IV SA/Gl 639/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2012 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] r., nr [...]. M.R. wnioskiem z dnia 1 września 2009 r. domagał się stwierdzenia nieważności wszystkich decyzji administracyjnych wydanych z upoważnienia Prezydenta Miasta Z. przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Z., począwszy od decyzji z dnia [...] r. Wniosek ten dotyczył między innymi decyzji z dnia [...] r., nr [...], wydanej przez działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Z. p.o. Kierownika Dzielnicowego Punktu Pomocy Społecznej. Wskazaną powyżej decyzją zmieniono wydaną w dniu [...] r. decyzję nr [...] w części dotyczącej wysokości zasiłku stałego od miesiąca października 2006 r. podwyższając go z kwoty 418 zł na kwotę 444 zł. W uzasadnieniu stwierdzono, że zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej maksymalna kwota zasiłku stałego wynosi 444 zł i taką kwotę przyznano skarżącemu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r., nr [...], odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności powyższej decyzji powołując się na art. 157 § 3 k.p.a. Uzasadniając swoje stanowisko organ uznał, iż wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności jest niedopuszczalne albowiem żądanie to dotyczy decyzji administracyjnej wyeliminowanej z obrotu prawnego. Wskazał przy tym, iż od decyzji z dnia [...] r. skarżący złożył odwołanie, które zostało uwzględnione decyzją z dnia [...] r. o nr [...]. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem M.R. wniósł odwołanie, w którym podtrzymał swój wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] r. uzasadniając go wydaniem decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Zdaniem odwołującego się błędnie ustalono jego sytuację dochodową, gdyż do osiągniętego przezeń dochodu zaliczono również alimenty potrącane przez komornika prowadzącego postępowanie egzekucyjne. Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ ten wskazał, iż stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest instytucją prawa procesowego mającą na celu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji zarówno ostatecznych jak i nieostatecznych, które dotknięte są wadami kwalifikowanymi określonymi w art. 156 § 1 k.p.a. Przed wszczęciem postępowania organ jest zobligowany do przeprowadzenia analizy jego dopuszczalności (podmiotowej i przedmiotowej). Niedopuszczalność przedmiotowa zachodzi w szczególności m.in. wówczas, gdy żądanie wszczęcia postępowania dotyczy co prawda decyzji administracyjnej, ale takiej, która już wcześniej została wyeliminowana z obrotu prawnego. Po dokonaniu analizy faktycznej sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uznało, iż zachodzi w niej niedopuszczalność postępowania. Ustaliło mianowicie, iż decyzja p.o. Kierownika Dzielnicowego Punktu Pomocy Społecznej z dnia [...] r., o numerze wskazanym powyżej, została wyeliminowana z obrotu prawnego. Zdaniem Kolegium w wyniku rozpoznania odwołania decyzją z dnia [...] r., nr [...], uchylono decyzję z dnia [...] r. i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M.R. podtrzymał wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji p.o. Kierownika Dzielnicowego Punktu Pomocy Społecznej z dnia [...] r. W jego przekonaniu decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Pogwałciła ona jego konstytucyjne prawa, takie jak prawo do prawnej ochrony życia, równego traktowania i zakazu dyskryminacji oraz zasady sprawiedliwości społecznej zawarte w art. 38, art. 32 pkt 1 i 2, art. w Konstytucji Rzeczpospolitej. Wskazał, iż znaczna część przyznanego mu zasiłku stałego jest potrącana przez komornika w poczet zadłużenia alimentacyjnego, tak że na życie zostaje mu tylko kilka złotych dziennie. Nadto podniósł, iż organy niezgodnie z obowiązującymi przepisami potrącone przez komornika alimenty zaliczają do osiąganego przez niego dochodu, który jest jednym z kryteriów uzasadniających przyznawanie świadczeń z opieki społecznej. Zdaniem skarżącego takie postępowanie organów naraża go na śmierć samobójczą, zmusza do kradzieży oraz przyczynia się do utraty poczytalności. W odpowiedzi na skargę postulowano jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w motywach zaskarżonej decyzji. Na skutek wezwań tut. Sądu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. pismem z dnia 16 maja 2012 r. podało, iż Pan M.R. nie złożył odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] r., nr [...]. Wniesione przezeń odwołanie dotyczyło decyzji Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] r., nr [...] w sprawie zmiany decyzji nr [...] z dnia [...] r., w części dotyczącej wysokości zasiłku stałego od miesiąca września 2007 r. z kwoty 444 zł na kwotę 374,69 zł. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W kolejnym piśmie procesowym z dnia 17 maja 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. poinformowało, iż decyzja z dnia [...] r., nr [...], również nie została przez skarżącego zaskarżona. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna, lecz z przyczyn branych pod rozwagę przez Sąd z urzędu. Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż przedmiotem niniejszej sprawy jest ocena prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania oraz zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Wadliwości procesowe albo materialnoprawne mające lub mogące mieć wpływ na wynik sprawy bądź stanowiące podstawę wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności, po myśli art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 14 marca 2012 r., poz. 270) – dalej P.p.s.a. - uzasadniają wzruszenie zaskarżonej decyzji. Stosownie do treści art. 134 tej ustawy, sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami, a więc z urzędu bierze pod rozwagę naruszenia prawa nie podniesione przez strony. Przeprowadzając, w oparciu o powołane przepisy, ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził naruszenie przez organ przepisów prawa, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. błędnie bowiem ustaliło stan faktyczny rozpoznawanej sprawy. Wniosek o stwierdzenie nieważności dotyczył decyzji z dnia [...] r., nr [...], wydanej przez działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Z. p.o. Kierownika Dzielnicowego Punktu Pomocy Społecznej. Jak wynika z akt administracyjnych oraz pisma procesowego organu z dnia 16 maja 2012 r. od decyzji tej skarżący nie złożył odwołania, zatem decyzja ta jest ostateczna i prawomocna, a więc znajduje się w obrocie prawnym. Podobnie rzecz się ma z decyzją, której ta decyzja dotyczyła (z dnia [...] r., nr [...]). W obu wydanych w sprawie decyzjach uzasadniając odmowę wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. podnosiło, iż decyzją z dnia [...] r., nr [...], została uchylona decyzja, której stwierdzenia nieważności żądał skarżący w niniejszej sprawie. Twierdzenie to nie jest zgodne ze stanem faktycznym albowiem decyzją z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uchyliło decyzję z dnia [...] r. o numerze [...]. Decyzja ta zmieniała z dniem [...]r. decyzję z [...] r., nr [...], w części dotyczącej wysokości zasiłku stałego w ten sposób, iż określiła wysokość tego zasiłku: od dnia 1 września 2007 r. do 29 lutego 2008 r. na 149,88 zł miesięcznie, od 1 marca 2008 r. do 31 sierpnia 2008 r. na 145,20 miesięcznie, od 1 września 2008 r. do 28 lutego 2009 r. na 140,84 zł miesięcznie, od 1 marca 2009 r. na 140,21 miesięcznie. Uchylenie decyzji z dnia [...] r. (zmieniającej decyzję z dnia [...] r.) nie miało wpływu na byt prawny decyzji, której stwierdzenia nieważności domagał się skarżący w rozpoznawanej sprawie. Pozostała ona nadal w obrocie prawnym w pierwotnym brzmieniu. Dalsze losy co do ewentualnej zmiany decyzji dotychczasowej nie są znane Sądowi, a ich ustalanie przekracza ramy postępowania sądowoadministracyjnego. Nie doszło również do uchylenia decyzji, którą zmieniała decyzja objęta żądaniem w niniejszej sprawie, a to decyzji z dnia [...]r. Tak więc nie wystąpiła przesłanka braku przedmiotu sprawy. Trzeba w tym miejscu wskazać, że każda z decyzji ma swój samodzielny byt dopóty, dopóki nie zostanie w całości wyeliminowana z obrotu prawnego (poprzez uchylenie w trybie instancyjnym albo usunięcie w trybie nadzwyczajnym, czy wygaszenie). Przy czym zmiana decyzji inną decyzją nie skutkuje jej eliminacją, bowiem zmienia się tylko jej treść mająca wpływ na jej realizację. Zmiana decyzji nie wpływa na niemożność dokonania jej oceny w nadzwyczajnych trybach weryfikacji znanych procedurze administracyjnej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. naruszyło zatem art. 157 § 3 k.p.a. poprzez nieuzasadnione okolicznościami sprawy jego zastosowanie, w wyniku uchybienia przez ten organ w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego zasadom i obowiązkom wynikającym z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Naruszenie to było konsekwencją wadliwie ustalonego stanu faktycznego i błędnej oceny materiałów dowodowych, w tym znajdujących się w aktach decyzji przyznających zasiłek stały i wydanych w dalszej kolejności decyzji zmieniających oraz ich ostateczności i prawomocności. Przeto zapadłe w sprawie decyzje ostać się nie mogły, gdyż uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organ zbada, czy istnieją określone w art. 156 § 1 k.p.a. przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności, a to: 1. decyzja wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości; 2. decyzja wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa; 3. decyzja dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną; 4. decyzja została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie; 5. decyzja była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały; 6. w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą; 7. zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Przedmiotem tego postępowania będzie ustalenie, czy decyzja administracyjna poddana nadzorowi jest dotknięta którąkolwiek z wyżej omówionych wad kwalifikowanych oraz, czy ewentualnie nie zachodzą w sprawie negatywne przesłanki uniemożliwiające stwierdzenie nieważności uregulowane w art. 156 § 2 k.p.a. Zatem przed podjęciem rozstrzygnięcia organ w sposób prawidłowy określi decyzję, której dotyczy wniosek skarżącego oraz jednoznacznie ustali fakt czy decyzja ta pozostaje w obrocie prawnym, wreszcie oceni jej ważność w świetle w/w przepisu. Nie od rzeczy przy tym będzie ustalenie stanu prawnego co do decyzji przyznającej po raz pierwszy świadczenie zmienione decyzją z [...]r. Gdyby bowiem wyeliminowano ją z obrotu prawnego, wówczas to kolejne decyzje ją zmieniające utraciłyby rację bytu (nie zaś odwrotnie). Wobec powyższego, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.