IV SA/Gl 709/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Asesor WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.) Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi W. U.-O. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchylono zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. orzekł, że u W. U.-O. brak podstaw do stwierdzenia chorobowej zawodowej - [...], wymienionej w pozycji [...] wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że do stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest uprzednie rozpoznanie przez właściwą jednostkę służby zdrowia choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. Strona była badana w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. oraz w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. i specjaliści z obu tych kompetentnych placówek orzekli o braku podstaw do rozpoznania u strony choroby zawodowej. Analiza epidemiologiczna oraz pomiary środowiskowe wykonane przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego wykazały, że zainteresowana podczas zatrudnienia w latach [...] w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Usług [...] w K. na stanowisku [...] nie pracowała w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej. W odwołaniu od powyższej decyzji strona zakwestionowała twierdzenie organu I instancji, że nie pracowała w warunkach stwarzających ryzyko choroby zawodowej. Zainteresowana podniosła, że na stanowisku [...] pracowała w systemie 12-godzinnym (wielokrotnie obowiązki dwóch [...] pełniła jedna osoba) w okresie, w którym hotel przyjmował bardzo wielu gości i wyjaśniła, że była narażona na [...] pochodzący nie tylko bezpośrednio ze [...] ([...]), ale także z sąsiedniego, oddzielonego cienką ścianką pomieszczenia, w którym znajdowała się [...]. Odwołująca się oświadczyła także, iż [...], na który cierpi utrudnia jej porozumiewanie się. Po rozpoznaniu odwołania Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. W uzasadnieniu tej decyzji organ II instancji stwierdził, że dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że zainteresowana w latach [...] pracowała w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Usług [...] w warunkach, gdzie [...] nie stanowił istotnego zagrożenia dla narządu [...] tzn. równoważny poziom [...] nie przekraczał normatywów higienicznych. Strona była badana w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. oraz w Szpitalu Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiska w S., a przeprowadzona w nich diagnostyka [...] wykazała obniżenie ostrości [...] nie dające z lekarskiego punktu widzenia podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu [...]. Stwierdzony u badanej [...] nie jest charakterystyczny dla uszkodzenia [...] spowodowanego działaniem [...], bowiem [...] przedstawia sobą obraz [...], który nie ulega zmianie po zakończeniu ekspozycji zawodowej. Rozpoznane u zainteresowanej obniżenie czułości [...] nie powoduje upośledzenia funkcji narządu [...], jest objawem zwanym [...], gdyż nie wywołuje zaburzeń mowy potocznej. Organ odwoławczy wskazał zatem, że stwierdzony u zainteresowanej [...] nie skutkujące zaburzeniem czynności narządu [...] z jego konsekwencjami zdrowotnymi i społecznymi nie daje podstaw do rozpoznania choroby zawodowej i zakwalifikowania schorzenia do poz. [...] wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. Wyrokiem z dnia 1 września 2004 r. (sygn. akt 3/IISA/Ka 2320/02) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił powyższą decyzję, wskazując w uzasadnieniu tego orzeczenia, że dla ustalenia czy ujawniony u skarżącej ubytek [...] potwierdzony wynikami badań przeprowadzonych w warunkach szpitalnych przez Szpital Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. został spowodowany działaniem czynnika szkodliwego, jakim był [...] o poziomie przekraczającym [...] należało przeprowadzić dokładne dochodzenie epidemiologiczne. Sąd podkreślił, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że pomiar [...], jaki emitowała [...] powinien być odniesiony do zmiany 12-godzinnej (strona i pracodawca potwierdzali fakt wykonywania pracy na zmianach 12-godzinnych), a dochodzenie epidemiologiczne w oparciu, o które wydano zaskarżoną decyzję ograniczono do 8-godzinnego dobowego wymiaru czasu pracy. Sąd