IV SA/Gl 679/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka, , , po rozpoznaniu w dniu 3 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Gminy K. na decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu części dofinansowania projektu współfinansowanego ze środków objętych Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa[...] na lata 2007- 2013 w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 1 sierpnia 2017 r. postanawia: zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 1 sierpnia 2017 r. i przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. W skardze kasacyjnej od wyroku tutejszego Sądu z dnia 27 lutego 2017 r. Gmina K., reprezentowana w sprawie przez adwokata M. Ł. zażądała zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie obejmującym wpis od tej skargi kasacyjnej. Równocześnie złożony został urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym podniesiono, iż wspomniana Gmina znajduje się w trudnej sytuacji finansowej albowiem ma wdrożony program naprawczy, a w jej budżecie brak jest środków na poniesienie tej opłaty. Nadto podano, że na poszczególnych należących do niej rachunkach bankowych znajdują się odpowiednio kwoty: 2.124.037,85 zł, 2.000.000 zł (lokata), 11.893,68 zł (fundusz socjalny), 58.343,04 zł (depozyty), 6.841 zł ("E-urząd") oraz 1.535,89 zł (wynagrodzenia). Wskazano także, iż stan kasy Gminy na 31 marca 2017 r., to 1.045,85 zł, jej zobowiązania na ten dzień wynoszą 7.,555.124,15 zł, z kolei w okresie od stycznia do marca 2017 r. uzyskała ona dochody, w kwocie 9.358.785,86 zł i poniosła wydatki, w wysokości 7.707.851,12 zł. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2017 r. oddalił wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny i zostało pozostawione uznaniu sądu (bądź referendarza sądowego mogącego podejmować rozstrzygnięcia w tym zakresie z mocy art. 258 § 1 i 2 p.p.s.a). Oznacza to, że nawet w razie spełnienia przez taki podmiot ustawowych wymogów przyznania prawa pomocy sąd nie musi uwzględniać jego wniosku. Wspomniana fakultatywność jest tu konsekwencją faktu, że tego rodzaju podmiot posiada zorganizowaną strukturę i w swojej działalności powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów postępowań związanych z jego funkcjonowaniem oraz zgromadzić środki na ten cel. Rozpoznający wniosek w pełni popiera stanowisko wyrażone w przedmiotowej kwestii przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 września 2007 r. (sygn. akt I FZ 434/07 - dostępne w CBOSA). W tym miejscu niezbędne jest uwzględnienie specyfiki strony skarżącej, którą jest gmina czyli jednostka samorządu terytorialnego. Należy zauważyć, iż w świetle art. 211 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1870 ze zm.) podstawą gospodarki finansowej takiej jednostki jest uchwała budżetowa stanowiąca plan dochodów i wydatków oraz przychodów i rozchodów tej jednostki na dany rok. Dalej referendarz podniósł, że mając na względzie zaprezentowane wyżej rozważania prawne, trzeba podnieść, że w § 5 uchwały nr [...] Rady Miejskiej w K. z dnia [...] r. w sprawie uchwalenia budżetu tej Gminy na rok 2017 (Dz. Urz. Woj. [...] z 2016 r., poz. 186) utworzono rezerwę ogólną w wysokości 226.000,00 zł. Równocześnie, jak podano we wniosku, stan środków pieniężnych dostępnych na należących do tej Gminy rachunkach bankowych, na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił ogółem ponad 4.200.000,00 zł. W tym stanie rzeczy nie zgodził się z twierdzeniem, aby skarżąca Gmina nie była w stanie wygospodarować kwoty 7.358 zł na pokrycie wpisu od skargi kasacyjnej. Zdaniem rozpoznającego wniosek, Gmina K. miała możliwość zaplanowania koniecznych kwot na pokrycie kosztów związanych z niniejszym postępowaniem, tym bardziej, że dane ujęte w tym wniosku jak również wynikające z przywołanej wyżej uchwały w sprawie uchwalenia budżetu na rok 2017 nie dają podstaw do formułowania twierdzeń, aby jej sytuacja finansowa była