IV SA/Gl 707/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz-Kunicka (spr.) Protokolant Paulina Kowalczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2011 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej. oddala skargę. Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), zwanej dalej również ustawą o świadczeniu pieniężnym, odmówił przyznania M.B. uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w wymienionej ustawie. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym, represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-45. Następnie podniósł, że wyrokiem z dnia 16 grudnia 2009 r. (sygn. akt K 49/07, Dz. U. Nr 220 z 2009 r. poz. 1734 ) Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 2 pkt 2 wymienionej wyżej ustawy, w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż nie ma zastrzeżeń co do samej zasady, aby świadczenia otrzymywały tylko te osoby, wobec których obowiązek pracy przymusowej przybierał szczególnie dotkliwą formę tzn. był połączony z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i wyrwaniem z dotychczasowego środowiska. W końcowej części uzasadnienia organ stwierdził, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż strona w okresie okupacji wykonywała pracę przymusową w pobliżu stałego miejsca zamieszkania. Praca ta nie miała zatem szczególnie dotkliwej formy określonej w cytowanym wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tzn. nie była połączona z wysiedleniem i wyrwaniem z dotychczasowego środowiska. W piśmie z dnia [...] M.B. wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy i przedstawiła okoliczności wywiezienia jej do pracy przymusowej w gospodarstwie rolnym we wsi L. Wskazała, że wykonywała pracę wraz z matką i bratem od 1943 r. do daty wyzwolenia. Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. Nr 98 z 2000 r., poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej również K.p.a. oraz art. 2 pkt 2 lit. a, art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] o odmowie przyznania M.B. uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w wyżej wymienionej ustawie. W uzasadnieniu organ podniósł, że zgodnie z art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym, represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-45. Następnie ponownie przytoczył część uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K 49/07. W podsumowaniu podniósł, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż strona wykonywała pracę przymusową w miejscowości L. – w pobliżu miejsca stałego zamieszkania, tj. miejscowości S. Ponadto przez cały okres wykonywania pracy przymusowej pozostawała w bezpośrednim kontakcie z rodziną – matką i bratem. W oświadczeniu z dnia [...] wskazała, że pracowała w sąsiedniej miejscowości i nie była nigdzie wywożona. W związku z tym organ stwierdził, że M.B. nie była deportowana i wobec tego nie został spełniony warunek deportacji do pracy przymusowej, określony w art. 2 pkt 2 lit. a wyżej wskazanej ustawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach M.B. podniosła, że została wysiedlona ze swojego miejsca zamieszkania, tj. S. i wywieziona do pracy przymusowej w miejscowości L., w której pracowała do wyzwolenia. Ponadto wskazała, że niewielka odległość pomiędzy jej miejscem zamieszkania i miejscowością, do której została wysiedlona, nie powinna mieć znaczenia decydującego w sprawie, gdyż nie ma wpływu na niewolniczy charakter pracy, głód i nędzę, które ją dotknęły. Organ administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej również P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem Sąd – na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a., nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – stwierdził, że przy wydaniu decyzji nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego ani też przepisy postępowania, a wobec tego skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Podkreślenia bowiem wymagało, że na podstawie art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) – według stanu prawnego z daty decyzji - represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945. Natomiast zgodnie z art. 1 ust. 1 tej ustawy, osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie, przysługuje świadczenie pieniężne, przewidziane w jej przepisach. Nie ulega zatem wątpliwości, że podstawą przyznania wymienionego wyżej świadczenia pieniężnego jest spełnienie kryteriów określonych w przepisach