podniósł również, że organy pominęły podnoszoną przez skarżącą okoliczność, że dodatkowym źródłem [...] były część techniczna [...], która znajdowała się w sąsiednim pomieszczeniu oddzielonym od pomieszczenia [...] cienką ścianką. Sąd podważył również stanowisko organu odwoławczego, który stwierdził, że ujawniona u strony [...] nie jest charakterystycznym następstwem działania ponadnormatywnego [...] i wskazał, że w sytuacji, gdy źródło [...] emituje go kierunkowo w [...], tak jak w przypadku skarżącej przykładającej [...], asymetria nie może być negatywną przesłanką rozpoznawania choroby zawodowej, która może być stwierdzana również w przypadku uszkodzenia [...] tylko w [...]. Wobec powyższego zobowiązano organ odwoławczy, aby ponownie rozpoznając sprawę uwzględnił, że zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie sądowym poglądem stopień [...] nie był (w stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji) elementem prawnej definicji choroby zawodowej narządu [...]. Dla rozpoznania choroby zawodowej wystarczające bowiem było ujawnienie obniżenia poziomu [...] poza granice ubytku fizjologicznego; narażenie na działanie czynnika szkodliwego jakim był [...] i domniemanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem a warunkami pracy. Decyzją z dnia [...] r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że w wykonaniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 1 września 2004 r. uzupełniono dochodzenie epidemiologiczne i wykazało ono, że strona pracowała w latach [...] w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Usług [...] w K. jako pomoc [...], gdzie [...] nie stanowił istotnego zagrożenia dla narządu [...] tzn. równoważny poziom [...] nie przekraczał normatywów higienicznych, bowiem nawet wydłużenie czasu pracy do 12 godzin na zmianę roboczą nie powodowało przekroczeń normy higienicznej [...] na zmianę roboczą. Orzeczenia lekarskie wydane w placówkach diagnostycznych obu szczebli (tj. orzeczenie z dnia [...] r. wydane w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. oraz orzeczenie z dnia [...] r. wydane w Szpitalu Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.) wykluczają istnienie u W. U.-O. choroby zawodowej narządu [...], gdyż diagnostyka [...] wykazała obniżenie [...] nie dające z lekarskiego punktu widzenia podstawy do rozpoznania zawodowej choroby [...]. Stwierdzona [...] nie jest charakterystyczna dla uszkodzenia [...] spowodowanego działaniem [...], bowiem przewlekły uraz [...] przedstawia sobą obraz symetrycznego [...], który nie ulega zmianie po zakończeniu ekspozycji zawodowej. Organ II instancji wskazał także, że rozpoznane u strony obniżenie czułości [...] nie powoduje upośledzenia funkcji narządu [...] i z lekarskiego punktu widzenia nie jest chorobą, lecz objawem zwanym [...], gdyż nie wywołuje zaburzeń rozumienia mowy potocznej i w razie jego wykrycia u osoby narażonej na [...] ponadnormatywny wymaga podjęcia działań prewencyjnych zapobiegających przekształceniu się [...]. W konkluzji organ II instancji stwierdził, że brak narażenia na [...] ponadnormatywny przekraczający [...] na zmianę roboczą i [...] oraz przesunięcie progu [...] nie skutkujące zaburzeniami czynności narządu [...] z jego konsekwencjami zdrowotnymi i społecznymi - nie dają podstaw do rozpoznania choroby zawodowej i zakwalifikowania schorzenia do pozycji [...] wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. Wobec braku rozpoznania choroby zawodowej przez orzeczników kompetentnych placówek diagnostycznych organ II instancji stwierdził, że nie ma podstaw do uwzględnienia odwołania. W terminowo wniesionej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i rozpoznanie u niej choroby zawodowej, względnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Państwowemu Wojewódzkiemu Inspektorowi Sanitarnemu w K.. W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że zalecenia zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 1 września 2004 r. nie zostały wykonane przez organ II instancji. W szczególności nie dokonano pomiaru emisji [...] pochodzącego ze [...] w odniesieniu do 12-godzinnego czasu pracy, a także pominięto kwestię dodatkowego źródła [...], jakim była część techniczna [...] usytuowana w sąsiednim pomieszczeniu, oddzielonym od stanowiska pracy skarżącej cienką ścianką, a zatem nie dokonano prawidłowych i pełnych ustaleń dotyczących narażenia strony na działanie czynnika szkodliwego w miejscu pracy. Zdaniem strony organ odwoławczy nie uwzględnił również, przedstawionych w wyroku sądu rozważań dotyczących dopuszczalności stwierdzenia zawodowego uszkodzenia [...] w razie rozpoznania znacznej [...] u osoby narażonej na działanie [...] kierunkowo w [...], gdyż nie odniósł się w ogóle do tej kwestii. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo, odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśniono, że poziom [...] w miejscu pracy przyjęto w przeliczeniu równoważnym dla 8-godzin pracy, natomiast przyjęcie 12 godzin pracy przy tym samym poziomie [...] spowodowałoby obniżenie ekspozycji na [...], czyli znacznie poniżej normy higienicznej - [...] godzin zmiany roboczej. W piśmie procesowym z dnia [...] r. skarżąca oświadczyła, że na stanowisku [...] pracowała w okresie od [...] r. do [...] r., a więc ponad [...] lat. Z tzw. "karty informacyjnej pracownika narażonego na działanie [...]" wynika, że na stanowisku pracy nie wykonywano pomiarów poziomu [...] oraz wpisano, że "odległość stanowiska pracy od punktu pomiaru [...]" nie dotyczy [...], podczas, gdy strona pracowała w pomieszczeniu o powierzchni ok. 4,5 m 2, w którym usytuowane były dwie [...] (wykazujące permanentnie zły stan techniczny). W ówczesnym okresie hotel był oblegany przez gości, [...], które z uwagi na trudne warunki pracy (w tym także oddziaływanie silnego pola magnetycznego) wykazywały dużą absencję chorobową, (w związku z czym strona niejednokrotnie zmuszona była pracować non stop przez 18, a nawet 24 godziny), Skarżąca zaakcentowała także, że ma bardzo [...], czego skutkiem są bardzo istotne zaburzenia w rozumieniu mowy potocznej, a dolegliwości te pozostają, jej zdaniem, w bezpośrednim związku przyczynowym z warunkami pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1259 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem działalności organów administracji publicznej. Obejmuje ona zarówno przestrzeganie przez organ administracyjny przepisów prawa materialnego, jak i przepisów proceduralnych. Jak wynika z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne badają przede wszystkim czy kwestionowane decyzje wydane w toku postępowania administracyjnego nie uchybiają przepisom prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz przepisom prawa procesowego w stopniu dającym podstawę do wznowienia postępowania lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W zależności od rodzaju stwierdzonego naruszenia prawa - sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Zakres kognicji sądów administracyjnych obejmuje również kontrolę, czy zaskarżone rozstrzygnięcia organów administracji publicznej nie są dotknięte kwalifikowaną wadą prawną skutkującą ich nieważnością, a więc czy nie zachodzą przesłanki określone w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Zgodnie z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, które znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie, gdyż postępowanie w sprawie rozpoznania u pracownika choroby zawodowej zostało wszczęte przed dniem wejścia w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115) za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do tego rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych, występujących w miejscu pracy. Wskazać zatem należy, że jednym z istotnych kryteriów oceny legalności decyzji w przedmiocie choroby zawodowej jest ocena prawidłowości przeprowadzonego w sprawie dochodzenia epidemiologicznego. Na wstępie zauważyć należy, że decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. wydano w wykonaniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 1 września 2004 r. (sygn. akt 3/IISA/Ka 2320/02). W uzasadnieniu tego orzeczenia sąd zobowiązał organ odwoławczy do poszerzenia oceny narażenia strony na [...] o kwestie związane z dobowym czasem pracy zainteresowanej (zmiany 12-godzinne, a nie wyłącznie 8-godzinne) oraz dokonania ustaleń dotyczących innych (poza [...]) źródeł [...], na które było eksponowane stanowisko pracy zainteresowanej (w szczególności wyjaśnienia kwestii emisji [...] przez wskazywane przez stronę dodatkowe źródło [...] - część techniczną [...] usytuowaną