IV SA/Gl 630/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant sekretarz sądowy Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odroczenia terminu odbycia zasadniczej służby wojskowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzją nie może być wykonana. Decyzją Nr [...] z dnia [...]r. wydaną na mocy art. 39 ust.1 pkt 4-6 ustawy z dnia 21 listopada 1967r.o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity Dz. U. z 2004r. Nr 241 poz. 2416 z późn. zm. ) Komendant Wojskowej Komendy Uzupełnień w C., po rozpoznaniu wniosku poborowego J. S. odmówił mu udzielenia odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na podjęcie nauki. Zdaniem organu, co wynikało z uzasadnienia wskazanej decyzji, w myśl przepisu art. 39 ust. 1 pkt 4-6 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na naukę udziela się poborowemu zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 maja 2007r.(Dz. U. Nr 118 z 2006r.) na podstawie złożonego wniosku stwierdzającego, ze wnioskodawca jest uczniem, studentem czy słuchaczem szkoły. J. S., w opinii Komendanta, wyraził jedynie zamiar podjęcia nauki. W sporządzonym od opisanej decyzji odwołaniu poborowy wniósł o udzielenie mu odroczenia zasadniczej służby wojskowej. Oświadczył, iż w dniu [...]r. złożył dokumenty na Politechnikę C. na stacjonarne studia, gdzie odbywa się rekrutacja studentów. Ponadto [...]r. złożył dokumenty i jednocześnie został przyjęty do Zaocznej Policealnej Szkoły Administracji "[...]" w C., gdzie nauka rozpoczyna się z dniem 1 września [...]r. Wyjaśnił, iż nie zaliczył I semestru w roku akademickim [...]r na Politechnice C. na kierunku Informatyka, w związku z czym w [...]r. nastąpiło jego skreślenie z listy studentów. Kontynuacja jego studiów mogła nastąpić dopiero po zakończeniu rekrutacji na uczelnie wyższe na rok akademicki [...]r., a dodatkowo od [...]r. rozpocznie zajęcia dydaktyczne w Zaocznej Szkole Policealnej. Karta powołania z wyznaczonym terminem na dzień [...]r., jaką otrzymał, uniemożliwi mu kontynuowanie nauki, co jest jego uprawnieniem wyprzedzającym obowiązek służby wojskowej. Do odwołania załączone zostały dwa dokumenty. Jednym z nich było zaświadczenie wydane przez Zaoczną Policealną Szkołę Administracji "[...]" w C. podpisane przez sekretarza szkoły, z którego treści wynikało, iż J. S. złożył do szkoły tej dokumenty, a zajęcia w niej rozpoczynają się we wrześniu [...]r. Drugi dokument wydany został przez Komisję Rekrutacyjną Wydziału [...] Politechniki C. i informował o złożeniu przez J. S. dokumentów na rekrutację w Wydziale [...] Politechniki C. na rok akademicki [...]. Wskutek wniesionego przez poborowego odwołania sprawa rozpoznana została przez Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. Organ ten, wydaną na mocy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a w dniu [...]r. decyzją Nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień w C. Powołując się na rozporządzenie § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 2006r. w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej (Dz. U. Nr 118 poz.800), mylnie opisane w decyzji organu I instancji jako rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 2007r., Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego wskazał, iż do wniosku o odroczenie zasadniczej służby wojskowej ze względu na naukę dołącza się zaświadczenie rektora szkoły wyższej, dyrektora szkoły lub zakładu kształcenia nauczycieli. Wzór takiego zaświadczenia określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2004r. w sprawie zawiadamiania wojskowych komendantów uzupełnień o osobach podlegających obowiązkowi czynnej służby wojskowej oraz wydawania przez pracodawców, szkoły i inne jednostki organizacyjne zaświadczeń w sprawach powszechnego obowiązku obrony ( Dz. U. Nr 145 poz. 1539). Przedstawione przez J. S. dokumenty, zdaniem organu, nie spełniały wymogów określonych w cytowanych rozporządzeniach. Decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. J. S. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze opisał kolejno zdarzenia, jakie miały miejsce od momentu wezwania go do Wojskowego Komendanta Uzupełnień w C. w dniu [...]r., potwierdzając, iż nie posiadał w chwili zgłoszenia zamiaru kontynuowania nauki żadnego zaświadczenia , co spowodowało, iż nakazano mu podpisać oświadczenie o braku przeszkód do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Jednocześnie zapewniono go o możliwości udzielenia odroczenia służby z chwilą przedstawienia zaświadczenia o rekrutacji do szkoły. Jednakże, mimo, iż przedstawił dokumenty potwierdzające kontynuowanie nauki, doręczono mu kartę powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej z dniem [...]r. Od decyzji tej złożył odwołanie, a w wyniku utrzymania jej w mocy, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Odnosząc się do złożonego do odwołania zaświadczenia o rekrutacji na Politechnikę C. skarżący oświadczył, iż pracownik Wojskowego Telefonu Zaufania uznał ten dokument za właściwą podstawę do odroczenia służby. Także na uczelni poinformowano go, iż uzyskane przez niego zaświadczenie spełnia wymogi prawne. Skarżący wskazał, iż został przyjęty na rok akademicki [...] na Wydział [...], a także na kierunek [...] Politechniki C. Dokumenty potwierdzające przyjęcie go na I rok studiów dołączone zostały do skargi. Ponad powyższe skarżący powołał się na art. 70 ust. 1 Konstytucji RP stwierdzając, iż zdobywanie wykształcenia jest jego przywilejem, a odbywanie służby wojskowej traktowane jest jako zastępstwo nauki. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w pełni dotychczas prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1271) zwanej dalej p.p.s.a. W ramach kontroli zgodności z prawem wydawanych przez organu administracji rozstrzygnięć sądy administracji oceniają zgodność działania tych organów z przepisami procedury, prawidłowość zastosowania prawa materialnego, a także słuszność zastosowanej w sprawie interpretacji prawa materialnego. Dokonując oceny zasadności wniesionej przez J. S. skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga ta ma usprawiedliwione podstawy, gdyż postępowanie dowodowe w sprawie przeprowadzono wadliwie, co mogło odnieść istotny wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia. Bezspornie przepisy prawa materialnego regulujące instytucję odroczenia zasadniczej służby wojskowej uzależniają możliwość jej zastosowania wobec poborowego od złożenia przez niego udokumentowanego wniosku. Mówi o tym przepis art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity Dz. U. z 2004r. Nr 241 poz. 2416 ), a także przepisy wykonawcze wydane do wskazanego przepisu - § 2ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 2006r. w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej (Dz. U. Nr 118 poz.800) wskazujący, iż warunkiem wszczęcia postępowania o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej jest złożenie przez poborowego pisemnego, udokumentowanego i uzasadnionego wniosku do wojskowego komendanta uzupełnień. Wynika z powyższego oczywisty wniosek, iż ciężar dowodu okoliczności uzasadniających możliwość odroczenia zasadniczej służby wojskowej spoczywa na poborowym. Jedną z przesłanek umożliwiających odroczenie zasadniczej służby wojskowej określa art.39 ust.1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej jest pobieranie przez poborowego nauki w szkole wyższej (art.39 ust. 1 pkt 4), jeżeli jest on studentem - na czas pobierania tej nauki, w zakładzie kształcenia nauczycieli art.39 ust. 1 pkt 5), pobieranie nauki w szkole ponadgimnazjalnej (art.39 ust. 1 pkt 6). Po myśli § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 2006r. w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej, udokumentowanie wniosku o odroczenie zasadniczej służby wymaga dołączenia zaświadczenie rektora szkoły wyższej albo dyrektora szkoły lub zakładu kształcenia nauczycieli. Analizując zebrany w sprawie materiał dowody Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, iż organy poborowe zasadnie uznały, iż przedłożone przez skarżącego zaświadczenie o rozpoczęciu nauki w Zaocznej Policealnej Szkole Administracji "[...]" w C. podpisane przez sekretarza