szczególnie trudna. Chociaż bowiem w treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy powołano się na znaczną kwotę zobowiązań oraz na wdrożony program naprawczy, to jednak w rzeczonej uchwale zaplanowano nadwyżkę dochodów nad wydatkami na rok 2017 (łączna kwota dochodów 33.151.104,89 zł, przy łącznych wydatkach w wysokości 32.120.104,89 zł), z kolei w samym wniosku wskazano, że wykonując ten budżet za pierwsze 3 miesiące (styczeń-marzec 2017 r.) również osiągnięto nadwyżkę i to w kwocie przekraczającej 1,6 mln zł (dochody 9.358.785,86 zł przy wydatkach 7.707.851,12 zł). Warto jeszcze dodać, że także rok ubiegły (2016) skarżąca Gmina zakończyła wysoką, bo wynoszącą 4.335.835,51 zł nadwyżką dochodów (31.758.437,58 zł) nad wydatkami (27.422.602,07 zł) - co wynika ze sprawozdania z wykonania budżetu za ten rok, stanowiącego załącznik nr 1 do zarządzenia Burmistrza Miasta i Gminy K. nr [...] z dnia [...] r. (dokument dostępny na stronie internetowej BIP Miasta i Gminy K.). Od powyższego postanowienia Gmina K.l wniosła sprzeciw, w którym domagała się zmiany zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wskazano, że sytuacja finansowa Gminy K. jest bardzo trudna. Podkreślono, że Gmina objęta jest programem naprawczym i w chwili obecnej próbuje wychodzić z zapaści finansowej pod nadzorem Regionalnej Izby Obrachunkowej oraz Ministerstwa Finansów. W związku z powyższym nie jest możliwe poczynienie rezerw na wydatki nieprzewidziane w budżecie czy też dążenie do uzyskania zewnętrznych źródeł finansowania. Dalej Gmina poinformowała, że utworzona została w budżecie rezerwa ogólna, jednakże biorąc pod uwagę program naprawczy wydawanie jej na cele związane z dochodzonymi roszczeniami jest nieuzasadnione i nie znajdzie aprobaty Regionalnej Izby Obrachunkowej. Zdaniem Gminy sam fakt, że został w niej wdrożony program naprawczy świadczy o jej trudnej sytuacji finansowej i stan ten uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. dalej: "P.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Natomiast zgodnie z regulacją z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 § 3 tej ustawy, mogącym obejmować między innymi zwolnienie od opłat sądowych) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Po dokonaniu analizy złożonych oświadczeń Sąd uznał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej zasługuje na uwzględnienie. Gmina, jako jednostka samorządu terytorialnego stopnia podstawowego nie prowadzi komercyjnej działalności, dlatego też kryteria oceny zasadności jej wniosku były nieco inne, niż kryteria odnoszące się chociażby do spółek prawa handlowego. Jest też oczywiste, że Gmina w pierwszej kolejności musi zabezpieczyć środki na realizację innych niż koszty sądowe, społecznie użytecznych celów. Jednakże zasadniczym argumentem uzasadniającym pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącej jest fakt, że z uwagi na trudną sytuację finansową i przekroczenie ustawowego wskaźnika zadłużenia gmina jest w trakcie realizowania programu naprawczego, a główne źródło finansowania jej działalności stanowią pożyczki oraz oczekiwane wpływy środków z budżetu państwa. Źródła na które dochody z takiej pożyczki są przeznaczone zostały ściśle określone i zatwierdzone przez pożyczkodawcę i mają na celu ograniczenie wydatków do niezbędnego minimum. Wykonywanie programu naprawczego wymaga prowadzenia bardzo restrykcyjnej polityki finansowej i ogranicza swobodne dysponowanie posiadanymi środkami finansowymi przez Gminę. Uzyskiwane nadwyżki finansowe skarżąca ma obowiązek przeznaczać na obsługę zadłużenia z tytułu kredytów i pożyczek, w przyszłości również na pożyczkę z budżetu państwa. W tej sytuacji nie ma wątpliwości, że skarżąca nie może i nie będzie mogła w najbliższym czasie wygospodarować środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego. Mając na względzie powyższe, na podstawie przepisów art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.