeniu wszystkich zobowiązań w przeliczeniu na członka rodziny strony daje [...] zł. Ponadto zauważono, iż strona we wniosku o przyznanie spornych świadczeń oświadczyła, że nie zgłasza utraty dochodu za rok 2002, natomiast do akt sprawy oraz odwołania dołączyła dokumenty, z których wynika, iż od dnia [...] 2004 r. korzysta z urlopu wychowawczego, a dochody rodziny od [...] 2004 r. kształtują się poniżej kryterium 504 zł. Kolegium podniosło dalej, że zgodnie z art. 5 ust. 4 ustawy oświadczeniach rodzinnych, w przypadku utraty dochodu prawo do zasiłku rodzinnego ustala się na wniosek strony na podstawie dochodu rodziny pomniejszonego o utracony dochód. Stosownie do § 18 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 27 września 2004 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 213, poz. 2162), w przypadku gdy po upływie roku kalendarzowego, z którego dochód rodziny stanowił podstawę ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, sytuacja dochodowa rodziny uległa pogorszeniu na skutek utraty dochodu przez członka rodziny, od dochodu rodziny odejmuje się kwotę utraconego miesięcznie dochodu. Prawo do świadczeń ustala się na wniosek, począwszy od miesiąca, w którym złożono ten wniosek, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym nastąpiła utrata dochodu. Zdaniem Kolegium z treści tego przepisu wynika, że utratę dochodu należy badać tylko i wyłącznie w przypadkach, w których chodzi o utratę źródła dochodu mającego charakter samodzielny i trwały. Udzielenie przez pracodawcę urlopu wychowawczego jest związane, w przypadku strony, ze stosunkiem pracy, który nie uległ rozwiązaniu, a to dopiero w ocenie Kolegium stanowiłoby trwałą utratę źródła dochodu. Organ odwoławczy zaakcentował nadto, że w chwili obecnej trwają prace legislacyjne nad zmianą ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ustawodawca planuje m.in. dodanie art. 3 pkt 23 w brzmieniu: /I utrata dochodu -oznacza to utratę dochodu spowodowaną m.in. a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego (...)". Kolegium zaznaczyło jednak, że komentowany przepis miałby wejść w życie w dniu 1 września 2005 r., co dodatkowo przemawia za tym, iż aktualnie system prawny nie przewiduje regulacji dopuszczającej uznanie, iż strona utraciła dochód, o którym w ustawie o świadczeniach rodzinnych na skutek urlopu wychowawczego. W końcowej części uzasadnienia zauważono, że na gruncie art. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dodatek do zasiłku rodzinnego przysługuje pod warunkiem, że na dziecko przysługuje zasiłek rodzinny. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach T. K. w pierwszej kolejności zwrócił uwagę na definicję "dochodu" z ustawy oświadczeniach rodzinnych. W dalszej części skargi przywołał argumentację przytoczoną uprzednio w treści odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoła cze w K. wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Kolegium ponownie odwołało się do argumentacji podniesionej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Jak nakazuje art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) -zwanej dalej p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która przeprowadzona jest pod względem zgodności z prawem (art.l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych -Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Przeprowadzając zatem ocenę zaskarżonej decyzji co do jej zgodności z prawem zarówno materialnym jak i procesowym, Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. W ramach kontroli co do zgodności z zastosowanym przez organ w zaskarżonej decyzji prawem materialnym przyznane jest sądom administracyjnym uprawnienie do dokonywania oceny prawidłowości interpretacji brzmienia stosowanej przez organ jako podstawa materialna normy prawa. Jak wynika z treści uzasadnienia rozstrzygnięcia stanowiącego przedmiot skargi, pojęciu "utrata dochodu" Samorządowe Kolegium Odwoławcze przypisało okolicznościom związanym z całkowitym i ostatecznym odpadnięciem źródła dochodu. Jednocześnie, skorzystanie z prawa do bezpłatnego urlopu wychowawczego przez matkę dziecka, organ potraktował jako zawieszenie uprawnień do wypłaty dochodu, nie będącym tożsamym z całkowitą utratą dochodu zdarzeniem. Oceniając sprawę w tym aspekcie, organ uznał, iż dochód rodziny skarżącego zawiera w sobie również "zawieszone" wynagrodzenie skarżącego, a w konsekwencji dochód ten przekracza na jednego członka jej rodziny kwotę wskazaną jako kryterium ustawowe. Odnosząc się do treści skargi nie można odmówić słuszności twierdzeniom w niej zawartym, iż organ w istocie doliczył do dochodu rodziny skarżącego nieistniejące w rzeczywistości kwoty. Skorzystanie bowiem z urlopu bezpłatnego przysługującego rodzicowi wychowującemu dziecko nie może wywoływać ujemnych dla nich skutków w postaci pozbawienia praw do innych świadczeń. Oczywistym jest, że odpadnięcie źródła dochodu w powodu chwilowej rezygnacji z wynagrodzenia ze względu na urlop bezpłatny lub niewypracownie nagrody za dobre wyniki pracy nie jest tożsame z "utratą dochodu" w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż świadczenia rodzinne, przewidziane jako ochrona dla najbiedniejszej sfery rodzin nie mogą służyć zaspokajaniu potrzeb osób, które ze swojej woli, mając obiektywne możliwości osiągania wyższych zarobków rezygnują z tego. Sytuacja taka nie zachodzi w przypadku osoby wykorzystującej nadane tej osobie z woli ustawodawcy uprawnienie do samodzielnego wychowywania dziecka, przy jednoczesnym zagwarantowaniu powrotu na dotychczasowe miejsce pracy. Przypisywanie takim podmiotom elementu złej woli byłoby sprzeczne z założeniem dla jakich ustanowione zostało prawo do bezpłatnego urlopu wychowawczego. Rozumowanie powyższe zostało w pełni potwierdzone zapisem ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadzonym nowelą z dnia 22 kwietnia 2005 r. zawartą w art. 27 pkt 2 lit. j ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Z obecnej treści art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika bowiem wprost, iż utrata dochodu może być również spowodowana uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego. Uznając zatem interpretację pojęcia "utrata dochodu" dokonaną przez organ w zaskarżonej decyzji za błędną, co łączy się ściśle z wydanym w sprawie rozstrzygnięciem, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał za konieczne uwzględnić skargę. Wobec uchylenia zaskarżonej decyzji, w ponownym postępowaniu rzeczą organu będzie dokonanie ustaleń co do wysokości uzyskiwanego przez skarżącego i jego rodzinę dochodu przy uwzględnieniu stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Mając powyższe na względzie orzeczono na mocy art. 145 w 1 pkt 1 lit. a jak w sentencji.