IV SA/Gl 680/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Protokolant st. sekretarz sądowy Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi D. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wypłaty odsetek z tytułu opóźnienia w wypłacie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2) zasądza na rzecz adwokata I. D. kwotę 295,20 zł (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia [...] nr [...] Burmistrz T., na podstawie art. 104, art. 105 § 1 w zw. z art. 6 K.p.a. umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. Organ wskazał, że D. L. w dniu [...] złożył wniosek o wypłatę odsetek od zasiłku rodzinnego za okres od dnia 1 września 2007r. do 31 sierpnia 2008r., który został wypłacony na rzecz jego córki E. L. w miesiącu marcu 2010r. Zasiłek ten wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego został przyznany stronie decyzją z dnia [...] nr [...]. Zdaniem organu ustawa z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych wraz z aktami wykonawczymi oraz Kodeks postępowania administracyjnego nie dają stronie podstawy do spełnienia jej żądania. Termin wypłaty wnioskowanego świadczenia nie wynikał z zaniedbania lub opieszałości organów, lecz był wynikiem postępowania administracyjnego oraz sądowoadministracyjnego. W ocenie organu brak jest regulacji prawnych umożliwiających wypłatę odsetek ustawowych w przypadku wypłaty świadczeń przyznanych w wyniku postępowania przed sądem. Organ stwierdził, że w myśl art. 6 K.p.a., organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Zatem w sytuacji, gdy nie istnieje przepis regulujący obszar objęty wnioskiem strony, organ nie posiada żadnej możliwości ustalenia prawa do świadczeń, o które wystąpi we wniosku. Od decyzji z dnia [...] skarżący wniósł odwołanie. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie pierwszej instancji. Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji. Przyznało, brak podstaw prawnych do wydawania decyzji w sprawie wypłaty odsetek wynikających z opóźnienia w realizacji wypłat świadczeń. Zauważono dodatkowo, że organ powinien poinformować stronę o możliwości dochodzenia roszczeń na drodze procesu cywilnego w oparciu o art. 359 § 1 Kodeksu cywilnego. Kolegium, jako podstawę prawną swojej decyzji wskazało art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 K.p.a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach D. L. zakwestionował zaskarżoną decyzję i wniósł o zapłatę odsetek z tytułu opóźnienia w wypłacie świadczeń. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Kolegium podtrzymało dotychczasową argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W ramach kontroli wydawanych przez organy administracji rozstrzygnięć sądy administracyjne oceniają zgodność działania tych organów z przepisami procedury, prawidłowość zastosowania prawa materialnego, a także słuszność dokonanej w sprawie interpretacji prawa materialnego. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Ponadto, co wymaga podkreślenia, wojewódzkie sądy administracyjne rozstrzygają w granicach danej sprawy nie będąc jednak związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a). Przeprowadzając zatem ocenę zaskarżonej decyzji, co do jej zgodności z prawem zarówno materialnym jak i procesowym, Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga zasługuje na uwzględnienie aczkolwiek ze względu na inne, niż podniesione w skardze przyczyny. Zważyć trzeba na wstępie, iż z woli ustawodawcy rodzaj rozstrzygnięć, do jakich uprawniony został organ odwoławczy został ściśle określony, a katalog decyzji organu odwoławczego wymieniono w art. 138 K.p.a. Organ nie ma możliwości wydania innego, niż ujęte w wymienionym przepisie rozstrzygnięcia, nie jest też upoważniony do dowolnego wyboru rodzaju tego rozstrzygnięcia, które przypisane jest do skonkretyzowanej prawnie sytuacji. Zgodnie z art. 138 § 1 K.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję o charakterze merytorycznym, w której: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze. Analizując kolejno zawarte w tym katalogu rozstrzygnięcia należy stwierdzić, że decyzja o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji (art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.) zostaje wydana, gdy organ odwoławczy uzna, po ocenie całości stanu faktycznego i zastosowanego w sprawie prawa materialnego, że należałoby orzec w sposób tożsamy co organ pierwszej instancji. Orzeczenie takie zapada zatem wówczas, gdy decyzja tego organu jest prawidłowa. W analizowanym katalogu istnieje drugi rodzaj rozstrzygnięcia, wymieniony w art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. Organ odwoławczy może bowiem uchylić zaskarżoną decyzję w całości lub w części i rozstrzygnąć sprawę co do istoty. Następuje to wtedy, gdy w jego ocenie decyzja organu pierwszej instancji jest nieprawidłowa. Jak podkreśla się w doktrynie, ma to miejsce wtedy, gdy postępowanie wyjaśniające lub sama ocena zaskarżonej decyzji wykazały, że narusza ona przepisy prawa materialnego albo jest niezasadna (por. Jaśkowska Małgorzata, Wróbel Andrzej komentarz LEX/el. 2010 Komentarz bieżący do art. 138 kodeksu postępowania administracyjnego - Dz.U.00.98.1071). Z kolei decyzja o uchyleniu zaskarżonej decyzji i umorzeniu postępowania pierwszej instancji, o której mowa w art. 138 § 1 pkt 2 in fine jest możliwa, gdy organ odwoławczy stwierdzi, że merytoryczne postępowanie pierwszoinstancyjne stało się bezprzedmiotowe. Odnosząc powyższe spostrzeżenia do kontrolowanej sprawy, stwierdzić należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., decyzją z dnia [...] nr [...] uchylając w całości decyzję organu I instancji o umorzeniu postępowania i orzekając powtórnie w sposób tożsamy, co organ pierwszej instancji, wyszło poza granice dopuszczalnych przez ustawodawcę rozstrzygnięć organu odwoławczego. Nie jest bowiem możliwe takie rozstrzygnięcie w sytuacji, gdy decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa, a obowiązkiem organu odwoławczego jest w takim przypadku zastosowanie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Rażące naruszenie prawa procesowego po myśli art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. musi wywołać skutek w postaci stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji Kolegium. Stosownie do treści tego przepisu Sąd orzeka w ten sposób, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. Jako przesłankę stwierdzenia nieważności art. 156 § 1 K.p.a. wymienia w pkt 2 wydanie decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Zdaniem Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego Kolegium dopuściło się rażącego naruszenia prawa procesowego, tj. art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., a uchybienie to jako oczywiste i bezsporne, nie jest możliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. Ze względu na wskazane wyżej naruszenie prawa procesowego rozważanie zarzutów skargi nie jest konieczne. Na marginesie zważyć przyjdzie, iż w wyniku nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego w dniu 11 kwietnia 2011r. wszedł w życie art. 61a § 1. Kolegium rozpoznając ponownie odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji powinno mieć w polu widzenia ten przepis. Stosownie do jego treści jeżeli żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Wobec powyższego Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) ze względu na przyczynę określoną w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie art. 250 P.p.s.a.