cytowanej ustawy, w tym przede wszystkim warunku podlegania represjom. W rozpoznawanej sprawie istotne znaczenie miało zatem ustalenie, czy wobec skarżącej został spełniony warunek deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej we wskazanym przez nią okresie od 1943 r. do 1945 r. W tym zakresie organ wskazał w zaskarżonej decyzji, że M.B. wykonywała pracę przymusową w miejscowości L. – w pobliżu miejsca stałego zamieszkania, tj. miejscowości S. i przez cały okres wykonywania pracy przymusowej pozostawała w bezpośrednim kontakcie z rodziną – matką i bratem. Ponadto podkreślił, że w oświadczeniu z dnia [...] skarżąca potwierdziła, iż pracowała w sąsiedniej miejscowości i nie była nigdzie wywożona. W związku z tym organ stwierdził, że M.B. nie była deportowana i wobec tego nie został spełniony warunek określony w art. 2 pkt 2 lit. a wyżej wskazanej ustawy tj. warunek deportacji do pracy przymusowej. Podkreślenia wymaga, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie przepisu art. 2 pkt 2 lit. a tej ustawy, według stanu obowiązującego w dacie decyzji. Wymieniony przepis został następnie zmieniony w związku z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. (sygn. akt K 49/07) poprzez rozszerzenie zakresu pojęcia represji i objęcie nim również deportacji do pracy przymusowej w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. Jednakże w rozpoznawanej sprawie – jak już była o tym mowa - istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia miała okoliczność, że skarżąca nie została deportowana (wywieziona). Wobec tego zmiana art. 2 pkt 2 lit. a cytowanej wyżej ustawy pozostaje bez wpływu na prawną ocenę przedmiotowego stanu faktycznego. W wyniku kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić zatem należało, że ustalenia stanowiące jej podstawę zostały przeprowadzone w oparciu o prawidłową ocenę zebranego materiału dowodowego. W szczególności oświadczenie złożone przez skarżącą w dniu [...] potwierdza trafność ustaleń organu. Skarżąca wskazała w nim przecież, że pracowała "po sąsiedzku" z jej miejscem zamieszkania i nie była nigdzie wywożona. Ponadto w treści pism kierowanych do organu wielokrotnie potwierdziła powyższe okoliczności, jak również i to, że przez cały okres wykonywania pracy przymusowej pozostawała w bezpośrednim kontakcie z matką i bratem. W świetle tych ustaleń trafna była ocena organu, przyjęta jako podstawa odmowy przyznania świadczenia pieniężnego, że nie został spełniony warunek określony w art. 2 pkt 2 lit. a wyżej wskazanej ustawy tj. warunek deportacji do pracy przymusowej. Prawidłowe było zatem również rozstrzygnięcie wydane w wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym organ administracji uznał, że należało podtrzymać stanowisko zawarte w uzasadnieniu decyzji wydanej w pierwszej instancji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że zgodnie z art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym okoliczność, iż nie został spełniony warunek deportacji do pracy przymusowej stanowi podstawę odmowy przyznania świadczenia pieniężnego. Niemożliwe było zatem uwzględnienie zarzutu skargi, że niewielka odległość pomiędzy miejscem zamieszkania skarżącej i miejscowością, w której wykonywała pracę przymusową nie powinna mieć znaczenia decydującego w sprawie, gdyż nie miała wpływu na niewolniczy charakter pracy. W związku z treścią cytowanych wyżej przepisów ustawy o świadczeniu pieniężnym, podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia miała bowiem okoliczność, czy wykonywanie pracy przymusowej odbywało się w warunkach deportacji. Natomiast według ustaleń przeprowadzonych w rozpoznawanej sprawie, skarżąca – jak potwierdziła w oświadczeniu pisemnym - nie została wywieziona i wykonywała pracę w sąsiedztwie miejsca zamieszkania. Wobec tego zaskarżona decyzja została wydana w wyniku ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, po dokonaniu prawidłowej oceny dowodów i zastosowaniu trafnej wykładni prawa. Organ administracji rozpatrujący wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia, nie naruszył przepisów postępowania administracyjnego ani też prawa materialnego, tj. cytowanych wyżej przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Mając na uwadze przytoczone na wstępie przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) uznać należało, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, a wobec tego została oddalona na podstawie art. 151 P.p.s.a.