IV SA/Gl 705/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie NSA Zofia Borowicz (spr.), WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Wita, po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r. numer: [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją Nr [...] wydaną na podstawie art. 3, 7, art. 18 ust. 1, art. 37 ust. 1 pkt 2 i 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593) oraz upoważnienia Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. odmówił przyznania M. G. zasiłku stałego na miesiąc [...] 2004 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że M. G. w dniu [...] 2004 r. złożyła wniosek o przyznanie zasiłku stałego. Organ ustalił, że wnioskodawczyni posiada orzeczenie o [...] stopniu niepełnosprawności od dnia [...] 2004 r. do nadal. Zamieszkuje z babcią i własną córką, dla której babcia wnioskodawczyni stanowi rodzinę zastępczą. Organ ustalił, że babcia wnioskodawczyni E. E. jest głównym najemcą mieszkania, w którym zamieszkuje składającego się z [...] pokoi i kuchni. Przedmioty i urządzenia domowe są wspólnie używane. Jednocześnie organ przyznał, że zarówno wnioskodawczyni jak i E. E. oświadczyły, iż prowadzą odrębne gospodarstwo domowe. Przywołując treść art. 37 ust. 1 pkt 2 oraz art. 10 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej organ wskazał, że przy ustalaniu dochodu wnioskodawczyni nie wliczono jej córki, ale przyjęto, że stanowi ona wraz z babcią rodzinę w rozumieniu art. 6 pkt 14 cyt. ustawy. Fakt odrębnego odżywiania, stanowienie rodziny zastępczej przez babcię dla córki wnioskodawczyni, zajmowanie osobnych pokoi, w ocenie organu w żaden sposób nie może mieć wpływu na uznanie M. G. za osobę samotnie gospodarującą. Organ odwołując się do definicji gospodarstwa domowego zawartej w art. 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych uznał, że wnioskodawczyni skoro nie zajmuje samodzielnie lokalu, lecz zamieszkuje z innymi osobami z którymi wspólnie ponosi koszty utrzymania mieszkania, nie może być uznana za osobę samotnie gospodarującą w rozumieniu art. 6 pkt 10 ustawy o pomocy społecznej. Dlatego przy ustalaniu dochodu rodziny uwzględniono emeryturę E. E. w wysokości [...] zł, co w przeliczeniu na osobę wynosi [...] zł miesięcznie. Natomiast tzw. dochód ustawowy w tym wypadku wynosi 632 zł, co w przeliczeniu na osobę daje 316 zł. Ponieważ dochód na osobę przekracza kryterium dochodowe ustalone zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy dlatego organ odmówił przyznania zasiłku stałego. W odwołaniu M. G. zarzuciła, że organ I instancji wadliwie ustalił dochód na osobę w rodzinie bowiem nie prowadzi ona wspólnego gospodarstwa domowego z babcią. Zarzuciła, że babcia pozwoliła jej tylko u niej zamieszkiwać, ale pod warunkiem partycypowania w kosztach utrzymania mieszkania. Dodała, że prowadzi odrębne gospodarstwo, gdyż oddzielnie kupuje żywność i przyrządza posiłki, zajmuje oddzielny pokój. Zasiłek stały wyrównawczy był jej jedynym dochodem. Wyjaśniła, że stara się o przydział mieszkania. Natomiast nie stać jej na wynajęcie lub kupno lokalu mieszkalnego. Odwołała się do trudnej sytuacji finansowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] r. na podstawie art. 7, 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Przywołując treść art. 37 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy organ odwoławczy stwierdził, że M. G. spełnia jedną z przesłanek wynikającą z tego przepisu, gdyż jest osobą niepełnosprawną. W ocenie Kolegium z materiału dowodowego w sprawie wynika, że M. G. zamieszkuje w lokalu babci, nie dysponuje własnym dochodem i tym samym nie może samodzielnie funkcjonować by zaspokajać swoje niezbędne potrzeby, partycypować w kosztach utrzymania lokalu. Zdaniem Kolegium słusznie organ I instancji uznał, że M. G. w obecnym stanie faktycznym nie ma możliwości prowadzić samodzielnego gospodarstwa domowego i tym samym gospodaruje wspólnie z babcią. W skardze M. G. zarzuciła, że nie prowadzi z babcią wspólnego gospodarstwa domowego. Wyjaśniła, że w okresie od [...] 2003 r. do [...] 2004 r. otrzymywała zasiłek stały wyrównawczy. Wówczas organy orzekające ustaliły, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z babcią. Zasiłek ten służył jej do ponoszenia kosztów leczenia, zapłaty alimentów oraz dopłaty do czynszu, gazu i energii. Zarzuciła, że od tego okresu jej sytuacja mieszkaniowa, rodzinna i osobista nie uległa zmianie dlatego decyzja organu orzekającego jest niezrozumiała i sprzeczna ze stanem faktycznym sprawy. Wyjaśniła, że nadal prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie prezentując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podniósł też, że pracownik socjalny w trakcie wywiadu środowiskowego ustalił, iż skarżąca jest osobą uzależnioną, pozostającą w leczeniu, nie dysponuje własnym dochodem, a tym samym nie istnieje możliwość aby prowadziła samodzielnie gospodarstwo domowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. – sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która przeprowadzona jest pod względem zgodności z prawem. Dokonując zatem w powyższym zakresie kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 503 ze zm.) zasiłek stały przysługuje: 1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, 2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnoletności, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Bezspornym w przedmiotowej sprawie jest, że skarżąca spełnia jedną z przesłanek wynikającą z art. 37 ust. 1 cyt. ustawy – jest osobą niepełnosprawną. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w B. orzeczeniem z dnia [...] r. Nr [...] zaliczył M. G. do [...] stopnia niepełnosprawności. Orzeczony stopień niepełnosprawności ma charakter trwały i orzeczenie wydano na stałe (karta [...] akt adm.). Natomiast kwestią sporną w niniejszej sprawie jest okoliczność, czy skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą czy też prowadzi wspólne gospodarstwo z babcią E. E.. Wyjaśnienie tej kwestii ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż przyznanie zasiłku stałego uzależnione jest m.in. od dochodu wnioskodawcy. Zgodnie z art. 6 pkt 10 ustawy o pomocy społecznej za osobę samotnie gospodarującą należy uznać osobę prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe. Natomiast w myśli art. 6 pkt 14 tej ustawy za rodzinę uważa się osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Zatem, aby uznać, iż przy obliczaniu dochodu skarżącej należy uwzględnić dochody jej babci, organy winny ustalić fakt nie tylko wspólnego zamieszkiwania lecz także wspólnego gospodarowania, gdyż przesłanki te muszą wystąpić łącznie, aby można było mówić o "rodzinie" w kontekście ustawy o pomocy społecznej. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organy orzekające uznały, iż skarżąca, skoro zamieszkuje w lokalu babci, nie dysponuje własnym dochodem, to tym samym nie może samodzielnie funkcjonować by zaspokajać swoje niezbędne potrzeby, partycypować w kosztach utrzymania lokalu. Pogląd ten nie można uznać za trafny na tle uregulowań ustawy o pomocy społecznej. Przede wszystkim należy zauważyć, że ustawodawca w art. 37 cyt. ustawy nie określił dolnej granicy dochodu uzyskiwanego przez osobę ubiegającą się o zasiłek stały. Zatem przyjąć należy, że świadczenie to może być przyznane nawet od zerowego dochodu do górnej granicy określonej przez tzw. kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej bądź kryterium dochodowe na osobę w rodzinie. Jedynie w ust. 2 i 3 art. 37 tej ustawy określona została wysokość dolna i górna zasiłku stałego. Z akt sprawy wynika, że skarżąca już od 2002 roku otrzymała zasiłek stały wyrównawczy. Wielokrotnie w związku z przyznaniem jej tego świadczenia organy pomocy społecznej przeprowadzały wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania skarżącej. Z dokumentów tych wynika, że skarżąca w tym okresie mieszkając u babci E. E. prowadziła odrębne gospodarstwo domowe (np. k. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] akt adm.). Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] przyznano skarżącej zasiłek stały wyrównawczy od [...] 2003 r. w oparciu o art. 27 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 29.11.1990 r. o pomocy społecznej (tj. z 1998 r. Dz. U. Nr 64, poz. 414 ze zm.), zatem jak wynika z uzasadnienia decyzji przy ustaleniu, że skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą. Z akt wynika, że wówczas skarżąca także zamieszkiwała z babcią. W związku z wydaniem decyzji w przedmiotowej sprawie pracownik socjalny przeprowadził wywiad środowiskowy w dniu [...].2004 r., w którym również stwierdzono, że skarżąca i jej babcia prowadzą odrębne gospodarstwo domowe. Podobnej treści są oświadczenia z dnia [...] 2004 r. skarżącej i E. E. (k. [...]–[...] akt). W tej sytuacji za dowolną należy uznać ocenę dowodów zgromadzonych w sprawie co do tego czy skarżąca prowadzi z babcią wspólne czy oddzielne gospodarstwo domowe. Organy orzekające nie wykazały w związku z jakimi okolicznościami bądź nowymi dowodami uznały, że oświadczenia skarżącej i jej babci są niewiarygodne, bądź też, że w tym zakresie nastąpiła zmiana sytuacji osobistej skarżącej. M. G. od początku korzystania z różnych form pomocy społecznej pozostawała w leczeniu jako osoba uzależniona. Zatem ten stan jej zdrowia nie może być podstawą oceny wiarygodności oświadczeń skarżącej. Skarżąca podniosła, że z otrzymywanego dotychczas zasiłku stałego wyrównawczego partycypowała w kosztach utrzymania mieszkania. Tej treści oświadczenie złożyła też E. E.(k. [...]akt). Fakt, że skarżąca w dacie orzekania przez organ pomocy społecznej nie dysponowała dochodem w postaci zasiłku stałego wyrównawczego nie może jak to przyjmują organy orzekające prowadzić do wniosku, że tym samym nie można jej uznać za osobę samotnie gospodarującą w rozumieniu art. 6 pkt 10 cyt. ustawy. Definicja pojęcia "osoby samotnie gospodarującej" jak i definicja pojęcia "rodziny" w niniejszej ustawie jest identyczna jak w uchylonej ustawie z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.). Można zatem przy wykładni tych pojęć ustawowych odwołać się do dotychczasowego orzecznictwa Naczelnego Sądu administracyjnego, z którego wynika, że okresowe wsparcie finansowe, udzielone pod warunkiem późniejszego zwrotu, nie jest wystarczające do uznania, że osoby te prowadzą wspólne gospodarstwo (por. wyrok NSA z 15.07.1999 r. sygn. I SA 214/99, Zbiór LEX 47403). Z przyczyn wyżej przedstawionych uznać należało, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzającą ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem uregulowań zawartych w art. 7, 77 § 1, 80 oraz 107 § 3 kpa. Wskazane uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż mogły spowodować nieuzasadnioną odmowę przyznania zasiłku stałego. Dlatego przy ponownym rozpoznaniu sprawy niezbędnym będzie wnikliwe i wszechstronne wyjaśnienie sytuacji mieszkaniowej, osobistej, rodzinnej i dochodowej skarżącej, a to w celu rozstrzygnięcia czy i w jakiej wysokości skarżąca uprawniona jest do pobierania zasiłku stałego. Z tych względów Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 oraz 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań.