IV SA/Gl 657/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik, , , po rozpoznaniu w dniu 26 września 2011r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy M.R. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. Następnie w dniu [...] złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Podkreślił, iż jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Ponadto ze względu na niezadowolenie z pracy adwokatów, którzy reprezentowali go w innych postępowaniach sądowych zażądał ustanowienia adwokata z Unii Europejskiej. Skarżący wskazał, iż gospodaruje samotnie oraz zamieszkuje w wynajmowanym lokalu o powierzchni [...] m². Oświadczył, że nie posiada zasobów pieniężnych, przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro, ani nieruchomości. Zadeklarował także, że nie uzyskuje żadnego dochodu, wskazując przy tym, że od [...] nie jest mu wypłacany zasiłek stały z pomocy społecznej, ponieważ nie wpuszcza do swojego mieszkania pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z. i "przeżył z kradzieży". Do wniosku załączone zostało między innymi zaświadczenie z dnia [...], potwierdzające objęcie M.R. pomocą w formie zasiłku stałego. W piśmie z dnia [...] referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wezwał skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym zakresie wezwał skarżącego do podania orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania poprzez nadesłanie faktur VAT, paragonów oraz wskazanie źródeł, z których czerpie środki na pokrycie wspomnianych kosztów utrzymania. Równocześnie skarżący został zobowiązany do nadesłania zeznania podatkowego za rok 2010r. Skarżący w piśmie procesowym z dnia [...] wskazał, iż nie obciążają go żadne pożyczki oraz nie otrzymuje wsparcia w postaci świadczeń z pomocy społecznej. Ponadto nie wpuszcza do mieszkania pracowników MOPR w Z., którzy "zaplanowali zabójstwo" jego osoby. Powtórzył, że "przeżył z kradzieży". Do pisma dołączył między innymi zaświadczenie potwierdzające fakt, iż na dzień [...] posiada zaległości czynszowe na kwotę [...] zł, pismo z dnia [...], odmawiające umorzenia zaległości z tego tytułu, wezwanie do zapłaty tej należności, "rozliczenie z tytułu dostarczania energii elektrycznej" za okres od [...] do [...], w którym ujęta została "należność do zapłaty" w kwocie [...] zł (stan na dzień [...]) oraz zaświadczenie pracownika MOPR w Z. z dnia [...], potwierdzające, że pobierał świadczenia w ramach pomocy społecznej do [...], jednak z nich nie korzysta i od [...] nie wpuszcza do swojego mieszkania pracownika socjalnego na zaplanowane wywiady środowiskowe. Następnie w dniu [...] złożył postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...], odmawiające wydania zaświadczenia o dochodach za rok 2010, z którego wynika, że skarżący nie składał zeznania podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za ten rok. Postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2011r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że M.R. korzysta w niniejszej sprawie ze zwolnienia od kosztów sądowych z mocy samego prawa, zatem jego wniosek w tym zakresie jest bezprzedmiotowy i jako taki nie podlegał rozpoznaniu. Natomiast co do wniosku skarżącego o przyznanie adwokata stwierdził, że odstępując od złożenia żądanych w wezwaniu z dnia [...] wyjaśnień co do ponoszonych kosztów utrzymania oraz co do źródeł, z których czerpie środki na ich pokrycie, M.R. nie rozwiał wątpliwości, jakie budziło oświadczenie o jego stanie majątkowym i możliwościach płatniczych. W związku z czym skarżący nie zachował przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Ponadto referendarz stwierdził, iż w ostatnim okresie skarżący złożył w tut. Sądzie wnioski o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata w 80 sprawach. Skoro strona żąda sfinansowania przez budżet państwa udziału fachowego pełnomocnika w tak dużej ilości spraw, tym bardziej powinna dochować szczególnej staranności w udzielaniu wyjaśnień dotyczących jego sytuacji majątkowej. W piśmie procesowym złożonym w dniu [...] skarżący zawarł sprzeciw. Stwierdził, iż nie posiada żadnych dochodów oraz oświadczył, że utrzymuje się z kradzieży. Równocześnie stwierdził, iż złożył na siebie zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa do Prokuratury Rejonowej w Z. oraz że "wymiar sprawiedliwości, urzędnicy MOPR w Z., komornik sądowy i adwokaci planują morderstwo jego osoby", a w okresie od [...] znęcali się na nim psychicznie i nakłaniali do samobójstwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec tego wniesienie sprzeciwu przez skarżącego spowodowało utratę mocy postanowienia z dnia 16 sierpnia 2011r. o odmowie przyznania prawa pomocy oraz jednocześnie przejęcie sprawy do rozpoznania przez Sąd. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. stanowi regulację wyjątkową w stosunku do ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego, wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma natomiast na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które ze względu na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo ograniczony zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Mając na względzie to, że skarga została wniesiona na decyzję w przedmiocie zasiłku celowego, czyli sprawy z zakresu pomocy społecznej, skarżący nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych zgodnie z regulacją art. 239 § pkt 1 lit. a P.p.s.a. Zatem w tym zakresie wniosek jest bezprzedmiotowy i nie podlega rozpoznaniu. Odnosząc się zatem wyłącznie do wniosku o ustanowienie adwokata należy stwierdzić, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., na skarżącym spoczywał ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto zgodnie z art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Tymczasem, w opinii Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, M.R. nie wykazał okoliczności przemawiających za przyznaniem mu prawa pomocy. Nadto, pomimo wezwania, nie udzielił odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób obecnie pokrywa koszty swojego utrzymania, takie jak wyżywienie, zakup środków czystości, należności z tytułu opłat za wodę, prąd, gaz. Określenie, iż "utrzymuje się z kradzieży" nie może być uznane za wystarczające dla wskazania źródła dochodów, z którego skarżący pokrywa bieżące wydatki. Takie udzielenie odpowiedzi na wezwanie Sądu może zostać potraktowane jako lekceważenie przez skarżącego swoich obowiązków procesowych, gdyż to na nim spoczywa obowiązek wykazania swojej sytuacji materialnej, a Sąd z kolei nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, wobec istniejącego po stronie ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. W tej sytuacji, skoro skarżący nie uzupełnił danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy zgodnie z wezwaniem z dnia [...], to nie jest możliwe określenie jego aktualnego stanu majątkowego. Co prawda zadeklarował on brak jakichkolwiek dochodów od [...] oraz brak oszczędności i zaciągniętych pożyczek, a z akt administracyjnych i nadesłanych przez skarżącego dokumentów wywieść można drogą domniemania, że sytuacja zdrowotna i finansowa skarżącego jest trudna. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał jednak, iż instytucja przyznania prawa pomocy jest instytucją, w której ze środków budżetowych pozwala się na realizację indywidualnych interesów. Tym samym takie wsparcie ma cechy wyjątkowe i bazować musi na wyraźnie ustalonych okolicznościach. Wykazanie takich okoliczności leży w interesie strony, a w związku z tym należy do jej obowiązków. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie, a wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.