IV SA/Gl 663/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska Sędzia NSA Wiesław Morys Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2008 r. sprawy ze skargi T. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pomocy na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] roku nr [...] Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Prezydenta Miasta K. na podstawie art. 104 i 108 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 88 ust. 1, pkt 2 i art. 89 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r., nr 64, poz. 593) w związku z rozporządzeniem Ministra Polityki Społecznej z dnia 23 grudnia 2004 roku w sprawie udzielenia pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie przyznał T. Z. pomoc pieniężną na kontynuowanie nauki w wysokości [...] % podstawy na okres od dnia [...] roku do dnia [...] roku. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, iż wnioskodawca kontynuuje naukę w szkole jako uczeń [...] klasy [...] w Z., jest osobą samotnie gospodarującą, której dochód nie przekracza [...] % kwoty kryterium dochodowego spełnia więc przesłanki uzyskania pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki. Organ orzekający wskazał ponadto, że zgodnie z regulacją § 2 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 kwietnia 2002 roku w sprawie organizacji roku szkolnego w klasach semestralnych programowo najwyższych szkół średnich dających możliwość uzyskania świadectwa dojrzałości zajęcia dydaktyczno-wychowawcze kończą się w najbliższy piątek po dniu [...] lub w ostatni piątek [...]. W myśl natomiast art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej w przypadku gdy uprawnienie do świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca, świadczenie przyznaje się za niepełny miesiąc, a kwotę świadczenia ustala się dzieląc pełne kwoty przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni objętych świadczeniem. Biorąc pod uwagę powyższe regulacje organ I instancji przyznał T. Z. świadczenia na wyżej wskazany okres. W odwołaniu od powyższej decyzji T. Z. wyraził niezadowolenie, podkreślając, iż nie zgadza się z punktem 1 decyzji, w zakresie w którym określa ona termin przyznania świadczenia oraz wniósł o uchylenie decyzji i przyznanie świadczenia zgodnie z obowiązującym prawem. Skarżący podniósł, że zaskarżoną decyzją przyznano mu świadczenie pieniężne na kontynuowanie nauki do dnia [...] roku powołując się na regulację § 2 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu w sprawie organizacji roku szkolnego tymczasem zdaniem skarżącego w stosunku do osób, które uzyskały pełnoletniość w rodzinie zastępczej świadczenie powyższe przyznawane jest w oparciu o art. 88 ustawy o pomocy społecznej oraz § 2 ust. 5 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 23 grudnia 2004 roku w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie. W myśl wskazanych regulacji pomoc pieniężna przyznawana jest na czas trwania roku szkolnego i akademickiego, a więc od 1 września do 31 sierpnia roku następnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] roku nr [...] na podstawie art. 2 ustawy z dnia 23 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych oraz art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy powołał się na regulację art. 89 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej wskazując, że pomoc pieniężna na kontynuowanie nauki w wysokości [...] % podstawy miesięcznie przysługuje osobie usamodzielniającej, kontynuującej naukę w gimnazjum, szkole ponadpodstawowej, szkole ponadgimnazjalnej lub szkole wyższej. Pomoc tę przyznaje się na czas nauki, do czasu jej ukończenia, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez osobę usamodzielnianą 25 lat. Pomoc powyższa przysługuje wówczas, gdy dochód osoby usamodzielnianej samotnie gospodarującej nie przekracza 200 % kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Jednocześnie organ odwoławczy powołał się na art. 106 ustawy o pomocy społecznej zgodnie z którym gdy uprawnienie do otrzymania świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca świadczenie to przyznaje się za niepełny miesiąc, a jego kwotę ustala się dzieląc pełne kwoty przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni objętych świadczeniem. Jednocześnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że zgodnie z § 2 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 kwietnia 2002 roku w sprawie organizacji roku szkolnego w klasach programowo najwyższych szkół ponadgimnazjalnych oraz ponadpodstawowych szkół średnich dających możliwość uzyskania świadectwa dojrzałości zajęcia dydaktyczno-wychowawcze kończą się w najbliższy piątek po dniu [...] lub w ostatni piątek [...]. Wobec czego organ odwoławczy ustalił, że skarżący skończył szkołę w dniu [...] i do tego dnia winien otrzymywać pomoc pieniężną na kontynuowanie nauki. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach T. Z. wniósł o przyznanie świadczenia na kontynuowanie nauki do dnia [...] roku zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 23 grudnia 2004 roku w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie, a więc na czas trwania roku szkolnego i akademickiego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. przytoczyło argumentację powołaną w uzasadnieniu skarżonej decyzji podkreślając, iż nie znalazło podstaw do uwzględnienia skargi w trybie art. 54 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wnosząc jednocześnie o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna, bowiem zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 3 Konstytucji RP, przestrzeganie praw Rzeczypospolitej Polskiej jest podstawowym obowiązkiem każdego organu państwa. Przyjęta przez art. 6 kpa zasada praworządności