w sąsiednim pomieszczeniu, oddzielonym od stanowiska pracy skarżącej cienką ścianką). We wspomnianym wyroku sąd stwierdził również, że analizując przesłanki stwierdzenia u strony zawodowego [...] należy mieć na uwadze, że w świetle rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych dla rozpoznania choroby zawodowej wystarczające było ujawnienie obniżenia poziomu [...] poza granice ubytku fizjologicznego; narażenie na działanie czynnika szkodliwego jakim był [...] i domniemanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem a warunkami pracy, a stwierdzona asymetria [...] nie może być negatywną przesłanką rozpoznawania choroby zawodowej u osoby, narażonej na działanie [...] emitowanego kierunkowo w [...]. Opisana powyżej ocena prawna i zalecenia co do dalszego postępowania, zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wiążą sąd i organ, a zatem sądowa kontrola zaskarżonej decyzji obejmować musi przede wszystkim ustalenie, czy organ odwoławczy prawidłowo wykonał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 1 września 2004 r. W tym zakresie stwierdzić należy, że jak wynika z akt sprawy w ramach uzupełniającego dochodzenia epidemiologicznego ustalono, że strona pracowała w 12-godzinnym systemie zmianowym w pomieszczeniu o powierzchni ok. 7,5 m 2, w którym 4-5 razy w miesiącu pracowały jednocześnie dwie [...]. W sąsiednim pomieszczeniu (oddzielonym ścianą z cegły) znajdowała się część techniczna [...]. Ustalono także, iż do [...] r. pracodawca nie wykonywał pomiarów natężenia [...] i związku z tym ustalenia dotyczące pomiaru poziomu [...] występującego w [...] wykorzystywanej przez operatora [...] oparto na wykonanych w [...] r. przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. pomiarach na analogicznym stanowisku z użyciem tzw. "[...]" dla łącznego czasu [...], natomiast ustalenia dotyczące emisji [...] przez część [...] oparto na pomiarach wykonanych w [...] r. w Telekomunikacji Polskiej S.A. Centrum w K. na stanowisku [...] (16 stanowisk [...]) przez Zakład Obsługi Technicznej "A" sp. z o.o. Laboratorium Ochrony Środowiska w C., które nie wykazały przekroczeń normatywów higienicznych [...]. W ocenie Sądu dokonane przez organ ustalenia dotyczące narażenia na [...] pochodzący z sąsiedniego pomieszczenia, w którym znajdowała się [...] nie są wystarczające dla stwierdzenia, że strona nie była narażona na ponadnormatywny [...]. Wskazać należy, że uzyskane oświadczenia pracodawcy, że ściana oddzielająca oba pomieszczenia była wykonana z cegły są całkowicie rozbieżne z oświadczeniem strony w tym zakresie, a próba obiektywnego wyjaśnienia tych rozbieżności (np. na podstawie danych z projektu budynku lub też przesłuchania świadków) nie została podjęta przez organ sanitarny. Podnieść również należy, że nie wyjaśniono w ogóle kwestii wzajemnego usytuowania obu pomieszczeń, lokalizacji stanowiska pracy zainteresowanej. W opisanych okolicznościach faktycznych nie można przyjąć, że wystarczające dla stwierdzenia, że strona nie była narażona na stanowisku pracy na ponadnormatywny [...] jest odniesienie się do pomiarów przeprowadzonych w [...] r. w [...] Telekomunikacji Polskiej S.A. (w zaskarżonej decyzji pominięto bowiem - poza informacją, że pomiary dotyczyły [...] 16 stanowiskowej - jakiekolwiek porównanie warunków lokalowych w [...] z warunkami lokalowymi w miejscu pracy strony). Nie uzasadniono również w sposób przekonujący przyczyn, dla których przyjęto łączny [...]. Pominięto również jakiekolwiek ustalenia dotyczące stanu technicznego [...] . Rozpoznając sprawę ponownie organ odwoławczy uwzględni uwagi sądu i uzupełni dochodzenie epidemiologiczne w opisanym powyżej zakresie dotyczącym narażenia skarżącej na [...]. Wobec przytoczonej powyżej argumentacji stwierdzić należy, że decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. wydana została z naruszeniem prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, co nakazuje uchylić zaskarżoną decyzję w oparciu o art. 141 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nie orzeczono natomiast o kosztach postępowania, gdyż strona, która nie złożyła wniosku o zasądzenie kosztów postępowania, na mocy art. 239 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi objęta jest ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych.