IV SA/Gl 686/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant Referent Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2009 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego Kolegium z dnia [...]r. nr [...] Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej w J. Z., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta J.Z., na podstawie art. 7 i art. 8 ust. 1 pkt 1 oraz art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm., zwanej dalej ustawą o zaliczce alimentacyjnej) przyznał I. K. prawo do zaliczki alimentacyjnej od dnia [...] r. do [...] r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Wnioskiem z dnia [...] r. I. K. wystąpiła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji zarzucając, iż została ona wydana z naruszeniem prawa materialnego polegającym na błędnej wykładni art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o zaliczce alimentacyjnej. Jednocześnie wnioskodawczyni powołała się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lutego 2008 r. sygn. akt OSK 664/07. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając na podstawie art. 157 § 1 i § 3 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności powołanej wyżej decyzji z dnia [...] r. W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, że w oparciu o analizę treści przesłanek warunkujących stwierdzenie nieważności określonych w art. 156 § 1 k.p.a. oraz mając na względzie treść wniosku dokonano oceny decyzji z dnia [...]r. w kontekście przesłanki rażącego naruszenia prawa określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Organ uznał, że w sprawie przesłanka ta nie zachodzi, gdyż zgodnie z literalnym brzmieniem art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej zwiększona wysokość zaliczki jest uzależniona od dochodu rodziny, a nie od wysokości dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie, co stanowiło istotę zagadnienia. Nadto podkreślono, że na tle art. 8 ust. 2 tej ustawy istnieją rozbieżności interpretacyjne w orzecznictwie, zaś problem ów stanowi przedmiot rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy I.K. ponownie powołała się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego przytaczając motywy zawarte w jego uzasadnieniu. Wskazała, że dokonana przez Kolegium interpretacja art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej pozostaje w sprzeczności z konstytucyjną zasadą równości obywateli wobec prawa, sprawiedliwości społecznej oraz art. 7 Konstytucji RP. W wyniku rozpoznania powyższego wniosku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 127 § k.p.a., decyzja z dnia [...] r. Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie podtrzymując stanowisko i argumentację w nim zawarte. Ponadto Kolegium zauważyło, że strona powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazała, iż kwestionowany przepis art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej został interpretowany w drodze wykładni systemowej i celowościowej co potwierdza tezę o niejednoznaczności tego przepisu, a tym samym wyklucza przyjęcie wniosku o ewidentnym jego naruszeniu, które stanowiłoby postawę do stwierdzenia rażącego naruszenia prawa. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach I. K. ponownie zakwestionowała prawidłowość interpretacji art. 8 ust 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej zastosowanej w jej sprawie. Ponadto wskazała, że zaliczka alimentacyjne został jej przyznana do zakończenia zajęć dydaktycznych , tj. do [...]r., gdy za koniec roku szkolnego przyjmuje się datę 31 sierpnia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, przy czym, rozstrzygając w granicach danej sprawy, sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Dokonując kontroli decyzji wydanych w niniejszej sprawie, Sąd uznał, że skargę należało uwzględnić, choć z innych przyczyn, niż w niej podane. Zważyć należy, że co do zasady postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu (art. 157 § 2 k.p.a.). Nie ma przy tym zastosowania ogólna reguła wyrażona w art. 61 § 3 k.p.a., że datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 157 § 3 k.p.a. odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji następuje w drodze decyzji. Zatem wszczęcie postępowania wymaga uprzedniej kontroli ze strony organu, czy zachodzą przesłanki formalnoprawne warunkujące jego dopuszczalność. Na podstawie art. 157 § 3 k.p.a. organ orzeka co do niedopuszczalności wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych. Decyzja wydana na podstawie art. 157 § 3 k.p.a. jest wynikiem oceny zdolności do działania w sprawie osoby wnoszącej podanie, legitymacji strony, wykazania tego, że nie istnieje decyzja, której ważność należy poddać ocenie, lub też że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności nie może być wszczęte na wniosek strony z uwagi na zapis w ustawie (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1998, str. 829). Wynika z tego, że postępowanie wyjaśniające, poprzedzające odmowę wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, może dotyczyć jedynie kwestii formalnych. Nie może ono natomiast dotyczyć zagadnienia, czy przyczyny nieważności decyzji określone w art. 156 § 1 k.p.a. rzeczywiście miały miejsce. To może być wyjaśnione dopiero po wszczęciu postępowania w sprawie nieważności decyzji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 1999 r., sygn. akt IV SA 2152/97 LEX 47902, z dnia 22 września 1999 r., sygn. akt IV SA 1400/97 LEX 47895). Sąd uznał, że w niniejszej sprawie Kolegium naruszyło powyższą zasadę, ponieważ jako przyczynę odmowy wszczęcia postępowania nadzorczego wskazało na okoliczności merytoryczne, tj. na to, że decyzja z dnia [...]r. wolna jest od wady, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Tym samym organ wkroczył w problematykę oceny przyczyn nieważności, co było niedopuszczalne na tym etapie postępowania. W tej sytuacji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja podlegają uchyleniu, ponieważ naruszają art. 157 § 3 k.p.a. i naruszenie to może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien przede wszystkim jednak właściwie ocenić zgłaszane przez stronę żądanie. Co prawda formułuje je ona jako wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji, ale z okoliczności sprawy wynika, że w istocie kwestionuje ona przyznanie jej zaliczki alimentacyjnej w podstawowej kwocie. Zatem w istocie intencją strony jest uzyskanie zaliczki alimentacyjnej w podwyższonej wysokości. Wobec ugruntowanego już orzecznictwa potwierdzonego stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego (postanowienie z dnia 1 października 2008 r. sygn. akt P 25/07) należy uznać, że stanowisko strony zasługuje na uwzględnienie. Możliwym sposobem działania organu w takiej sytuacji jest zastosowanie art. 154 k.p.a. Brak jest bowiem podstaw do przyjęcia stanowiska by osoby znajdujące się w tej samej sytuacji były odmiennie traktowane przez organ administracji publicznej. W każdym razie jeżeli organ nie działa z urzędu winien, stosownie do obowiązków wynikających z art. 8 oraz art. 9 k.p.a., poinformować stronę o przysługującym jej prawie do wzruszenia decyzji we wskazanym trybie.