IV SA/Gl 709/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie NSA Zofia Borowicz (spr.), WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Wita, po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi W. K. na orzeczenie [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie wymierzenia funkcjonariuszowi Policji kary dyscyplinarnej nagany 1) uchyla zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie Komendanta Miejskiego Policji w R. z dnia [...] r. numer [...]; 2) określa, że zaskarżone orzeczenie nie może być wykonane. Komendant Miejski Policji w R. orzeczeniem nr [...] z dnia [...] r. wydanym w postępowaniu dyscyplinarnym przeciwko [...]. W. K. Referentowi Ogniwa [...] Komisariatu Policji w R. - [...] Komendy Miejskiej Policji w R., obwinionemu o to, że : w dniu [...] r. jako p.o. dyżurnego Komisariatu Policji w R.-[...] pomimo ciążącego na nim obowiązku wynikającego z § 8 pkt 4 Zarządzenia nr 19/2000 Komendanta Głównego Policji z dnia 28 listopada 2000 roku w sprawie metod i form wykonywania zadań przez dyżurnego jednostki organizacyjnej Policji po odebraniu telegramu nr [...] o godz. [...] w sprawie zorganizowania na podległym terenie w dniach [...] r. i [...] r. w godz. [...] do [...] i od [...] do [...] akcji [...] nie wydał żadnej decyzji jak i polecenia oraz nie poinformował przełożonych w zakresie przeprowadzenia powyższych działań skutkiem czego przedmiotowa akcja została przeprowadzona w dniu [...] r. dopiero od godz. [...] tj. o czyn z art. 132 ust. 3 pkt 3 Ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 roku o Policji w dniu [...] r. jako [...] dyżurnego Komisariatu Policji w R. - [...] pomimo ciążącego na nim obowiązku wynikającego z § 93 Instrukcji do Zarządzenia nr 23/93 Komendanta Głównego Policji z dnia 24 maja 1993 roku w sprawie organizacji i pełnienia służby patrolowej, podczas nieobecności bezpośredniego przełożonego policjantów z Ogniwa [...] nie rozliczył po zakończeniu służby z realizacji zadań wyników [...]. W. N. oraz [...]. Ł. K. tj. o czyn z art. 132 ust. 3 pkt 3 Ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 roku o Policji w dniu [...] r. nie wykonał pisemnego polecenia Komendanta Komisariatu Policji w R. [...] [...]. M. Ś. dotyczącego niezwłocznego przedłożenia pisemnych wyjaśnień w formie notatki służbowej odnośnie przyczyn dlaczego funkcjonariusz odstąpił od rozliczenia policjantów [...] zmiany w dniu [...]/[...] r. o czyn z art. 132 ust. 3 pkt 1 Ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 roku o Policji orzekł o wymierzeniu kary dyscyplinarnej nagany. W uzasadnieniu orzeczenia organ I instancji stwierdził, powołując się na zebrany w postępowaniu dyscyplinarnym materiał dowodowy, iż [...]. W. K. nie dopełnił obowiązków służbowych i popełnił ww. przewinienia dyscyplinarne. W ocenie organu wina [...]. W. K. nie budzi żadnych wątpliwości. Przy wymierzeniu kary wzięto pod uwagę dotychczasowy nienaganny przebieg służby, oraz to, że pomimo braku przeszkolenia specjalistycznego do chwili obecnej wywiązywał się dobrze z obowiązków służbowych na stanowisku [...] Zespołu [...]. Nie dopatrzono się żadnych okoliczności, które by miały wpływ na zaostrzenie wymiaru kary. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 135 j ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji ( Dz. U. z 2002 r. nr 7, poz. 58 ze zm.). W odwołaniu [...] W. K. zarzucił, iż nieprawdziwy jest zarzut dotyczący nie nadania biegu telegramowi dotyczącemu akcji [...], gdyż z uwagi na datę jego wpływu nie było możliwe właściwe podjęcie działań zgodnie z wytycznymi. Nadto w dniu [...] r. o godz. [...] przekazał zadania do ww. akcji policjantom Ogniwa [...], zaś o godz. [...] przekazał informacje dotyczące akcji [...] przełożonym i działania te zostały przeprowadzone. Odnosząc się do zarzutu nie rozliczenia policjantów po służbie w dniu [...] r. wywiódł, iż obowiązek ten spoczywał na [...] G. O. Kierowniku Rewiru [...]