IV SA/Gl 690/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik, , , po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W.D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy W.D. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnego świadczenia. Następnie w dniu 5 listopada 2012 r. złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. We wniosku wskazał, że organ rentowy z własnej winy nie pomniejszył wypłaconego skarżącemu zasiłku chorobowego o kwotę wypłaconego przez Powiatowy Urząd Pracy w S. zasiłku dla bezrobotnych. Zaznaczył, że sam nie mógł nic w tej sprawie zrobić bowiem przebywał wówczas w szpitalu. Podał również, że nie posiada żadnego majątku, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Oświadczył, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe wskazując, iż jedynym jego dochodem jest renta chorobowa w kwocie 1.730 zł netto. Dodatkowo podał, że miesięcznie obciążają go wydatki w kwocie 1.680 zł na które składają się następujące opłaty: za czynsz – 400 zł, za wodę – 80 zł, za energię elektryczną – 40 zł, za telefon – 40 zł, za Internet – 50 zł. Wskazał dodatkowo, że ponosi koszty zakupu lekarstw w wysokości 100 zł, środków czystości – 100 zł, dojazdu i wizyt lekarskich – 170 zł, odzieży – 100 zł oraz wyżywienia – 600 zł. Na mocy zarządzenia z dnia 7 listopada skarżący został poinformowany, że w sprawie korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych zatem jego wniosek o przyznanie prawa pomocy zostanie merytorycznie rozpoznany jedynie w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W dalszej kolejności Referendarz sądowy w piśmie z dnia 12 listopada 2012 r. wezwał skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez udokumentowanie aktualnej wysokości uzyskiwanego dochodu oraz nadesłanie faktur VAT, paragonów, dowodów wpłaty bądź innych dokumentów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych z tytułu czynszu i opłat za media. Dodatkowo wezwał skarżącego do przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi skarżący nadesłał bankowe potwierdzenia przelewu wykazujące wysokość wypłacanego skarżącemu świadczenia rentowego w kwocie 1.730,08 zł oraz potwierdzające wysokość ponoszonych przez skarżącego opłat z tytułu czynszu za miesiące październik i listopad 2012 r. w kwotach po 122,60 zł, za wodę w miesiącu października 2012 – 25,42 zł, listopadzie – 50,84 zł, opłaty za energie elektryczną za miesiąc październik 2012 r. – 17 zł oraz za listopad 2012 r. – 47,09 zł. Nadesłał również paragon za doładowanie karty telefonicznej na kwotę 50 zł. Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2012 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienia radcy prawnego uznał bowiem, że sytuacja majątkowa skarżącego umożliwia mu poczynienie oszczędności niezbędnych na opłacenie należności profesjonalnego pełnomocnika bez narażania skarżącego na uszczerbek w podstawowych potrzebach życiowych. Pismem z dnia 27 grudnia 2012 r. W.D. złożył sprzeciw od wyżej opisanego postanowienia wskazując, że powszechnie wiadomym jest, ze pełnomocnik z wyboru żąda kwoty około 3.500 zł za pomoc w prowadzeniu sprawy przed jedną instancją, a co się z tym wiąże skarżący nie może poczynić oszczędności umożliwiających mu zebranie odpowiedniej kwoty pieniędzy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd nie znalazł podstaw do odrzucenia sprzeciwu skarżącego od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 6 grudnia 2012r., wobec tego postanowienie to utraciło moc, a sprawa została przejęta do rozpoznania przez Sąd. Zgodnie z regulacją art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 § 3 tej ustawy, mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis ten stanowi odstępstwo od ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu przed sądem administracyjnym ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego wyrażonej w treści art. 199 P.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które ze względu na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo ograniczony zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości. Odnosząc się do wniosku skarżącego o ustanowienie radcy prawnego należy stwierdzić, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., to na skarżącym spoczywał ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie" nakładające na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale formułujące obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Oficyna Wydawnicza VERBA s.c., Lublin 2003, s. 117). Powyższe oznacza, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostało udowodnione przez stronę. W tym właśnie kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego wniosku. Zważywszy bowiem na relacje pomiędzy dochodem przypadającym na jednoosobowe gospodarstwo domowe, a rozmiarem wydatków, które obciążają skarżącego Sąd uznał, że przesłanka wynikająca z powołanego na wstępie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nie została spełniona. W tym miejscu przypomnieć należy, że dochód gospodarstwa domowego skarżącego, po odliczeniu obciążeń podatkowych wynosi 1.730,08 zł. Jednocześnie na podstawie dokumentów źródłowych przedłożonych przez skarżącego ustalono, że średnie miesięczne koszty stałe obciążające rodzinę wynoszą około 520 zł. W kwocie tej Sąd uwzględnił opłatę z tytułu czynszu w kwocie 122,60 zł, opłatę za wodę w kwocie 50,84 zł, opłatę za energię elektryczną w kwocie 47,09zł zł. orasz koszt zakupu karty telefonicznej w kwocie 50 zł. Dodatkowo koszty te zostały powiększone o kwotę 250 zł wskazaną przez skarżącego, jako wydatki związane z zakupem lekarstw oraz kosztem wizyt i dojazdów do lekarza. Z powyższego wyliczenia wynika, że po odliczeniu niezbędnych wydatków do dyspozycji skarżącego pozostaje kwota 1.210,08 zł. Nawet zatem uwzględniwszy konieczność pomniejszenia wyżej wskazanej kwoty o wydatki, jakie wiążą się z koniecznością zakupu żywności, oraz środków czystości czy odzieży dla skarżącego kwota 1.210,08 zł powinna umożliwić poczynienie oszczędności wystarczających na uiszczenie kosztów postępowania, w tym ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Tym bardziej, że instytucja prawa pomocy kierowana jest do rodzin i osób żyjących w zasadzie na granicy minimum socjalnego, osób, które w ramach posiadanych środków własnych nie są w stanie zabezpieczyć podstawowych potrzeb bytowych. To właśnie do takich osób skierowane jest prawo pomocy nie można bowiem w każdym przypadku obciążać państwa kosztem prowadzonych we własnym interesie postępowań sądowych. Zaznaczyć należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy powinno być więc udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu oraz bez majątku, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione środków do życia, bądź też ich środki są bardzo ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko podstawowych potrzeb życiowych. W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie stronie prawa pomocy, jest bowiem ona w stanie poczynić oszczędności pozwalające na ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Mając na uwadze wszystkie powołane wyżej okoliczności Sąd postanowił jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.