szkoły nie wyczerpuje dyspozycji przywołanej wyżej normy prawnej. Nie negując, iż obowiązkiem poborowego było należycie udokumentować swój wniosek zauważa się jednak, iż okoliczność ta nie zwalnia organu prowadzącego postępowanie administracyjne od obowiązku wypływającego z zasady prawdy obiektywnej. W postępowaniu administracyjnym bowiem wydanie prawidłowej decyzji w każdym przypadku powinno poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego. Zgodnie z art. 7 i art.77 k.p.a. organy orzekające zobowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Obowiązki te odnoszą się również do sytuacji, w której ciężar dowodu spoczywa na stronie postępowania. W takim przypadku o ich spełnieniu świadczyć będzie pouczenie strony o konieczności udokumentowania wskazywanych przez nią, koniecznych dla pozytywnego rozstrzygnięcia faktów i wezwać ją do przedstawienia wymaganych prawem dowodów poświadczających te fakty , wyznaczając jej w tym celu określony termin. Zachowanie takie wymagane jest od organu nie tylko ze względu na obowiązującą w procedurze administracyjnej zasadę prawdy obiektywnej ale także ze względu na zasadę udzielania stronom przez organy informacji faktycznej i prawnej (art. 9 k.p.a.). Dopiero bezskuteczny upływ terminu do przedstawienia przez poborowego zaświadczenia o pobieraniu nauki, wydanego przez właściwy podmiot pozwolić mogłoby organowi na uznanie, iż złożony w sprawie wniosek nie został udokumentowany a okoliczność, która uzasadniać miała odroczenie zasadniczej służby wojskowej nie została udowodniona. Przedstawione Sądowi wraz ze skargą akta sprawy dowodzą, iż organ zaniedbał tej czynności i bez wezwania skarżącego do uzupełnienia materiału dowodowego uznał sprawę za należycie wyjaśnioną. Zauważyć należy, iż do obowiązków organu II instancji należy rozpoznanie sprawy ponownie w całości, a nie ograniczenie swego postępowania do ram zakreślonych wniesionym przez stronę odwołaniem. Ponadto organ odwoławczy bierze pod uwagę stan faktyczny i prawny sprawy z chwili orzekania. Tym samym Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K., rozpoznając sprawę wskutek odwołania się przez skarżącego od decyzji Komendant Wojskowej Komendy Uzupełnień w C. zobowiązany był odnieść się do złożonych przez odwołującego zaświadczeń i w przypadku stwierdzenia, iż przedstawione dokumenty nie zostały firmowane przez określone, podmioty zwrócić się o przedstawienie zaświadczeń w wymaganej formie. Zwraca uwagę, iż zarówno art. 50 ust. 1 i 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, jak i wydane na jego podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2004r. w sprawie zawiadamiania wojskowych komendantów uzupełnień o osobach podlegających obowiązkowi czynnej służby wojskowej oraz wydawania przez pracodawców, szkoły i inne jednostki organizacyjne zaświadczeń w sprawach powszechnego obowiązku obrony , na które powołał się organ II, skierowane są nie do poborowych lecz do podmiotów zobowiązanych do zawiadamiania organów o zdarzeniach istotnych z punktu widzenia powołania do służby woskowej lub jej odroczenia. Wskazane przepisy określają zakres obowiązków pracodawców, rektorów uczelni, dyrektorów zakładów kształcenia nauczycieli, dyrektorów szkół ponadgimnazjalnych, a nie poborowego. Tak też obowiązek wydania zaświadczenia, na którego wzór powołał się organ II instancji obciąża rektora szkół wyższych i wyższych szkół zawodowych, dyrektorów zakładów kształcenia nauczycieli, dyrektorów szkół ponadgimnazjalnych, a do dnia [...]r. również dyrektorów szkół ponadpodstawowych. Rzeczą organu, w przypadku uzyskania dokumentu nie odpowiadającego wymaganej formie od podmiotu zobowiązanego do jego wydania , było zwrócić się do tego podmiotu. Niewątpliwie brak należytego wyjaśnienia wszystkich istotnych aspektów prowadzonej sprawy może rzutować na jej wynik. Rozstrzygnięcie sprawy wydane takich warunkach jest zatem wadliwie i zachodzi konieczność usunięcia go z obrotu prawnego. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Orzeczenie w kwestii niewykonywania decyzji oparto o przepis art. 152 P.p.s.a. .