. Powołał się przy tym na treść pisma [...] z dnia [...] r. KMP R. i pisma [...] z dnia [...] [...].KWP oraz pisma [...] z dnia [...] r. Odwołujący nie zgodził się też z ostatnim zarzutem wyjaśniając, że ustnie przekazał panu Komendantowi przyczyny nie rozliczenia policjantów. Natomiast późniejsze sporządzenie notatki służbowej było i tak po terminie skoro został już sporządzony raport w tej sprawie. [...] Komendant Wojewódzki Policji w K. orzeczeniem Nr [...] z dnia [...] r. na podstawie art. 135n ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji ( Dz. U. z 2002 r. Nr 7, poz. 58 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania obwinionego od orzeczenia nr [...] Komendanta Miejskiego Policji w R. z dnia [...] r. zaskarżone orzeczenie utrzymał w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że Komendant Miejski Policji w R. ww. orzeczeniem uznał [...] W. K. winnym naruszenia dyscypliny służbowej i wymierzył karę dyscyplinarną nagany. W ocenie organu orzekającego zaskarżone orzeczenie wydane zostało na uzasadnionych przesłankach naruszenia przez obwinionego dyscypliny służbowej, wynikających z całokształtu materiału dowodowego. Jego ocena jest trafna i pozbawiona błędu w ustaleniach, a zastosowane przez Komendanta Miejskiego Policji w R. rozstrzygnięcie jest zasadne. Wymierzona kara nagany jest współmierna do popełnionych czynów i stopnia zawinienia przez policjanta. Organ podkreślił, że odwołujący się nie wskazał żadnych nowych dowodów i okoliczności mogących mieć wpływ na zmianę podjętej w jego sprawie decyzji dyscyplinarnej. Zgodnie z treścią art. 132 ust. 3 pkt 1 i 3 cyt. ustawy naruszeniem dyscypliny służbowej jest m.in. niewykonanie polecenia przełożonego, a także niedopełnienie obowiązków służbowych. W skardze W. K. wniósł o uchylenie orzeczenia utrzymującego w mocy orzeczenie organu I instancji oraz orzeczenie organu I instancji w całości, nakazanie prowadzenia postępowania zgodnie z podstawowymi zasadami prawa, uniewinnienie skarżącego oraz umorzenie postępowania z powodu braku znamion naruszenia dyscypliny służbowej i braku dowodów stanowiących podstawę przypisania winy, zobowiązanie organu do wydania orzeczenia zgodnego z prawem. W uzasadnieniu skargi W. K. wskazał, że stanowisko organu odwoławczego jest bezprawne i bezpodstawne, a zebrany w aktach materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że bezpośrednią przyczyną zdarzenia stanowiącego przedmiot sprawy było naruszenie zasad organizacyjnych pracy całodobowego Komisariatu Policji przez Komendanta Komisariatu. Zarzucił, że materiał dowodowy jest nielogiczny, niespójny, zawiera wiele niewyjaśnionych sprzeczności i brak podstaw do przypisania winy, bo analiza akt postępowania nie wskazuje czynu stanowiącego naruszenie obowiązków służbowych. W ocenie skarżącego powołanie przepisu ustawy bez wskazania podstawy prawnej obowiązku jest naruszeniem konstytucyjnej zasady działania organu zgodnie z prawem i na podstawie prawa. Skarżący zarzucił, że odwołanie nie zostało prawidłowo rozpatrzone, zarzucono mu bowiem niedopełnienie obowiązków służbowych zawartych w przepisach prawa wewnętrznego resortu spraw wewnętrznych, które w chwili orzekania utraciły moc prawną. Skarżący powołał się na § 41 Zarządzenia Nr 494 KGP z dnia 25 maja 2004 r. w sprawie metod i form wykonywania zadań przez policjantów pełniących służbę patrolową. Wyjaśnił też, że organ ukarał go za niedopełnienie obowiązku samodenuncjacji, a zarzut ten godzi w konstytucyjne prawo do obrony. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o jej oddalenie. Podkreślił, że kwestie podnoszone w skardze są jedynie subiektywnym odczuciem skarżącego. Zebrany materiał dowodowy jest pełny, a z treści orzeczenia bezspornie wynika, że sprawa dotyczy skarżącego, mimo błędnego przytoczenia imienia w uzasadnieniu orzeczenia, co jest oczywistą pomyłką pisarską, której organ odwoławczy z braku uregulowań prawnych nie mógł sprostować. Odnosząc się do dalszych zarzutów organ wywiódł, że obowiązek przestrzegania dyscypliny służbowej i wykonywania rozkazów i poleceń przełożonych wynika wprost z art. 58 ust. 1 w zw. z art. 27 ust. 1 ustawy o Policji. Zarządzenie Nr 23 KGP z dnia 24.05.2003 r. w sprawie organizacji i pełnienia służby patrolowej obowiązywało w chwili popełnienia zarzucanego policjantowi czynu, zatem zarzut naruszenia prawa w tej kwestii jest nietrafny. Organ odwoławczy podkreślił też, że obwinionemu zarzucono niewykonanie polecenia służbowego polegającego na niezwłocznym przedłożeniu pisemnych wyjaśnień w formie notatki służbowej, którego bezsprzecznie nie wykonał. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej ppsa, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która przeprowadzana jest pod względem zgodności z prawem materialnym i procesowym. Przy czym zgodnie z art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonego aktu wykazała, że został on wydany z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji ( tj. 2002, Dz. U. Nr 7, poz. 58 ze zm.) w Rozdziale 10 reguluje odpowiedzialność dyscyplinarną i karną policjantów. Z treści art. 135 j ust. 1 cyt. ustawy wynika, że na podstawie oceny zebranego w postępowaniu dyscyplinarnym materiału dowodowego przełożony dyscyplinarny wydaje orzeczenie o : 1) uniewinnieniu, 2) odstąpieniu od ukarania, albo 3) ukaraniu, albo 4) umorzeniu postępowania. W myśl ust. 2 art. 135 j ww. ustawy orzeczenie powinno zawierać : 1) oznaczenie przełożonego dyscyplinarnego 2) datę wydania orzeczenia, 3) stopień, imię i nazwisko oraz stanowisko służbowe obwinionego, 4) opis przewinienia dyscyplinarnego zarzucanego obwinionemu wraz z kwalifikacją prawną, 5) rozstrzygnięcie o uniewinnieniu, stwierdzeniu winy i odstąpieniu od ukarania lub wymierzeniu kary dyscyplinarnej, 6) uzasadnienie faktyczne i prawne orzeczenia, 7) pouczenie o prawie, terminie i trybie wniesienia odwołania, 8) podpis z podaniem stopnia, imienia i nazwiska przełożonego dyscyplinarnego, oraz pieczęć jednostki organizacyjnej Policji. Przepis art. 135 j ust. 2 cyt. ustawy wymienia jakie składniki powinno zawierać orzeczenie wydane w postępowaniu dyscyplinarnym. Nie wszystkie z nich mają jednakowe znaczenie, niektóre są bardziej istotne niż pozostałe i ich pominięcie pozbawia akt pisemny charakteru orzeczenia bądź czyni go ułomnym, w taki sposób, że nie może on rodzić właściwych dla niego skutków prawnych. Celem postępowania dyscyplinarnego jest ustalenie czy zachodzą okoliczności uzasadniające odpowiedzialność dyscyplinarną policjanta. Zgodnie z art. 132 ust. 1 cyt. ustawy policjant odpowiada dyscyplinarnie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej lub nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej. Naruszenie dyscypliny służbowej stanowi czyn policjanta polegający na zawinionym przekroczeniu uprawnień lub niewykonaniu obowiązków wynikających z przepisów prawa lub rozkazów i poleceń wydanych przez przełożonych uprawnionych na podstawie tych przepisów ( ust. 2 art. 132 ). Do przyjęcia odpowiedzialności dyscyplinarnej o jakiej mowa w art. 132 ust. 1 tej ustawy nie wystarczy zatem ustalenie istnienia związku przyczynowego łączącego obwinionego z czynem lecz sprawca czynu musi być uznany za winnego tego czynu. Przewinieniem dyscyplinarnym polegającym na naruszeniu dyscypliny służbowej jest nie tylko czyn określonego sprawcy, wskazany w art. 132 ust. 2 i ust. 3 tej ustawy, ale ponadto czyn przez niego zawiniony. Przepis art. 132a ustawy o Policji określa, kiedy przewinienie dyscyplinarne jest zawinione. W świetle powyższych rozważań uznać należy, że jednym z najistotniejszych elementów orzeczenia dyscyplinarnego jest rozstrzygnięcie o jakim mowa w art. 135 j ust. 2 pkt 5 ustawy. Przepis ten stanowi, że rozstrzygnięcie zawiera określenie o uniewinnieniu, stwierdzeniu winy i odstąpieniu od ukarania lub wymierzenie kary dyscyplinarnej albo umorzenie postępowania dyscyplinarnego. Zatem o wymienieniu kary dyscyplinarnej mowy być nie może gdy rozstrzygnięcie nie stwierdza winy obwinionego. Z kolei stwierdzenie winy obwinionego może rodzić dla niego skutki dwojakiego rodzaju: odstąpienie od ukarania albo wymierzenie kary dyscyplinarnej. Zatem stwierdzenie winy w orzeczeniu dyscyplinarnym jest najistotniejszym elementem jego rozstrzygnięcia. Orzeczeniem Nr [...] z dnia [...] r. Komendant