IV SA/Gl 624/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant St. sekr. sąd. Agnieszka Rogowska-Bil po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2013 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego – uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia [...]r. nr [...]. Decyzją Prezydenta Miasta R. nr [...] z dnia [...]r. uznano B.K. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu stwierdzono, iż decyzję o uznaniu za dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego oraz przez okres ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Od tej decyzji odwołanie wniósł B.K., stwierdzając, że płaci Komornikowi alimenty na tyle ile go stać, potwierdził, iż nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy (PUP) i nie pracuje. Decyzją z dnia [...]r. wydaną m.in. na podstawie art.138 § 1 pkt. 1 k.p.a. (Dz.U. z 2000r. Nr 98 poz.1071ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ wprost przywołał treść przepisów art. 5 ust. 1,2,3,3a i 3b ustawy z dnia 07 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Dalej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. stwierdziło, że w przypadku strony zachodzi przesłanka z art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w postaci uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego - pomimo prawidłowego wezwania organu pismem z dnia 14 listopada 2011 r. doręczonym w dniu 22 listopada 2011 r. o zgłoszenie się B.K. na wywiad alimentacyjny oraz niezarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna albo poszukująca pracy, przy czym w okresie ostatnich 6 miesięcy B.K. nie wywiązywał się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych na rzecz małoletniego F.B. w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji postąpił prawidłowo uznając B.K. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący B.K. wniósł o pozytywne rozpatrzenie jego sprawy. wskazał, że nigdy nie uchylał się od płacenia alimentów, jak i od wywiadu środowiskowego. Wskazał, że jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Wnioskował o przeprowadzenie badań DNA syna celem potwierdzenia jego ojcostwa. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy przytoczył argumenty powołane w skarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony orzeczeniem, czy rozstrzygnięcie wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle przeprowadzonej, w oparciu o wyżej powołane przepisy prawa, kontroli sądowoadministracyjnej należy stwierdzić, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z przyczyn w niej podniesionych. Przedmiotem kontroli sądu, dokonanej pod kątem zgodności z prawem, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. o uznaniu skarżącego B.K. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Jak to wynika z treści zaskarżonej decyzji, podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 07 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji. W myśl art. 5 ust. 3 cytowanej ustawy (w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji), w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych, - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Przy tym stosownie do art. 5 ust. 3a cytowanej ustawy, decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Wyżej wymieniony przepis w naprowadzonej tu treści wszedł w życie w dniu 01 stycznia 2012 r., wprowadzony ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2011 r. Nr 205 poz.1212). Trzeba jednak podkreślić, że ustawa ta w art. 3 stanowi, że sprawy o świadczenia rodzinne i świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Wyjątek stanowił tu zapis art. 4 tej ustawy stanowiący, że jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy organ właściwy dłużnika złożył do starosty wniosek o zatrzymanie prawa jazdy, a w sprawie nie została wydana decyzja ostateczna, starosta zwraca wniosek organowi właściwemu dłużnika w celu przeprowadzenia postępowania na zasadach i w trybie ustawy, o której mowa w art. 2, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. W tej mierze wskazać trzeba, co następuje. Analiza akt administracyjnych sprawy wskazuje, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi sytuacja o której mowa w wyżej cyt. art. 4 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Bezspornym jest, że przepisy dotychczasowe nie przewidywały wydawania decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, albowiem do dnia 31 grudnia 2011 r. omawiany już art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stanowił bowiem, co następuje: "w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.4)) oraz kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego". Z treści naprowadzonej regulacji prawnej w sposób jednoznaczny wynika, że na podstawie uprzedniej regulacji prawnej przedmiotowe postępowanie – dotyczące "świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie ustawy" (tj. 01 stycznia 2012 r.) nie mogło się toczyć, skoro brak było ku temu podstaw prawnych. Według art. 145 § 1 pkt. 2 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uwzględniając skargę na decyzję stwierdza jej nieważność w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Natomiast art. 156 § 1 pkt. 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego stanowi: "Organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa". Decyzja wydana jest z rażącym naruszeniem prawa wówczas, kiedy naruszono przepis prawa, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu. Rażącym naruszeniem prawa jest sprzeczność pomiędzy rozstrzygnięciem a treścią przepisu. Taka sytuacja ma miejsce wówczas, gdy załatwienie sprawy decyzją administracyjną stanowi zaprzeczenie jej stanu prawnego. Inaczej mówiąc chodzi o takie załatwienie sprawy, które nie odnosi się do rozpoznawanej sprawy, lecz do jej kontratypu. W takiej sytuacji zachodzi konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwej decyzji z racji istnienia w niej wad o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym (tak: J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, Wydawnictwo CH. Beck Warszawa 1998 r. str. 813). Innymi słowy decyzja taka została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, wbrew wszystkim przesłankom przepisu nadano prawa albo ich odmówiono, albo też wbrew tym przesłankom obarczono stronę obowiązkiem albo uchylono obowiązek. Zatem cechą rażącego prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą. Taka zaś sytuacja - co już wyżej opisano - zaistniała w przedmiotowej sprawie. Organ odwoławczy rozpoznając niniejszą sprawę w ogóle nie zauważył wymienionych wyżej rażących wad prawnych decyzji organu I instancji, czego konsekwencją jest to, że również decyzja tego organu rażąco narusza przepisy prawa procesowego. Innymi słowy organy obu instancji nie zauważyły bowiem zapisu art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2011 r. Nr 205 poz.1212) wyraźnie wskazującego reżim prawny który winien mieć zastosowanie do niniejszego postępowania. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w z zw. z art. 135 tej ustawy, Sąd stwierdził nieważność zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz decyzji go poprzedzającej.