IV SA/Gl 654/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.) Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Wita-Łyskawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2009 r. sprawy ze skargi R. F. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odroczenia terminu odbycia zasadniczej służby wojskowej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w M. z dnia [...]r. nr [...]. Wojskowy Komendant Uzupełnień w M. decyzją z dnia [...] r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 42 ust. 1 w związku z art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2004 r., Nr 224, poz. 2416 z późn. zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, nie udzielił R. F. odroczenia od zasadniczej służby wojskowej ze względu na ważne sprawy osobiste lub rodzinne. W odwołaniu R.F. wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy ponosząc, iż od dnia [...] r. będzie kontynuował edukację w Szkole A "[...]" w S. Jednocześnie wskazał na swoją trudną sytuację materialną i rodzinną oraz potrzebę zapewnienia opieki i utrzymania chorej bezrobotnej żonie. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. decyzją z dnia [...]r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. i art. 39 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji uznając ją za wydaną zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Organ odwoławczy dokonał analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego stwierdzając, iż zgodnie z art. 39 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, wojskowy komendant uzupełnień może udzielić poborowemu, na jego udokumentowany wniosek, odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na ważne sprawy osobiste lub rodzinne poborowego, a w szczególności związane z zaistnieniem trudnej sytuacji osobistej lub rodzinnej, które upoważniają do udzielenia poborowemu odroczenia z tytułu sprawowania bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny albo z powodu konieczności załatwienia spraw związanych z prowadzeniem przez poborowego przedsiębiorstwa, gospodarstwa rolnego albo innej działalności gospodarczej. W ocenie organu powołanie R.F. do służby wojskowej nie może być postrzegane jako okoliczność, która uniemożliwia mu kontynuowanie nauki, tym bardziej, że została ona przez niego przerwana. Nadto wskazano, że R.F. wielokrotnie korzystał z odroczenia od zasadniczej służby wojskowej ze względu na pobieranie nauki (od [...]r. do [...]r., od [...]r. do [...]r. i od [...]r. do [...]r.). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach R.F. wniósł o stwierdzenie niezgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Podniósł, iż wbrew twierdzeniom organu nie przerwał nauki, gdyż przez cały czas ją kontynuuje. W dniu [...] r. został ponownie przyjęty do Szkoły A "[...]" na kierunek [...] w celu powtarzania I semestru nauki, a w dniu [...] r. planowane jest jej zakończenie. Zdaniem skarżącego powołanie do zasadniczej służby wojskowej uniemożliwi mu uzyskanie tytułu technika administracji, w konsekwencji zdobycie lepszej pracy i utrzymanie rodziny na godnym poziomie. Nadto akcentował, iż w dniu [...] r. zawarł związek małżeński z M. W., która przeszła niedawno poważny zabieg i nie może pracować, z tego powodu stał się jedynym żywicielem rodziny. W odpowiedzi na skargę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. wniósł o oddalenie skargi i przywołał argumentację zamieszczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Według organu skarżący nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających uzasadnienie wniosku o odroczenie służby wojskowej, zgodnie z wymogami określonymi w § 7 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie odnotować należy, iż zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Oznacza to, iż w postępowaniu sądowym badana jest legalność aktu administracyjnego, czyli jego zgodność z przepisami prawa materialnego i prawidłowość przyjętej przez organ procedury, która doprowadziła do jego wydania. Tylko w przypadku naruszeń prawa, określonych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), powoływanej dalej w skrócie jako p.p.s.a., Sąd może zaskarżoną decyzję uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. Dodatkowo w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Tak przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Warunkiem wydania poprawnej decyzji jest jej poprzedzenie prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Wymóg taki wynika wprost z art. 6 K.p.a. Oznacza to, iż przy rozpoznawaniu sprawy na organie prowadzącym postępowanie administracyjne spoczywa obowiązek prawidłowego zastosowania, przepisów prawa materialnego, jak też procesowego. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że sprawy dotyczące zasadniczej służby wojskowej należą do spraw o szczególnym ciężarze gatunkowym, a to musi powodować szczególną troskę ustawodawcy, organów administracyjnych oraz sądów, aby całość postępowania była opatrzona wyraźnymi i rzeczywiście przekonującymi gwarancjami, zmniejszającymi do minimum możliwość naruszeń praw obywatelskich w tej sferze (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 1994 r., sygn. akt III AZP 8/94, OSNP 1995, nr 7, poz. 82 i wyrok NSA z dnia 2 października 1998r., sygn. akt III SA 7225/98, niepubl.). Składniki prawidłowej decyzji ustanawia art. 107 § 1 K.p.a. Stosownie do jego treści decyzja powinna zawierać między innymi powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne oraz pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie. Wynika z tego, że decyzja powinna zawierać powołanie podstawy prawnej, która odpowiada rzeczywistym okolicznościom danej sprawy, jak również pozwala ustalić, w jakim stanie prawnym i faktycznym zapadło rozstrzygnięcie. Jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów należytego i wyczerpującego informowania stron w uzasadnieniu rozstrzygnięcia o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania sprawy (art. 7, art. 8 i art. 107 § 3 K.p.a.). Konieczność taka związana jest z jednej strony z obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą przekonywania (art. 11 K.p.a.) i obowiązku informowania stron (art. 9 K.p.a.), z drugiej zaś z koniecznością umożliwienia sądowi administracyjnemu przeprowadzenia kontroli legalności zaskarżonego aktu. Strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych. Motywy decyzji winny odzwierciedlać i wyjaśnić tok rozumowania prowadzących do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej strony i to w taki sposób, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Zgodnie z art. 7 K.p.a., w toku postępowania organy administracji obowiązane są podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy (w szczególności w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy - art. 77 § 1 K.p.a.), mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Mając na względzie wskazane powyżej wymagania ustawowe Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja Wojskowego Komendanta Uzupełnień w M. z dnia [...] r. nr [...]. podjęte zostały z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem naruszają one art. 107 § 1 w związku z art. 6, art. 7, art. 8 i art. 9 K.p.a., a co za tym idzie również naruszają przepisy prawa materialnego, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Ustawodawca w art. 39 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 224, poz. 2416 z późn. zm.) przewidział możliwość odroczenia zasadniczej służby wojskowej z określonych przyczyn, którego udziela się na udokumentowany wniosek poborowego. Zatem wydanie decyzji w sprawie odroczenia zasadniczej służby wojskowej następuje na podstawie udokumentowanego oraz uzasadnionego wniosku poborowego, co wynika również z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 2006 r. w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej (Dz. U. Nr 118, poz. 800). W przedmiotowej sprawie skarżący wnioskiem z dnia [...] r., sporządzonym na urzędowym druku powołującym jako podstawę prawną art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 224, poz. 2416 z późn. zm.), zwrócił się do Wojskowy Komendant Uzupełnień w M. o udzielenie odroczenia ze względu na ważne sprawy osobiste i rodzinne do dnia [...] r. Jednocześnie wniosek swój uzasadnił (cytat): "chęcią podwyższenia kwalifikacji" i załączył do wniosku oświadczenie z dnia [...] r., iż w dniu [...] rozpoczął naukę w Szkole B. Jednocześnie wyjaśnił, iż do dnia [...] r. miał odroczenie na pobieranie nauki w szkole ponadgimnazjalnej, następnie w dniu [...] r. przerwał naukę z powodu przeprowadzki i w miesiącu [...] r. podjął naukę w Szkole A "[...]", którą przerwał w [...] r. oraz ponownie zapisał się do tej samej szkoły na kierunek [...] w celu powtarzania I semestru nauki, której zakończenie planowane jest w dniu [...] r. Bezspornie, skarżący podpisał wniosek, iż domaga się odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na ważne sprawy osobiste. Jednocześnie jednak oświadczył, iż przez ważne sprawy osobiste rozumie podjęcie nauki w Szkole A "[...]". Tak sformułowany wniosek nie pozwalał na wszczęcie postępowania w trybie art. 39 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony bez uprzedniego wyjaśnienia rzeczywistego żądania skarżącego. Organy orzekające w sprawie samodzielnie zakwalifikowały złożony przez skarżącego wniosek jako żądanie odroczenia od zasadniczej służby wojskowej ze względu na ważne sprawy osobiste lub rodzinne. Nie wzięły jednak pod uwagę treści wniosku, która wskazuje na żądanie odroczenia ze względu na pobieranie nauki. Dokonana przez organ kwalifikacja wskazuje na brak prawidłowego ustalenia stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie, nie przeprowadzenie postępowania dowodowego i nie ustosunkowanie się do treści żądania i rzeczywistej woli skarżącego, co skutkuje naruszeniem prawa materialnego, art. 39 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, jak również naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. Zatem skoro żądanie skarżącego zawarte w treści wniosku nie było