IV SA/Gl 63/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...] r. nr [...]. Wójt Gminy G. decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 1, art. 2 art. 4, art. 5 art. 13, art. 18, art. 27, art. 48 oraz art. 49 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195), odmówił przyznania Z.S. świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2016/2017 na dziecko M.S. W uzasadnieniu decyzji organ ten stwierdził, że odmowa przyznania świadczenia wychowawczego spowodowana została tym, że syn strony M.S. nie może być uznany za pierwsze dziecko w rodzinie, ponieważ w wyroku rozwodowym oraz regulującym sprawy alimentacyjne, nie pozbawiono strony władzy rodzicielskiej, ale wykonywanie władzy powierzono matce, zaś kontakty z synem odbywają się na zasadach ustalonych z byłą żoną, nadto płacone są alimenty na dzieci. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się Z.S., który wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. W odwołaniu tym wyraził swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji i wystąpił w nim o przyznanie wnioskowanego świadczenia, ponieważ od dnia 17 sierpnia 2016 r. syn zamieszkuje wspólnie z nim, a w Sądzie Rejonowym w C. prowadzone jest postępowanie w sprawie zmiany wyroku rozwodowego w zakresie miejsca jego zamieszkania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...]r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wpierw przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przywołał przepisy prawa normujące zasady przyznawania świadczenia wychowawczego. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy przeprowadził analizę sytuacji osobistej odwołującego się w kontekście przywołanych przepisów i podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że w jego przypadku nie można mówić o władzy naprzemiennej, a tym samym nie można zaliczyć syna M. do rodziny. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się Z.S., który wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej wyraził swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Skarżący podniósł, że organ odwoławczy podtrzymał stanowisko, że syn M. nie jest członkiem jego rodziny, a przyjęcie takiego stanowiska pozostaje w sprzeczności ze stanem faktycznym, albowiem w dniu 2 września 2016 r., w szkole syna w obecności Dyrektora tej szkoły zawarł z matką syna porozumienie, na mocy którego syn mieszka z nim. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zaprezentowało w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. Nr 1369 ze zm.), sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu są rozstrzygnięcia organów administracji publicznej, mocą których odmówiono skarżącemu przyznania świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2016/2017 na rzecz M.S. W motywach tego rozstrzygnięcia wskazano, że syn skarżącego M.S. nie może być uwzględniony w składzie rodziny, albowiem z wyroku Sądu Okręgowego w B. orzekającego rozwód uregulowano sytuację dzieci i opiekę nad synem powierzono matce, a skarżący obowiązany był płacić alimenty. W ramach postępowania odwoławczego skarżący przedstawił notatkę służbową z dnia [...]r., sporządzoną w Gimnazjum nr [...] w C., w której rodzice M.S. ustalili zasady jego zamieszkiwania u ojca. Zasady te przyjęte zostały na okres prowadzonego postępowania przed sądem powszechnym, zmierzającym do zmiany orzeczenia rozwodowego w zakresie opieki nad dziećmi. W oparciu o posiadane dokumenty i informacje organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji uznającego, że M.S. nie wchodzi w skład rodziny skarżącego. W świetle tak naświetlonego stanu faktycznego przyjdzie uznać, że istota przedmiotowego postępowania sprowadza się do ustalenia, czy M.S. może być uwzględniony w składzie rodziny skarżącego. W tej sytuacji niezbędne jest przywołanie stanu normatywnego, a następnie zestawienie go ze stanem faktycznym. Stosownie do postanowień art. 3 pkt 16 ustawy - Pomoc państwa w wychowaniu dziecka pojęcie rodziny oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. W rozpoznawanej sprawie organ administracji pierwszej instancji podejmując rozstrzygnięcie kierował się treścią wyroku Sądu Okręgowego w B., orzekającego rozwód i normującego sytuację dzieci, z kolei organ odwoławczy w oparciu o postanowienia art. 4 rozpoznawał sprawę w kontekście celu przedmiotowego świadczenia, którym jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych oraz mając w polu widzenia zakres podmiotowy tego świadczenia, gdyż przysługuje ono matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Mając na uwadze powyższe rozważał także kwestię opieki naprzemiennej i doszedł do analogicznego stanowiska jak organ pierwszej Instancji. Analiza unormowań ustawy stanowiącej postawę przyznawania przedmiotowego świadczenia pozwala dostrzec, że w art. 15 ust. 1 tej ustawy zamieszczono regulację, że jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia wychowawczego lub osoby pobierającej to świadczenie wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad dzieckiem, w tym również w przypadku, o którym mowa w art. 22 przedmiotowej ustawy, wydatkowania świadczenia wychowawczego niezgodnie z celem lub marnotrawienia świadczenia wychowawczego, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163, z późn. zm.), w celu weryfikacji tych wątpliwości. Z kolei po myśli art. 22 tej ustawy, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku, gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przywołany stan normatywny winien być wykorzystany w sytuacji, gdy występują wątpliwości co do składu osobowego rodziny osoby ubiegającej się o przedmiotowe świadczenie lub z takiego świadczenia korzystającej. W rozpoznawanej sprawie Sąd zetknął się z sytuacją, w której występują wątpliwości co do składu rodziny skarżącego, przy czym ujawniły się one na poziomie postępowania odwoławczego, ponieważ skarżący do odwołania dołączył dokument wskazujący na to, że syn M. począwszy od dnia 17 sierpnia 2016 r. przebywa u niego. Jak wynika z przedłożonych Sądowi akt administracyjnych, organy administracji obu instancji w toku prowadzonego postępowania nie podejmowały żadnych czynności procesowych celem wyjaśnienia zaistniałej sytuacji. W aktach tych brak jest wywiadu środowiskowego, przeprowadzanego w oparciu o przepisy zawarte w ustawie o pomocy społecznej, jak również innych czynności procesowych wskazujących na to, że organy ustalały rzeczywistą sytuację rodziny skarżącego jak również, aby wyjaśniały, czy matka M.S. pobiera przedmiotowe świadczenie. Wskazane organy oparły swoje orzeczenia wyłącznie o te dokumenty, którymi dysponowały. Na marginesie przyjdzie zauważyć, że organ odwoławczy rozpoznawał przedmiotową sprawę pod kątem pieczy naprzemiennej i doszedł do przekonania, że w sprawie tej ona nie występuje. Zdaniem składu orzekającego w tej sprawie, stanowisko organu odwoławczego zasługuje na akceptację, jednakże z tego powodu, że w sprawie tej brak jest jakichkolwiek przesłanek wskazujących na możliwość rozpatrywania jej w kontekście pieczy naprzemiennej. Tym samym rozważania organu odwoławczego na ten temat w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji były zbędne, gdyż problematyka ta nie stanowiła istoty sprawy. Dostrzeżone uchybienia ze strony organów administracji w zakresie wyjaśnienia sytuacji osobistej skarżącego, a w rzeczywistości odnoszące się do składu jego rodziny, wyczerpują znamiona uwzględnienia skargi przewidziane treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a mianowicie inne naruszenie przepisów postępowania, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji przeprowadzi postępowanie, w ramach którego ustali wszystkie okoliczności związane z pobytem syna M. w rodzinie skarżącego, a sygnalizowane w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia, a następnie podejmie rozstrzygnięcie zgodnie z poczynionymi ustaleniami. Wobec powyższego należało orzec jak w sentencji.