IV SA/Gl 657/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi M. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania dotyczącego zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...]r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku -Białej utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta B. z dnia [...]r. [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Stan sprawy jest następujący: Decyzją z dnia [...]r. w związku z bezskutecznością egzekucji świadczeń alimentacyjnych potwierdzoną przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. R. L. przyznano L. D. jako pełnoletniej osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od 2011.10.01 do 2012.09.30 w wysokości 500 zł m-nie, co zostało zmienione decyzją z dnia 25. 01.2013r gdzie przyznano prawo do powyższych świadczeń na okres od 01.10.2012 do 31.12.2012r. w wysokości 500 zł m-nie. B. R. w w/w okresie nie pobierała świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki L. D. Pismem z dnia 20.12.2016r. dłużnik alimentacyjny wniósł o wszczęcie postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych przez B. R. na rzecz L. D . Postanowieniem z dnia [...]r. [...] organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na wniosek Pana M. D. Organ I instancji stanął na stanowisku, iż stroną postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być tylko osoba otrzymująca te świadczenia, nie zaś dłużnik alimentacyjny. W złożonym przez pełnomocnika zażaleniu zarzucono rozstrzygnięciu organu naruszenie art. 61 § 1 kpa oraz 61 § 1 kpa poprzez niewszczęcie postępowania na żądanie strony. Jak również błąd w ustaleniach faktycznych przez przyjęcie, iż skarżącemu jako dłużnikowi alimentacyjnemu nie przysługuje status strony i nie może żądać wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Pełnomocnik strony wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy organowi I instancji do dalszego prowadzenia. SKO w Bielsku-Białej stwierdziło, iż zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie i wydał sporne postanowienie w dniu [...]r. W uzasadnieniu organ II instancji przywołał art. 61 kpa. Zgodnie z nim postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Organ administracji publicznej może ze względu na szczególnie ważny interes strony wszcząć z urzędu postępowanie także w sprawie, w której przepis prawa wymaga wniosku strony. Organ obowiązany jest uzyskać na to zgodę strony w toku postępowania, a w razie nieuzyskania zgody - postępowanie umorzyć. § 2.Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. § 3 Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony wniesione drogą elektroniczną jest dzień wprowadzenia żądania do systemu teleinformatycznego organu administracji publicznej. § 3a. O wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. § 4. Natomiast art. 61 a.§ 1 kpa stanowi, iż gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Na postanowienie, o którym mowa w § 1, służy zażalenie. § 2. SKO w Bielsku-Białej stanęło na stanowisku, iż odmowa wszczęcia postępowania w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia alimentacyjnego na wniosek dłużnika alimentacyjnego jest zasadna. Posiłkując się wyrokiem NSA z dnia 24.01.2017r. I OSK 2027/16 wskazało, iż nie uzasadniona jest teza, że rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego i w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z tego funduszu mają wpływ na sytuację prawną dłużnika alimentacyjnego. Rozstrzygnięcie te mogą mieć wpływ na sytuację faktyczną dłużnika alimentacyjnego, interes prawny dający legitymacje w postępowaniu administracyjnym nie jest jednak oparty na okolicznościach i interesach faktycznych. Źródłem obowiązków i ograniczeń, o jakich mowa wart. 27 ust. 1, ust 1 a, art. 5 ust. 1- 4a jest relewantna prawnie okoliczność uzyskania przez osobę zobowiązaną do alimentów statusu dłużnika alimentacyjnego w rozumieniu art. 2 pkt 3 ustawy (dłużnikiem alimentacyjnym jest osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, wobec której egzekucja okazała się bezskuteczna). Stan bezskuteczności egzekucji poświadczany jest przez organ uprawniony do egzekucji alimentów. Okoliczności tej nie może weryfikować we własnym zakresie organ administracji rozpoznający wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W ocenie organu nie jest zatem tak jak przyjął WSA w Białymstoku w wyroku z dnia 19.04.2016r. II SA/Bk 107/16, że skoro w ewentualnym postępowaniu o zwrot wypłaconych z funduszu świadczeń organ nie bada, czy wierzycielowi przysługiwało prawo do tych świadczeń (w tym przesłanki bezskuteczności egzekucji), a przesłanki te badane są na etapie przyznawania świadczeń, to w konsekwencji interes dłużnika wymaga udzielenia mu ochrony na tych wcześniejszych etapach postępowania administracyjnego w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, co wymaga przyznania mu w tych postępowaniach statusu strony. Organ stanął na stanowisku, iż ustawodawca poprzez wyraźne wskazanie w art. 27 ust. 