IV SA/Gl 705/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2014 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu niezależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] roku nr [...]; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Kierownik Sekcji ds. Świadczeń Społecznych w C., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta decyzją Nr [...] z dnia [...] orzekł o obowiązku zwrotu przez A.J. nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od [...] do [...] w kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami. Jak podniesiono w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, świadczenia te były przyznane na rzecz P.J., reprezentowanego przez matkę – A.J. W dniu [...] zmarł dłużnik alimentacyjny - T.J., stąd jego obowiązek alimentacyjny wygasł, zaś pobrane po tym zdarzeniu świadczenia podlegają zwrotowi. W odwołaniu od tej decyzji A.J. wskazała, iż o śmierci dłużnika alimentacyjnego poinformowała organ natychmiast po uzyskaniu aktu zgonu w dniu [...], stąd wypłata świadczenia za miesiąc [...] nastąpiła bez jej winy. Poza tym, jak podkreśliła, jest w trudnej sytuacji finansowej i z tych względów nie może zwrócić ustalonej kwoty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W pierwszej części uzasadnienia organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz ustalenia poczynione w jego wyniku. Natomiast w części drugiej, po dokonaniu analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy uznał, iż zachodziły podstawy do orzeczenia wobec strony, w trybie określonym w art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt. 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W myśl art. 2 pkt.7 lit.d nienależnie pobrane należy uznać świadczenia wypłacone z funduszu alimentacyjnego mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Okolicznością powodującą ustanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego była w tym przypadku śmierć dłużnika alimentacyjnego W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A.J. wyjaśniła powody powiadomienia organu pomocy społecznej o śmierci dłużnika alimentacyjnego dopiero w dniu [...], podczas gdy zmarł on [...]. Skrócony akt zgonu został wystawiony dopiero w dniu [...], bowiem wcześniej były prowadzone czynności zmierzające do identyfikacji zmarłego, w trakcie których pobrano DNA jej syna. Te czynności pozwoliły na ustalenie, iż zmarłym jest dłużnik alimentacyjny – ojciec jej syna P. Bezzwłocznie po uzyskaniu aktu zgonu przedstawiła go organowi pierwszej instancji. Poza tym wskazuje w skardze na swoja trudną sytuację osobistą, dochodową i rodziną. Jest osoba bezrobotną, ma na utrzymaniu syna oraz pięcioletnią córkę, na którą otrzymuje [...] zł alimentów. Miesięczny dochód rodziny wynosi ok. [...] zł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wniosło o jej oddalenie, przywołując argumentację analogiczną do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania rozstrzygnięcia z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w k.p.a. lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.) . W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazane w skardze. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, wykazała bowiem, że zarówno zaskarżone rozstrzygnięcie jak i poprzedzająca je decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a tym samym powinny zostać wyeliminowane z obrotu prawnego. Zaskarżona decyzja o obowiązku zwrotu przez skarżącą świadczeń nienależnie pobranych za miesiąc [...], przyznanych na rzecz jej syna, została podjęta na podstawie art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt. 7 lit. d ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.Dz.U.z 2012 r., poz. 1228, dalej: ustawa). Zgodnie z powołanym wyżej przepisem osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Stosownie natomiast do art. art. 2 pkt. 7 lit. d ustawy nienależnie pobrane świadczenie, to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Nie budzi wątpliwości, że uprawnienie do świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest pochodną uprawnienia do świadczenia alimentacyjnego. Przysługuje ono tak długo, jak długo na zobowiązanym ciążą obowiązki alimentacyjne. Śmierć zobowiązanego, w przypadku świadczeń z funduszu alimentacyjnego będącego dłużnikiem alimentacyjnym, powoduje unicestwienie obowiązków alimentacyjnych, a w ślad za tym i uprawnień do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Pogląd taki, podzielany przez skład orzekający, wyraził m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 5 marca 2013 r., III SA/Kr 1332/12 : "Śmierć dłużnika alimentacyjnego będącego osobą zobowiązaną do łożenia na utrzymanie dziecka kobiety powoduje, że uprawnienie tego dziecka do alimentów od dłużnika alimentacyjnego wygasa począwszy od dnia następującego po dacie śmierci. Kobieta traci równocześnie uzależniony od uprawnienia dziecka do alimentów status osoby, której przysługuje prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Obowiązek alimentacyjny wygasa niezależnie od wiedzy osoby pobierającej świadczenie o śmierci dłużnika alimentacyjnego. Pobierane mimo tego świadczenie z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem nienależnym w rozumieniu przepisu art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a." (LEX nr 1305797). Odnosząc te ustalenia do rozpatrywanej sprawy nie budzi wątpliwości, iż ze względu na śmierć dłużnika alimentacyjnego wygasło uprawnienie P.J. – syna dłużnika alimentacyjnego, do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w dniu śmierci jego ojca. Natomiast, wbrew stanowisku organów orzekających w sprawie, wygaśnięcie to nie nastąpiło z od [...]. Należy zauważyć, iż stosownie do art. 20 ust 1 ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłaca się w okresach miesięcznych. Okres świadczeniowy to okres, na jaki ustala się prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tj. od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego (art. 2 pkt. 8). Okres świadczeniowy ustalony decyzją Prezydenta Miasta C. z dnia [...] obejmował czas od [...] do [...]. Śmierć dłużnika alimentacyjnego nastąpiła w dniu [...], a więc przed upływem tego okresu. Logicznie zatem rzecz ujmując, w tej dacie pojawiła się okoliczność powodująca ustanie wypłaty świadczenia, wskazana w art. 2 pkt. 7 lit. a, stanowiąca podstawę do uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Świadczenia alimentacyjne wypłacone po tej dacie należałoby traktować jako nienależnie pobrane. Jednakowoż przepisy ustawy nie przewidują możliwości dokonania podziału (np. na poszczególne dni) kwoty świadczenia, które obliczone i wypłacane jest w cyklu miesięcznym. Wobec tego brak jest wyraźnych podstaw prawnych do tego, aby w takiej sytuacji uznać, iż wobec ustania prawa do świadczenia w dniu [...] za cały miesiąc [...] świadczenie było nienależnie pobrane. Okoliczność powodująca ustanie prawa do świadczenia mogłaby skutkować jedynie na kolejny miesiąc, o ile decyzja przyznająca świadczenie obejmowałby dłuższy okres czasu niż w niej wskazany. W świetle przytoczonych uwag, należało zarówno decyzję organu I instancji, jaki i decyzję organu odwoławczego, uznać przyjdzie za wydane z naruszeniem prawa materialnego - postanowień art. 20 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt. 7 lit. a oraz art. 23 ust. 1 ustawy - w stopniu mającym wpływ na ich treść, ze względu na uznanie świadczeń alimentacyjnych wypłaconych za miesiąc [...] za nienależnie pobrane i orzeczenie o zwrocie tych świadczeń mimo tego, iż brak było dostatecznych podstaw do przyjęcia takiego stanowiska. Ocena prawna wyrażona w uzasadnieniu wiąże organy administracji orzekające dalej w przedmiotowej sprawie. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. a i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. W pkt 2 sentencji orzeczono w oparciu o art. 152 p.p.s.a.