IV SA/Gl 684/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Protokolant Referent Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2009 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 157 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówiło wszczęcia postępowania po rozpatrzeniu wniosku J.K. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta J.Z. z dnia [...]r. Nr [...] przyznającej prawo do zaliczki alimentacyjnej na dziecko J.K. od dnia [...]r. do [...]r. w wysokości [...] zł oraz na dziecko I.K. od dnia [...]r. do dnia [...]r. w wysokości [...] zł. W motywach rozstrzygnięcia organ ten wpierw przedstawił sytuację faktyczną w sprawie, a w szczególności okoliczności wydania decyzji z dnia [...]r., a następnie przybliżył przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Szczególną uwagę zwrócono na przesłankę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 2 tego Kodeksu, a mianowicie rażące naruszenie prawa. Zdaniem tego organu przesłanka ta występuje wówczas, gdy organ wydał decyzję w warunkach ewidentnego bezprawia, którego nigdy nie można usprawiedliwiać ani tolerować. W rozpatrywanej sprawie sytuacja faktyczna nie wzbudzała żadnych wątpliwości, gdyż miesięczny dochód rodziny wynosił [...] zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie [...] zł. W tej sytuacji faktycznej Prezydent Miasta J.Z. przyjął, iż art. 8 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej mówi o dochodzie rodziny, a nie o dochodzie na osobę w rodzinie. Stanowisko takie podzielał także organ odwoławczy, a było ono sporne w orzecznictwie sądów administracyjnych. W tej sytuacji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uznało, że należało odmówić wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tejże decyzji, gdyż nie zostały wyczerpane przesłanki do uruchomienia takiego postępowania. Ze wskazanym rozstrzygnięciem nie zgodziła się J.K., która wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zdaniem wnioskodawczyni podstawą stwierdzenia nieważności wskazanej we wniosku decyzji powinien być wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 lutego 2008 r., w którym przy wykorzystaniu wykładni celowościowej i systemowej zinterpretowano treść art. 8 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Zdaniem strony interpretacja wskazanego przepisu przez SKO w K. pozostaje w sprzeczności z Konstytucją. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia przedstawiło argumentację, którą powieliło dotychczasowe stanowisko sprowadzające się do tego, że brak jest podstaw prawnych do uruchomienia stosownego postępowania zmierzającego do stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta J. Z. z dnia [...]r. przyznającej stronie zaliczki alimentacyjne na dwoje dzieci. Zdaniem Kolegium brak jest rażącego naruszenia prawa w przypadku wydania powyższej decyzji, a spowodowane jest to tym, że Prezydent Miasta J. Z. zastosował odmienną wykładnię postanowień art. 8 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Z rozstrzygnięciem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. nie zgodziła się J.K., która wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej w pierwszej kolejności przedstawiła działania związane z ubieganiem się o przyznanie podwyższonej zaliczki alimentacyjnej na wcześniejszy okres zasiłkowy, które pomimo negatywnego stanowiska organów administracji dały pozytywny efekt, gdyż uwzględniona została skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W dalszej części skargi odniosła się do negatywnego stanowiska organu pierwszej instancji w zakresie przyznania jej omawianego świadczenia, co przyczyniło się do wydania decyzji przyznających zaliczki alimentacyjne w niższej niż [...] zł wysokości. W końcowej części skargi odniosła się do argumentacji zaprezentowanej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 lutego 2008 r. w części dotyczącej interpretacji art. 7 ust. 2 i art. 8 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, jaką zamieściło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. Sądy te rozpoznają sprawy w granicach danej sprawy biorąc z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa. Przywołane powyżej unormowania mają zastosowanie w niniejszej sprawie, albowiem Sąd uwzględnia wniesioną skargę, jednakże z innych powodów niż podniosła to skarżąca w skardze. Na wstępie przyjdzie zauważyć, że niniejsze postępowanie zostało uruchomione na wniosek skarżącej, która zwróciła się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta J. Z. z dnia [...]r. Nr [...] przyznającej prawo do zaliczki alimentacyjnej na dziecko J.K. od dnia [...]r. do [...]r. w wysokości [...] zł oraz na dziecko I.K. od dnia [...]r. do dnia [...]r. w wysokości [...] zł. Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące stwierdzenia nieważności przewidują dwa tryby działania organu administracji. Pierwszy z nich przewidziany jest treścią art. 157 § 3 i zgodnie z nim odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji następuje w drodze decyzji. Przepis ten dotyczy tych sytuacji, w których uruchomienie stosownego postępowania nie jest możliwe z uwagi na przesłanki podmiotowe lub przedmiotowe, a zatem, gdy z takim wnioskiem występuje ktoś kto nie jest stroną postępowania względnie domaga się uruchomienia takiego postępowania w stosunku do rozstrzygnięcia, które nie może być poddane weryfikacji w tym trybie. Drugi wynika z postanowień art. 158, zgodnie z którym rozstrzygnięcie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji następuje w drodze decyzji. Unormowanie to odnosi się do tych postępowań, w ramach których organ administracji podejmuje decyzję merytoryczną, po przeprowadzeniu analizy przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji. Oznacza to, że każdy z wymienionych trybów służy odmiennym celom i co jest istotne organ administracji prowadząc postępowanie nie może tych trybów mylić. Wadliwe zastosowanie tych trybów stanowi naruszenie przepisów postępowania skutkujące wadliwością wydanego rozstrzygnięcia, a w konsekwencji wyczerpuje przesłankę uwzględnienia skargi wniesionej do sądu administracyjnego, a przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W rozpatrywanej sprawie Sąd zetknął się z tego typu sytuacją, ponieważ Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. swoimi decyzjami odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta J.Z., a zatem organ ten uznał, że zachodzą przesłanki przedmiotowe lub podmiotowe uniemożliwiające uruchomienie takiego postępowania. Analiza uzasadnień obu podjętych rozstrzygnięć wskazuje na to, że organ ten rozpatrywał sprawę merytorycznie, ponieważ badał występowanie przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji i doszedł do przekonania, że w sytuacji odmiennej interpretacji przepisu ustawy (art. 8 ust. 2 w związku z art. 7 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej) nie można mówić o wydaniu decyzji z rażącym naruszeniem prawa. W świetle przeprowadzonej analizy należy stwierdzić, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. mocą obu decyzji odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, gdy w rzeczywistości miało odmówić stwierdzenia nieważności decyzji, a zatem wydać decyzję na podstawie art. 158 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Tym samym wyczerpana została przesłanka uwzględnienia wniesionej skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Konsekwencją niniejszego wyroku jest powrót sprawy do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. celem uruchomienia postępowania dotyczącego merytorycznego rozpatrzenia wniosku skarżącej. Na marginesie przeprowadzonych rozważań należy podkreślić, że w drodze wskazanego trybu weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej skarżąca nie będzie w stanie wyeliminować decyzji Prezydenta Miasta J. Z. z dnia [...]r. z obrotu prawnego, albowiem należy się zgodzić z organem administracji, że odmienna wykładnia przepisu nie wyczerpuje znamion wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Z tego też powodu strona może występować o zmianę wskazanej decyzji w trybie art. 155 Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ w tym trybie takie rozstrzygnięcie będzie możliwe do podjęcia, jednakże będzie ono zależne od oceny przeprowadzonej przez uprawnione do tego organy administracji publicznej. Sąd po myśli art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie orzekał o wykonalności zaskarżonej decyzji, ponieważ mocą tej decyzji odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Wobec powyższego stosownie do postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji. SW