stanowi zatem konsekwentne odbicie tej normy konstytucyjnej. Wynika z niej zarówno obowiązek zastosowania właściwej normy prawnej, jak i obowiązek ustalenia jej właściwego rozumienia. W niniejszej sprawie organy administracyjne nie wywiązały się z tych obowiązków, zasadniczo przez zastosowanie niewłaściwych przepisów prawa materialnego. Dotyczy to spornej kwestii okresu, na jaki ma być przyznana przedmiotowa pomoc pieniężna na kontynuowanie nauki. Organy powołały się w tym zakresie na przepisy rozporządzenia w sprawie organizacji roku szkolnego, wydanego na podstawie delegacji zawartej w ustawie o systemie oświaty. W motywach decyzji nie wyjaśniono w ogóle dlaczego posłużono się tym aktem wykonawczym. Jest to zrozumiałe, bowiem trudno byłoby znaleźć takie wytłumaczenie. Pomoc na kontynuowanie nauki przyznawane jest bowiem w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej. W art. 89 ust. 3 stanowi ona, że pomoc przyznaje się na czas nauki, do czasu jej ukończenia, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez osobę usamodzielnioną 25 lat. Gdyby ograniczyć się tylko do tekstu tej ustawy to rzeczywiście byłby problem z ustaleniem zakresu pojęciowego tego przepisu, bowiem nie definiuje ona, co należy rozumieć przez czas i ukończenie nauki. Jednakowoż organy administracyjne całkowicie przeoczyły przepis § 2 ust. 5 rozporządzenia z dnia 23 grudnia 2004 r. w sprawie udzielenia pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie (Dz. U. Nr 5, poz. 45), zgodnie z którym pomoc pieniężna na kontynuowanie nauki jest przyznawana na czas trwania roku szkolnego i roku akademickiego. Niezależnie od obowiązku stosowania przez organy administracyjne wszystkich przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym i rozporządzeń, należy stwierdzić, iż wskazany przepis mieści się całkowicie w delegacji zawartej w art. 90 ust. 4 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, gdyż uściśla warunki przyznawania omawianej pomocy, które – jak już wspomniano – w zakresie czasu trwania tej pomocy nie zostały w ustawie doprecyzowane. Z kolei nie ma problemów z ustaleniem znaczenia pojęcia "rok szkolny". Nie jest ono wprawdzie definiowane na gruncie przepisów dotyczących pomocy społecznej, jednak zastosowanie właściwych reguł interpretacyjnych pozwala na takie ustalenia. Otóż jest to pojęcie w sposób oczywisty kojarzone z prawem oświatowym. Prawidłowe jest zatem posłużenie się systemową regułą wykładni prawa, które wskazuje wprost na art. 63 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (j.t. Dz. U. Nr 256 z 2004 r., poz. 2572). Według niego rok szkolny we wszystkich szkołach i placówkach rozpoczyna się z dniem 1 września każdego roku, a kończy – z dniem 31 sierpnia następnego roku. Jest to więc definicja ustawowa, zgodna zresztą z potocznym rozumieniem roku szkolnego, która nie może być modyfikowana w drodze interpretacji lub odwoływania się do aktów wykonawczych do tej ustawy. Powoływane przez organy administracyjne rozporządzenie w sprawie organizacji roku szkolnego nie narusza zresztą tej ustawy, gdyż nie wypowiada się co do czasu trwania roku szkolnego, lecz zgodnie ze swoim tytułem przedstawia organizację roku szkolnego, trwającego zgodnie z ustawą do 31 sierpnia. W tym stanie prawnym żadne utrwalone zasady wykładni prawa nie pozwalają na podzielenie wniosku organów administracyjnych, że użyty w art. 89 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej zwrot "na czas nauki, do czasu jej ukończenia" jest tożsamy z okresem trwania zajęć dydaktyczno-wychowawczych, wskazanym w rozporządzeniu w sprawie organizacji roku szkolnego. Stosując dodatkowo zasadę interpretatio cessat in claris należy uznać, że ustalone przez Sąd znaczenie przepisu art. 89 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, w zw. z § 2 ust. 5 powołanego już rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy, nie prowadzi do sprzeczności w systemie prawa ani nie burzy powszechnie akceptowanych społecznie wartości (por. M. Zieliński – Wykładnia prawa). Przeciwnie – pozbawianie uczniów pomocy na kontynuowanie nauki w czasie wakacji letnich nie znajduje racjonalnego uzasadnienia. Same względy oszczędnościowe w dysponowaniu funduszami publicznymi nie są w tym zakresie wystarczające do odstąpienia od zaprezentowanej wykładni prawa. Nie wpływa na nią również zmiana ostatnio powołanego rozporządzenia dokonana w dniu 24.10.2007 r. (Dz. U. Nr 208, poz. 1507), a więc już po wydaniu zaskarżonej decyzji. Nowelizacją tą m.in. dodano § 2 ustępy 6 i 7. § 2 ust. 6 stanowi obecnie, że jeżeli po ukończeniu nauki w szkole ponadgimnazjalnej dana osoba została przyjęta w tym samym roku kalendarzowym na studia wyższe, pomoc pieniężna na kontynuowanie nauki przysługuje do dnia 31 sierpnia. Przyjmując założenie zgodności aktu wykonawczego z ustawą, na podstawie której został wydany, przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że o ile w określonej szkole wyższej rok akademicki zaczyna się później niż 1 września danego roku kalendarzowego, to w pomocy na kontynuowanie nauki następuje przerwa w okresie od 1 września do dnia rozpoczęcia roku akademickiego, a zatem nie jest ona udzielana przez całe wakacje. Takie uregulowanie usuwa wątpliwości, jakie mogą się rodzić w związku z tym, że aktualnie nie ma jednolitego określenia roku akademickiego, lecz jest on wyznaczony w regulaminach studiów poszczególnych uczelni (por. art. 162 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym – Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.). W świetle powyższych wywodów zarzuty skargi okazały się trafne i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ odwoławczy uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną. SW