Miejski Policji w R. opisał przewinienie dyscyplinarne zarzucane skarżącemu wraz z kwalifikacją prawną ( art. 135 j ust. 2 pkt 4 ustawy ). Jednakże w jego najistotniejszym elemencie nie rozstrzygnął o winie skarżącego w tym zakresie, a jedynie, orzekł o wymierzeniu kary dyscyplinarnej nagany. Zatem orzeczenie to zostało wydane z naruszeniem art. 135j ust. 2 pkt 5 cyt. ustawy i jest to naruszenie istotne, bowiem nie zawiera rozstrzygnięcia o winie. Tym samym orzeczenie to w istocie rzeczy nie rozstrzyga czy skarżący został uznany winnym zarzucanych mu czynów. Fakt, że w uzasadnieniu faktycznym tego orzeczenia zostało zawarte sformułowanie iż skarżący popełnił zarzucone mu przewinienia dyscyplinarne i że wina skarżącego nie budzi żadnych wątpliwości, nie może prowadzić do wniosku, iż brak rozstrzygnięcia o winie skarżącego w orzeczeniu dyscyplinarnym stanowi pominięcie elementu nieistotnego dla rozstrzygnięcia sprawy. W doktrynie i orzecznictwie sądowym za utrwalony należy uznać pogląd, iż w razie rozbieżności lub sprzeczności pomiędzy treścią uzasadnienia orzeczenia, a rozstrzygnięciem za właściwą należy przyjąć treść rozstrzygnięcia. Skoro organ odwoławczy w sentencji zaskarżonego orzeczenia utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji, i nie zawarł w nim rozstrzygnięcia o winie, to przyjąć należało, że tym samym utrzymał w mocy wadliwe orzeczenie dyscyplinarne wydane z istotnym naruszeniem art. 135 j ust. 2 pkt 5 cyt. ustawy. Brak zatem w orzeczeniu dyscyplinarnym rozstrzygnięcia o stwierdzeniu winy skarżącego powoduje, zę orzeczenie to jak i orzeczenie organu odwoławczego utrzymujące w mocy orzeczenie wadliwe nie mogły się ostać w obrocie prawnym. Stwierdzona powyższa wadliwość powoduje niemożliwym przeprowadzenie w pełnym zakresie dalszej kontroli przez Sąd zaskarżonego orzeczenia. W szczególności nie możliwe są rozważania co do tego czy zebrany w sprawie materiał dowodowy został oceniony w sposób prawidłowy i dawał podstawy do przyjęcia, iż skarżący jest winnym zarzucanych mu czynów skoro brak rozstrzygnięcia właśnie w tym zakresie w zaskarżonym orzeczeniu. Należy jednak zauważyć, że akta sprawy są niekompletne. Skoro bowiem w postępowaniu dyscyplinarnym zarzucano skarżącemu, że dopuścił się czynów określonych w postanowieniu wydanym w oparciu o art. 134 i ust. 5 i 6 ustawy o Policji, zakwalifikowanych jako czyny z art. 132 ust. 3 pkt 1 i 3 tej ustawy, a więc mających stanowić naruszenie dyscypliny służbowej polegającej na niewykonaniu poleceń przełożonych oraz niedopełnieniu obowiązków służbowych, to prawidłowe rozstrzygnięcie w tym przedmiocie winno być poprzedzone szczegółowym ustaleniem zakresu obowiązków osoby obwinionej. Ustalenia takie są zaś możliwe po dokładnej i wnikliwej analizie zakresu czynności służbowych nie tylko osoby obwinionej, ale i osób z jednostki organizacyjnej, w której obwiniony pełnił służbę, a także zakresu obowiązków osób pełniących tzw. służbę kontrolną. Nie bez znaczenia dla ustalenia tych istotnych dla sprawy okoliczności jest wyjaśnienie zasad organizacyjnych pracy całodobowej Komisariatu Policji, w którym obwiniony pełnił służbę w okresie, w którym miał dopuścić się zarzucanych mu czynów. W aktach sprawy brak natomiast podziału zakresu czynności funkcjonariuszy pełniących służbę w Zespole [...] Ogniwa [...] jak i zakresu czynności powierzonych skarżącemu, a także zakresu czynności [...] Komendanta Policji, w którym skarżący pełnił służbę. Godzi się też zauważyć, że akta sprawy nie zawierają tzw. aktów kierownictwa wewnętrznego, w których regulowane są kwestie rozkazów i poleceń, o których mowa w art. 132 ust. 3 pkt 1 ustawy, a do których odwoływały się orzekające organy w postanowieniu przedstawiającym skarżącemu opis zarzucanych mu czynów. Rozpoznając sprawę ponownie organ orzekający dokona ustaleń z uwzględnieniem powyższych rozważań, przy czym będzie miał także na uwadze upływ czasu, jaki minął od daty popełnienia zarzucanych skarżącemu czynów i obowiązujący w tej mierze stan prawny. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 oraz art. 152 ppsa.