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów na zawiadomienie jedynie o przyznaniu świadczeń z funduszu odstąpił od przyznania dłużnikowi alimentacyjnego statusu strony. Z art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela przekazuje dłużnikowi alimentacyjnemu oraz organowi właściwemu dłużnika informację o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynika iż przepis ten wyklucza dłużnika alimentacyjnego z kręgu stron postępowania w sprawie przyznania bądź podwyższenia osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Gdyby ustawodawca uznawał istnienie interesu prawnego dłużnika w tym postępowaniu, nie zobowiązywałby organu właściwego wierzyciela do przekazywania dłużnikowi informacji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Strona postępowania ma bowiem prawo do czynnego w nim udziału, a organ prowadzący postępowanie ma obowiązek doręczania stronie wszelkich wydanych w sprawie orzeczeń, zarówno tych wydanych w toku postępowania, jak i - przede wszystkim - kończących to postępowanie. Stąd zdaniem SKO pozbawione logicznego uzasadnienia byłoby wprowadzanie w art. 27 ust. 7 pkt 1 powołanej ustawy obowiązku informowania dłużnika alimentacyjnego o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego w sytuacji, gdyby ten dłużnik był stroną postępowania w sprawie przyznania tego świadczenia osobie uprawnionej. Sam obowiązek alimentacyjny jest nakładany na dłużnika przez sąd w innym postępowaniu i podczas trwania postępowania o przyznanie bądź podwyższenie świadczeń ten obowiązek już istnieje, a rozstrzygnięcie wydane w postępowaniu administracyjnym nie nakłada na dłużnika dodatkowego obowiązku. Organ powołał się na wyrok WSA w Lublinie 26.01.2012r. II SA/Lu 933/11 co do stwierdzenia iż decyzja o przyznaniu (podwyższeniu) lub odmowie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego dotyczy interesu prawnego osoby uprawnionej, a nie dłużnika alimentacyjnego Odnosząc się do zażalenia podkreślił, iż o tym czy określonemu podmiotowi służą prawa strony w postępowaniu, rozstrzyga norma prawna, z której dla danego podmiotu wynikają prawa lub obowiązki. W niniejszej sprawie art. 15 ust. 1 ustawy wskazuje, iż ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. Zatem stroną takiego postępowania jest bezsprzecznie osoba uprawniona. Zarówno przepisy rozdziału 4 ustawy dotyczącego warunków nabywania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przewidują aktywnej roli dłużnika alimentacyjnego. W konsekwencji SKO uznało iż dłużnik alimentacyjny nie jest stroną postępowania w sprawie dotyczącej przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a co za tym idzie nie jest on również stroną postępowania zmierzającego do ustalenia czy osoby uprawnione pobrały należnie czy też nie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. SKO powołało się na pogląd NSA zawarty w wyroku z dnia 29.11.2016r. I OSK 1726/16 gdzie stwierdzono iż interesu prawnego nie należy upatrywać w obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego kwot wypłaconych na rzecz osób uprawnionych. W tym bowiem przypadku obowiązek świadczeń alimentacyjnych znajduje źródło w wyroku sądu powszechnego opatrznego klauzulą wykonalności, natomiast twierdzenia odnośnie spłaty zadłużenia do rąk przedstawiciela ustawowego osób uprawnionych może mieć znaczenie w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez właściwego komornika. W skardze do WSA w Gliwicach pełnomocnik strony zarzucił organowi błąd w ustaleniach faktycznych przez przyjęcie, iż skarżącemu jako dłużnikowi alimentacyjnemu nie przysługuje status strony i nie może żądać wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego; naruszenie art. 61 § 1 k.p.a. w zw. z art. 61 a§ 1 k.p.a. przez niewszczęcie postępowania na żądanie strony. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik strony podniósł, iż skoro dłużnik alimentacyjny jest stroną postępowania o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego i może kwestionować w drodze odwołania zasadę i rozmiar swego przyszłego zobowiązania kreowanego z mocy prawa przez art. 27 o pomocy osobom uprawnionym do alimentów to konsekwentnie zatem jest również stroną w trybie szczególnym dotyczącym weryfikacji ustaleń decyzji ostatecznej tj. czy osoby uprawnione pobrały należnie, czy nienależnie zaliczkę alimentacyjną co jest pochodną decyzji w sprawie przyznania świadczenia mogącą dotyczyć sfery prawnej dłużnika alimentacyjnego. Zatem w ocenie pełnomocnika strony nietrafnie, wskazano, że przyznanie świadczenia nie ma wpływu na sytuację dłużnika alimentacyjnego, oraz, że stroną takiego postępowania jest tylko osoba uprawniona. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Kontrola Sądu w niniejszej sprawie sprowadzała się do ustalenia, czy organ odwoławczy zasadnie odmówił uznania M. D. za stronę postępowania w sprawie o zwrot nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego , wydaną w oparciu o przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) wskazując, że stroną w tej sprawie jest wyłącznie osoba otrzymująca świadczenie z funduszu. Wobec braku definicji strony w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ocena legitymacji procesowej strony w postępowaniu w niniejszej sprawie powinna być dokonana w oparciu o art. 28 k.p.a., zgodnie z którym, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W myśl art. 9 w związku z art. 2 pkt 11 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, osobą uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego jest córka skarżącego L. D. Osoba uprawniona jest to bowiem osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna (art. 2 pkt 11). Skarżący jest natomiast dłużnikiem alimentacyjnym, tj. osobą zobowiązaną na podstawie tytułu wykonawczego do świadczenia alimentacyjnego na rzecz L. D. jako osoby uprawnionej, przy czym prowadzona przeciwko niemu egzekucja okazała się bezskuteczna. Powyższe okoliczności są w niniejszej sprawie bezsporne albowiem jak wynika z akt sprawy w związku z bezskutecznością egzekucji świadczeń alimentacyjnych potwierdzoną przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. R. L. decyzją z [...]r. przyznano L. D. jako pełnoletniej osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od 01.10.2012 do 31.12.2012r. w wysokości 500 zł m-nie. W ocenie Sądu ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie przyznaje dłużnikowi alimentacyjnemu przymiotu strony w postępowaniu w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wynika to jednoznacznie z treści art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela przekazuje " dłużnikowi alimentacyjnemu, o ile adres zamieszkania dłużnika jest znany, oraz organowi właściwemu dłużnika: informację o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz o obowiązku zwrotu wraz z odsetkami należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłacanych osobie uprawnionej. Treść tego przepisu jest jednoznaczna i nie budzi wątpliwości, bowiem wynika z niego jedynie obowiązek dla organu właściwego wierzyciela przekazania dłużnikowi alimentacyjnemu m.in., informacji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego i o obowiązku zwrotu wraz z odsetkami należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłacanych osobie uprawnionej. Z treści tego przepisu nie można jednak wywodzić by skarżący jako dłużnik alimentacyjny posiadał przymiot strony w postępowaniu w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Gdyby ustawodawca uznawał istnienie interesu prawnego dłużnika alimentacyjnego w postępowaniu, w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie zobowiązywałby organu właściwego wierzyciela do przekazywania dłużnikowi informacji wymienionych w art. 27 ust. 7 pkt 1 w/w ustawy. Skoro ustawodawca jest racjonalny pozbawione logicznego uzasadnienia byłoby wprowadzanie w art. 27 ust. 7 pkt 1 powołanej ustawy obowiązku informowania dłużnika alimentacyjnego o obowiązku zwrotu wraz z odsetkami należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłacanych osobie uprawnionej w sytuacji, gdyby ten dłużnik był stroną postępowania w tej sprawie . Należy podzielić stanowisko Kolegium oraz zacytowanego w treści spornego orzeczenia wyroku NSA z dnia 24.01.2017 r., I OSK 2027/16, gdzie powiedziano iż "Nie jest uprawniona teza Sądu I instancji, że rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego i w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z tego funduszu mają wpływ na sytuację prawną skarżącego. Rozstrzygnięcia te mogą mieć wpływ na sytuację faktyczną dłużnika alimentacyjnego, interes prawny dający legitymację w postępowaniu administracyjnym nie jest jednak oparty na okolicznościach i interesach faktycznych. Źródłem obowiązków i ograniczeń, o jakich mowa w art. 27 ust. 1, ust 1 a, art. 5 ust. 1-4a jest relewantna prawnie okoliczność uzyskania przez osobę zobowiązaną do alimentów statusu dłużnika alimentacyjnego w rozumieniu art. 2 pkt 3 ustawy (dłużnikiem alimentacyjnym jest osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, wobec której egzekucja okazała się bezskuteczna). Stan bezskuteczności egzekucji poświadczany jest przez organ uprawniony do egzekucji alimentów. Okoliczności tej nie może weryfikować we własnym zakresie organ administracji rozpoznający wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego." . Dalej także powiedziano że :"ani w postępowaniu o przyznaniu świadczeń, ani w postępowaniu o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, organ administracji nie orzeka o prawach i obowiązkach dłużnika alimentacyjnego, nie nakłada na niego obowiązków, które są przewidziane przez ustawę i stanowią skutek bezskuteczności egzekucji. Osoba zobowiązana do alimentów ma zaś instrument chroniący jej interes w sprawie uznania jej za dłużnika alimentacyjnego poprzez kwestionowanie ustaleń organ egzekucyjnego." Decyzja o obowiązku zwrotu wraz z odsetkami należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłacanych osobie uprawnionej dotyczy interesu prawnego osoby uprawnionej, a nie dłużnika alimentacyjnego. W konsekwencji gdy z żądaniem wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wystąpił podmiot niebędący stroną organy obu instancji zasadnie uznały, iż uzasadnionym w sprawie jest podjęcie postanowienia o odmowie wszczęcia w nim postępowania. Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).