jednoznaczne, organ administracji miał obowiązek wyjaśnić rzeczywistą jego wolę z tego powodu, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nakładają na te organy obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie do organów Państwa (art. 8 w związku z art. 9 K.p.a.). Nie ulega również wątpliwości, że skarżący kwestionując decyzję pierwszoinstancyjną wskazał także przyczyny odroczenia o charakterze rodzinnym i osobistym (małżeństwo, bezrobocie i sytuacja zdrowotna żony oraz trudna sytuacja rodzinna). Wskazują one na możliwość zaistnienia w jego przypadku innych przyczyn odroczenia służby wojskowej, niż sama tylko potrzeba kontynuacji nauki, na co wskazuje treść skargi. Stwierdzone powyżej samo tylko uchybienie formalne uniemożliwia w istocie rozpoznanie sprawy przez Sąd, który nie ma prawa czynić w sprawie własnych ustaleń faktycznych, a jedynie kontroluje zaskarżony akt pod kątem zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Tymczasem w niniejszej sprawie tego rodzaju wątpliwości istnieją. Merytoryczna kontrola może jednakże dojść do skutku dopiero w sytuacji, gdy brak jest jakichkolwiek wątpliwości co do stanu faktycznego, a tym samym i prawnego stanowiącego przedmiot badania w konkretnej sprawie. Jak już bowiem wyżej zaznaczono podstawa prawna decyzji powinna odpowiadać stanowi prawnemu obowiązującemu w dniu jej wydania, zaś ustalony w toku postępowania administracyjnego stan faktyczny sprawy powinien odzwierciedlać rzeczywisty stan rzeczy z daty wydania decyzji. Organy administracji ponownie rozpatrując sprawę muszą powyższą kwestię wyjaśnić i uporządkować formalnie poprzez jednoznaczne wskazanie przedmiotu sprawy zawartego we wniosku skarżącego z dnia [...] r. i ustalenie czego on dotyczy, czy art. 39 ust. 3 (na co wskazywałby urzędowy druk wniosku podpisany przez skarżącego), bądź też art. 39 ust. 1 pkt 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (na co wskazywałaby treść złożonego wraz z wnioskiem oświadczenia z dnia [...] r. i treść uzasadnienia wniosku). W tym miejscu zauważyć przyjdzie, że istnieje zasadnicza różnica w odroczeniu służby wojskowej z powodu pobierania nauki oraz z powodu sytuacji osobistej lub rodzinnej. Wynika ona wprost z treści art. 39 ust. 1 pkt 4 - 6 i art. 39 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Ten ostatni przepis wskazuje na uznaniowość odroczenia służby wojskowej, a nie na obowiązek jej odroczenia. Zdaniem Sądu, skarżący nie może ponosić szkody z powodu nieprawidłowego działania organu i braku należytego wyjaśnienia treści wniosku skarżącego. Z podanych przyczyn zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji jest wadliwa i zachodzi konieczność jej usunięcia z obrotu prawnego. Poczynione powyżej rozważania i uwagi odnoszące się do prawidłowości postępowania powinny być uwzględnione przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Wydając jakiekolwiek rozstrzygnięcie organy administracji zobowiązane są uwzględnić w sposób jednoznaczny stan faktyczny i prawny istniejący w dacie orzekania, przy czym w jego uzasadnieniu należy odnieść się do sprecyzowanego przez skarżącego żądania i zaprezentowanych przez niego argumentów. Przy ustaleniu, iż wniosek skarżącego w istocie opierał się na przesłankach, o których mowa w art. 39 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, organ przeprowadzi postępowanie w tym kierunku, uwzględniając obowiązki wynikające z art. 7 i art. 77 K.p.a. Natomiast w przypadku ustalenia, iż skarżący domagał się udzielenia mu odroczenia służby wojskowej ze względu na pobieranie nauki, organ rozważy stan faktyczny sprawy w oparciu o treść art. 39 ust. 1 pkt 4-6 ustawy o powszechnym obowiązku obrony biorąc pod uwagę również przepisy wykonawcze określające rodzaj dokumentów potwierdzających wystąpienie przesłanek nakazujących udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na pobieranie nauki. Na marginesie zauważyć przyjdzie, że wprowadzanie wzorów jakichkolwiek wniosków ma na celu uproszczenie i przyspieszenie procesu wydawania decyzji, ale nie zawsze podstawy prawne zwarte w nich są identyczne z uzasadnieniem i argumentacją osób składających wnioski. Taka procedura wymusza na organie administracji wydającym decyzję wskazanie prawidłowej podstawy prawnej rozstrzygnięcia, a więc przepisów wprost znajdujących zastosowanie w konkretnym przypadku. W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonych naruszeń przepisów postępowania administracyjnego, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisów prawa materialnego, skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na cytowane na wstępie uregulowania p.p.s.a. Dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 6, art. 7, art. 8 i art. 9 K.p.a. oraz art. 39 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, orzeczono, jak w sentencji. Sąd nie znalazł podstaw do orzekania o wykonalności zaskarżonego aktu na podstawie art. 152 p.p.s.a., z uwagi na charakter wydanych w sprawie decyzji (odmowa odroczenia zasadniczej służby wojskowej).