IV SA/Gl 668/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.), Protokolant Specjalista Agnieszka Górecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia z [...] r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta K. stwierdził, że świadczenia wychowawcze przyznane na dziecko skarżącej, tj. T.K. za okres od 1 czerwca 2016 r. do 30 września 2017 r. w kwocie 8000 zł. zostały nienależnie pobrane i zobowiązał skarżącą do spłaty nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 8000 zł. wraz z odsetkami za opóźnienie naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...]r., w wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącej, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...]r. przyznał K.K. świadczenie wychowawcze na dziecko – T.K. w kwocie 500 zł. miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Następnie pismem z dnia 14 grudnia 2017 r. organ pierwszej instancji zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Organ odwoławczy przytoczył część przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w tym art. 25 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, według którego, za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Organ stwierdził, że skarżąca pobrała nienależnie świadczenia wychowawcze w okresie od 1 czerwca 2016 r. do 30 września 2017 r. w wysokości 8000 zł. na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, bowiem wypłacono je mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do ich pobierania. Podkreślił, że we wniosku o przyznanie świadczeń wychowawczych strona podpisała się pod pouczeniem dotyczącym warunków przyznawania wnioskowanego świadczenia. Wskazał, że z ustaleń organu pierwszej instancji wynika, że dochód członków rodziny osiągnięty w 2014 r. został utracony. Dochód rodziny został powiększony o dochód uzyskany w związku z rozpoczęciem przez męża strony działalności gospodarczej z dniem 28 kwietnia 2017 r. Dochód osiągnięty z tego tytułu za miesiąc maj 2016 r. wyniósł 7557,23 zł. - co wynika z oświadczenia męża skarżącej. Strona również w odwołaniu potwierdziła, że dochód za miesiąc maj 2016 r. wyniósł 7557,23 zł. Po doliczeniu dochodu uzyskanego do dochodu rodziny stwierdzono, że kryterium dochodowe uprawniające do prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko zostało przekroczone. Ustalono, że dochód na osobę w rodzinie wyniósł 2519,08 zł. i przekroczył kryterium dochodowe wynoszące 800 zł. Tym samym organ pierwszej instancji stwierdził, że w okresie od 1 czerwca 2016 r. do 30 września 2017 r. stronie nie przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego. Organ odwoławczy stwierdził, że zaskarżona decyzja organu pierwszej instancji zasługuje na utrzymanie w mocy. Wskazał, że zgodnie z art. 7 ust. 3 cytowanej ustawy, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Odnosząc się do treści odwołania organ stwierdził, że późniejsze zmiany wysokości dochodu, czy nawet fakt, że dochód w pewnych miesiącach nie jest w ogóle osiągany nie mają wpływu na ustalenie wysokości dochodu uzyskanego (tj. istotny jest dochód za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu). Dodał, że w przedmiotowej sprawie nie można też stwierdzić, utraty dochodu. Zgodnie bowiem z art. 2 pkt 19 lit. e ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej jest traktowane jako utrata dochodu tylko wówczas, gdy zawieszenie jej wykonywania nastąpiło w rozumieniu art. 16b ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r. poz. 2336 oraz z 2018 r. poz. 650) lub art. 36aa ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 oraz z 2018 r. poz. 106, 138, 357, 398 i 650). Organ wskazał, że taka sytuacja nie wystąpiła w niniejszej sprawie. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca nie podniosła skonkretyzowanych zarzutów. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o uznaniu świadczenia wychowawczego przyznanego na dziecko skarżącej, pobranego za okres od 1 czerwca 2016 r. do 30 września 2017 r. za świadczenie nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi. Powodem wydania rozstrzygnięcia było stwierdzenie przez organ, że do dochodu rodziny skarżącej ustalonego za rok bazowy, tj. 2014, który został utracony, należy dodać dochód uzyskany z tytułu rozpoczęcia przez męża strony działalności gospodarczej z dniem 28 kwietnia 2017 r. Po doliczeniu dochodu za miesiąc maj 2016 r. do dochodu rodziny, przekroczone zostało kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia wychowawczego. Organ przyjął, że w powyższych okolicznościach znajduje zastosowanie art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2134), który stanowi, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. W uzasadnieniu organ podkreślił, że we wniosku o przyznanie świadczeń wychowawczych strona podpisała się pod pouczeniem dotyczącym warunków przyznawania wnioskowanego świadczenia. W oparciu o powyższe organ uznał, że zaistniały przesłanki zastosowania art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, według którego – za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Z przytoczonych stwierdzeń zawartych w zaskarżonej decyzji wynika, że nieprawidłowe są wnioski organu wyprowadzone z treści zgromadzonego materiału dowodowego. Wniosek inicjujący postępowanie w sprawie o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego został złożony przez skarżącą w dniu 22 kwietnia 2016 r. Rozpoczęcie przez męża strony działalności gospodarczej nastąpiło z dniem 28 kwietnia 2016 r. Decyzja o przyznaniu świadczenia wychowawczego została wydana w dniu [...] czerwca 2016 r. Wobec tego uzyskanie dochodu miało miejsce przed datą wydania decyzji o przyznaniu świadczenia wychowawczego. Błędnie zatem organ stwierdził, że zaistniały przesłanki zastosowania art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, według którego – za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia wychowawczego. W opisanej sytuacji, okoliczności te istniały bowiem już w dniu wydania decyzji. Natomiast jako okoliczności powodujące ustanie prawa do świadczenia wychowawczego, nie mogą być uznane takie okoliczności, które wystąpiły przed przyznaniem świadczenia. Mają to być okoliczności powodujące ustanie prawa do świadczenia, a więc zaistniałe po jego przyznaniu, bo ustanie prawa może mieć miejsce tylko po przyznaniu tego prawa. Natomiast okoliczności, które występowały w dacie wydania decyzji, mogą być rozważane jako podstawa wznowienia postępowania, wymieniona w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. – przy zaistnieniu pozostałych warunków zastosowania tego przepisu. Ponadto odnosząc się do treści odwołania organ stwierdził, że późniejsze zmiany wysokości dochodu, czy nawet fakt, że dochód w pewnych miesiącach nie jest w ogóle osiągany nie mają wpływu na ustalenie wysokości dochodu uzyskanego (tj. istotny jest dochód za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu). Organ pominął zatem ustosunkowanie się do zarzutów odwołania w zakresie, którego dotyczy regulacja zawarta w zastosowanym w sprawie art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, który zawiera warunek, że dochód ma być uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Z treści tego przepisu wynika, że organ zobowiązany był ustalić, w jakim okresie dochód był uzyskiwany, gdyż weryfikacja prawa do świadczenia wychowawczego może dotyczyć tylko okresu, w którym dochód był uzyskiwany. W wyniku przeprowadzenia kontroli decyzji w zakresie zgodności z prawem stwierdzić więc należało, że przy rozpoznaniu sprawy przez organy obydwu instancji doszło do naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż dotyczyło kluczowych okoliczności, które zostały wyżej wymienione. Ponadto organy naruszyły przepis art. 7 ust. 3 i art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, które były wskazane w uzasadnieniu decyzji jako podstawa rozstrzygnięcia. Zaistniały zatem podstawy do uwzględnienia skargi i wobec tego zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 135 P.p.s.a. - Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu, wykładnię art. 7 ust. 3 i art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz uzupełni ustalenia i oceny w zakresie wskazanych wyżej okoliczności.