IV SA/Gl 677/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.), Protokolant Starszy referent Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi Z.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...] r. nr [...] Decyzją z dnia [...]r. Wójt Gminy G. odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko skarżącego - M. S. na okres zasiłkowy 2016/2017. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku – Białej decyzją z dnia [...] r., w wyniku rozpoznania odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w dniu [...]r. Z. S. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na drugie dziecko - M. S. . W składzie rodziny wymienił siebie, M. S. - żonę, M. S. - córkę i M. S. - syna wnioskodawcy z poprzedniego małżeństwa. W dniu [...] r. organ I instancji wydał decyzję odmawiającą przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko M. S. z uwagi na fakt, że wyrokiem Sądu Okręgowego w B. z dnia [...]r . [...] powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej nad M. S. (oraz drugim synem) jego matce S. S. . Natomiast Z. S. Sąd zapewnił prawo do współdecydowania o istotnych kwestiach związanych z dziećmi. Od decyzji organu I instancji strona złożyła odwołanie, w wyniku którego decyzją z dnia [...] r. nr [...] decyzja organu I instancji została utrzymana w mocy. Następnie w wyniku zaskarżenia tej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 3.08.2017r. sygn. akt IV SA/Gl 63/17 uchylił decyzję Kolegium wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji. W wyroku Sąd wskazał, że istotą przedmiotowego postępowania jest ustalenie czy M. S. może być uwzględniony w rodzinie Z. S. . Prowadząc ponownie postępowanie organ I instancji przeprowadził wywiad rodzinny w dniu 27.12.2017r., podczas którego ustalono, że małoletni M. S. przebywał u ojca od 17.08.2016r. do 10.04.2017r. W dniu 22.08.2016r. został złożony do Sądu Rejonowego w C. wniosek o zmianę wyroku rozwodowego, a w szczególności o zmianę w zakresie miejsca zamieszkania małoletniego M. S. oraz o wzajemne zniesienie alimentów na synów. Z. S. oświadczył, że nie ma postanowienia Sądu, wniosek został wycofany z uwagi na fakt, że M. S. wrócił do matki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] r. zwróciło się od organu I instancji o udzielenie informacji, czy wyrok rozwodowy w zakresie opieki nad dziećmi uległ zmianie, jak również wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z S. S. przez MOPS w C. Organ odwoławczy wskazał, że z uzupełnionego materiału dowodowego wynika, iż wyrok sądowy w zakresie opieki nad dziećmi do miesiąca kwietnia 2018r. nie uległ zmianie. Natomiast wywiad środowiskowy z S. S. przeprowadzony został w dniu 29.05.2017r, w celu sprawdzenia, czy świadczenie wychowawcze wydatkowane jest zgodnie z jego celem. Z pisma Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych MOPS w C. wynika, że nie stwierdzono wydatkowania świadczenia wychowawczego niezgodnie z celem bądź marnotrawienia środków. Ponadto z akt sprawy wynika, że S. S. pobierała świadczenie wychowawcze na dziecko - M. S. podczas całego okresu świadczeniowego 2016/2017. Następnie organ odwoławczy wskazał, że w oparciu o wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gliwicach, jak i po dokonaniu analizy całego materiału dowodowego stwierdził, iż brak jest podstaw do zaliczenia małoletniego M. S. do rodziny skarżącego w okresie od dnia 17.08.2016r. do 10.04.2017r. Podniósł, że w wyroku rozwodowym Sąd powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej matce małoletniego, a ojcu zapewnił współdecydowanie o istotnych kwestiach związanych z dziećmi, a to zdaniem organu wiąże się również z zamieszkiwaniem dziecka z matką. Organ podkreślił, że brak rozstrzygnięcia właściwego sądu powszechnego odnośnie sprawowania władzy rodzicielskiej przez ojca małoletniego, uniemożliwia zaliczenie M. S. do członków jego rodziny, w konsekwencji dziecko - M. S. jest pierwszym dzieckiem w rodzinie i prawo do świadczenia wychowawczego uzależnione jest od kryterium dochodowego.  W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący podniósł, że jego syn przebywał u niego w okresie od 17.08.2016r do 10.04.2017r i w tym czasie toczyły się sprawy przed Sądem Rejonowym w C. i były przeprowadzane badania psychologiczne. Po tym okresie jego syn postanowił wrócić do matki i skarżący zrezygnował z dalszych działań w celu zmiany wyroku rozwodowego. Zarzucił, że organ I instancji ponownie wydał decyzję odmowną pomimo tego, że skarżący udowodnił, iż w tym okresie był jedynym faktycznym opiekunem dziecka, które nie utrzymywało żadnych kontaktów z matką. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie podkreślenia wymagało, że sprawa zainicjowana wnioskiem skarżącego o przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko - M. S. na okres zasiłkowy 2016/2017, podlegała ponownemu rozpoznaniu w postępowaniu administracyjnym, w związku z uchyleniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrokiem z dnia 3 sierpnia 2017 r. sygn. akt IV SA/Gl 63/17 poprzednio wydanych decyzji organów obydwu instancji. Zgodnie zaś z art. 153 P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Podkreślenia zatem wymagało, że w wyżej wymienionym wyroku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przede wszystkim stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie wystąpiły wątpliwości co do składu rodziny skarżącego, ponieważ do odwołania dołączył dokument wskazujący na to, że jego syn M. począwszy od dnia 17 sierpnia 2016 r. przebywał u niego. W związku z powyższym, Sąd przytoczył art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2134), według którego, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku, gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Następnie w cytowanym wyroku Sąd wskazał, że przytoczone przepisy powinny mieć zastosowanie w sytuacji, gdy występują wątpliwości co do składu osobowego rodziny osoby ubiegającej się o przedmiotowe świadczenie. W ramach ponownego rozpoznania sprawy, organ I instancji przeprowadził wywiad środowiskowy w dniu 27.12.2017r., podczas którego ustalono, że małoletni M. S. przebywał u ojca od 17.08.2016r. do 10.04.2017r. Jednakże pomimo powyższych ustaleń organ odwoławczy stwierdził, że brak jest podstaw do zaliczenia małoletniego M. S. do rodziny skarżącego w okresie od dnia 17.08.2016r. do 10.04.2017r. Podniósł, że w wyroku rozwodowym Sąd powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej matce małoletniego, a ojcu zapewnił współdecydowanie o istotnych kwestiach związanych z dziećmi, a to zdaniem organu wiąże się również z zamieszkiwaniem dziecka z matką. Organ dodał, że brak rozstrzygnięcia właściwego sądu powszechnego odnośnie sprawowania władzy rodzicielskiej przez ojca małoletniego, uniemożliwia zaliczenie M. S. do członków jego rodziny, w konsekwencji dziecko - M. S. jest pierwszym dzieckiem w rodzinie skarżącego i prawo do świadczenia wychowawczego uzależnione jest od kryterium dochodowego. Stwierdzić zatem należało, że organ odwoławczy – podobnie jak i organ I instancji - nie zastosował się do wskazań zawartych w cytowanym wyżej wyroku, zgodnie z którym, kluczowe znaczenie w sprawie ma wyjaśnienie wątpliwości co do składu rodziny skarżącego, który do odwołania dołączył dokument wskazujący na to, że jego syn M. począwszy od dnia 17 sierpnia 2016 r. przebywał u niego. Pomimo ustalenia przez organ I instancji, że małoletni M. S. przebywał u ojca od 17.08.2016r. do 10.04.2017r., organy obydwu instancji nie zastosowały się do oceny zawartej w cytowanym wyroku WSA, z której wynika, że decydujące znaczenie dla ustalenia składu rodziny skarżącego, ma okoliczność, czy M. S. przebywał u niego we wskazanym wyżej okresie. Sąd przytaczając art. 22 ustawy podkreślił, że świadczenie wychowawcze wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. W związku z tym, w razie ustalenia, że wyłącznie skarżący sprawował opiekę nad synem w wymienionym okresie, organ powinien uwzględnić go w składzie rodziny skarżącego. W przedmiotowej sprawie organy obydwu instancji nie zastosowały się do wskazań Sądu. Co więcej – w sposób sprzeczny z cytowaną wyżej oceną prawną, organ odwoławczy stwierdził w uzasadnieniu decyzji, że brak rozstrzygnięcia właściwego sądu powszechnego odnośnie sprawowania władzy rodzicielskiej przez ojca małoletniego, uniemożliwia zaliczenie M. S. do członków jego rodziny. Organ pominął zatem to, że według wskazań Sądu, sprawowanie faktycznej opieki nad dzieckiem, a nie rozstrzygnięcie w kwestii władzy rodzicielskiej, ma kluczowe znaczenie dla ustalenia składu rodziny skarżącego. Ponadto organ odwoławczy pominął ocenę prawną zawartą w cytowanym wyroku, zgodnie z którą, "w sprawie brak jest jakichkolwiek przesłanek wskazujących na możliwość rozpatrywania jej w kontekście pieczy naprzemiennej". Sąd podkreślił przy tym, że "rozważania organu odwoławczego na ten temat w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji były zbędne, gdyż problematyka ta nie stanowiła istoty sprawy". Pomimo tak jednoznacznych wskazań sądowych, organ w decyzji zaskarżonej w niniejszym postępowaniu ponownie zawarł rozważania dotyczące pieczy naprzemiennej. Stanowiło to rażące naruszenie art. 153 P.p.s.a. W wyniku przeprowadzenia kontroli decyzji w zakresie zgodności z prawem stwierdzić więc należało, że przy rozpoznaniu sprawy przez organy obydwu instancji doszło do naruszenia art. 153 P.p.s.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż dotyczyło kluczowych kwestii, które zostały wyżej wymienione. Zaistniały zatem podstawy do uwzględnienia skargi i wobec tego zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 P.p.s.a. - Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ – zgodnie z art. 153 P.p.s.a. - zastosuje się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku WSA z dnia 3 sierpnia 2017 r. sygn. akt IV SA/Gl 63/17, a zatem przede wszystkim uwzględni, że według wskazań Sądu, sprawowanie faktycznej opieki nad dzieckiem, a nie rozstrzygnięcie w kwestii władzy rodzicielskiej, ma kluczowe znaczenie dla ustalenia składu rodziny skarżącego w wymienionym wyżej okresie.